روز اول محرم- سال هشتاد و يکم هجري قمري

 

درگذشت محمد بن حنيفه، فرزند اميرمؤمنان علي بن ابي طالب عليه السلام.

پس از فرزندان حضرت فاطمه زهرا عليه السلام، محمد حنفيه نخستين فرزند حضرت علي عليه السلام از ساير همسرانش مي باشد.

محمد حنفيه از شخصيت هاي برجسته عالم اسلام است. در اين جا به طور اجمال گذري بر زندگي اش مي نماييم:

- نام: محمد (و محمد اکبر).

- کنيه: ابوالقاسم.

- نسب پدري: فرزند علي بن ابي طالب بن عبدالمطلب عليه السلام.

- نسب مادري: فرزند خوله بنت جعفر بن قيس بن مسلمه بن عبيد بن ثعلبه بن يربوع بن ثعلبه بن دول بن حنيفة بن جيم. [1] .

چون نسب مادري محمد، به حنيفه بن جيم مي رسد وي ملقب به اين حنيفه و يا محمد بن حنيفه گرديد.

درباره ازدواج حضرت علي عليه السلام با خوله، دو روايت ذکر شده است. بنا به روايت اول، در عصر رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم گروهي از مردم يمن و اطراف آن از دين اسلام روگردان شده و راه ارتداد را در پيش ‍ گرفتند. حضرت علي عليه السلام از جانب پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم مأموريت يافت براي ارشاد و تبليغ مردم و در صورت لزوم مبارزه با دشمنان و مرتدان، به اين منطقه اعزام گردد. آن حضرت پس از نبرد با «بني زبيد» گروهي از آنان را اسير کرد که خوله نيز در ميان آنان بود و در تقسيم غنايم و اسيران، وي نصيب حضرت علي عليه السلام شد. خوله براي حضرت علي عليه السلام پس از شهادت حضرت زهرا عليه السلام، محمد را به دنيا آورد. اما بنا به روايت ديگر، در اوائل خلافت ابوبکر، در طايفه بني اسد و بني حنيفه به نزاع و نبرد پرداختند و در آن ميان، خوله به اسارت بني اسد درآمد.

آنان، وي را به مدينه آورده و در معرض فروش قرار دادند. حضرت علي عليه السلام وي را از آنان خريداري کرد. پس از مدتي، طايفه خوله از اين امر آگاهي يافته و به محضر حضرت علي عليه السلام در مدينه آمدند و خواستار آزادي و بازگرداندن خوله شدند. حضرت علي عليه السلام وي را آزاد کرد و سپس با پرداخت مهريه، وي را به ازدواج خويش درآورد.

از آن پس «خوله» به عنوان يکي از همسران امام علي بن ابي طالب عليه السلام درآمد و براي آن حضرت، محمد را به دنيا آورد که هم نام و هم کنيه رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم بود.[2] .

- ولادت: محمد حنيفه در عصر خلافت عمر بن خطاب (در حدود سال 16 هجري قمري) در مدينه منوره ديده به جهان گشود.

- درگذشت: وي در اول ماه محرم سال 81 هجري قمري در سن 65 سالگي در خلافت عبدالملک بن مروان بدرود حيات گفت.

پس از درگذشت او، فرزندش ابوهاشم و بنا به روايتي أبان بن عثمان، والي مدينه بر وي نمازگزارد.

بلاذري به نقل از واقدي، سال وفات محمد حنفيه را، 82 قمري ذکر کرده است. [3] .

درباره محل وفاتش نيز اختلاف است. برخي ايله، برخي طائف و گروهي مدينه را محل درگذشتش مي دانند. ولي ظاهرا همه اتفاق دارند بر اين که مدفنش در قبرستان بقيع، واقع در مدينه منوره مي باشد.

- فرزندان: محمد حنفيه داراي 24 فرزند است که 14 تن پسر و 10 تن دختر بودند. اعقاب وي از دو پسرش علي و جعفر مي باشد.[4] .

- علاقه امام علي عليه السلام به محمد حنفيه: گر چه اغلب والدين نسبت به فرزندان خويش، علاقه و دوستي نسبي و عاطفي دارند، وليکن عنايت و محبت معصومين عليه السلام به فرزندان خود با ساير افراد، علاوه بر مسائل عاطفي، به خاطر وجود ارزشي و شخصيتي آنان است.

حضرت علي عليه السلام پس از فرزندانش از فاطمه زهرا عليهاالسلام که در انسانيت، نمونه و بي همتا بوده اند، به برخي از فرزندان خود از ساير همسرانشان نيز به خاطر تقوا، متانت و مجاهدت علاقه ويژه اي داشت. محمد بن حنيفه از جمله اين ها بود.

در روايات چندي آمده است که حضرت علي عليه السلام پيش از ازدواج با خوله حنيفه، از پيامبر اسلام صلي الله عليه و آله و سلم اذن دخول خواست که اگر خداوند، پسر ديگري به وي عنايت کند، نام و کنيه اش را نام و کنيه پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم يعني محمد و ابوالقاسم قرار دهد. پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم نيز چنين اجازه اي به حضرت علي عليه السلام داد و به اين صورت، نام محمد حنفيه از سوي پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم و اميرمؤمنان عليه السلام برگزيده شد.[5] .

 

54.jpg

 

از آن هنگامي که محمد حنفيه از مادرش خوله، متولد گرديد پيوسته مورد تربيت و مراقبت اميرمؤمنان عليه السلام قرار داشت. آن حضرت از وي، مردي عالم، شجاع، نيرومند و مبارز ساخت که در جنگ هاي جمل و صفين رشادت هاي ويژه اي از خود بروز داد که شگفتي دوستان و دشمنان را بر انگيخت.

حضرت علي عليه السلام در اواخر عمر شريف خود پس از زخمي شدن در مسجد کوفه به دست عبدالرحمن بن ملجم مرادي و بستري شدن در خانه، سفارش هاي چندي به اطرافيان، اصحاب و پيروان خود، به ويژه به فرزندانش نمود که برخي از وصاياي آن حضرت، ثبت و ضبط گرديده است. از جمله اين که آن حضرت، سفارش هايي به دو فرزند والا مقامش ‍ امام حسن عليه السلام و امام حسين عليه السلام نمود و آنان را به تقوا، پرهيز از دنيا، گفتار حق، ترحم به يتيمان، دستگيري از مستمندان، پشتيباني از ستم ديدگان و مبارزه با ستم کاران، عمل به کتاب خدا و موارد ديگر وصيت کرد. سپس به فرزند ديگرش محمد حنفيه فرمود: آيا تو نيز آن چه را به برادرانت سفارش کرده ام، به گوش گرفته اي؟ محمد گفت: آري، اي پدر.

حضرت فرمود: تو را نيز به مانند آن چه به برادرانت گفته ام، سفارش مي کنم و ديگر اين که نسبت به برادرانت (حسن و حسين عليه السلام) تعظيم و توقير نمايي. زيرا حق آنان بر تو بسيار است و هيچ گاه بدون مصلحت آنان، اقدام به کاري نکني. سپس حضرت علي عليه السلام به امام حسن و امام حسين عليه السلام فرمود: شما را نيز به محمد سفارش مي کنم که او برادر شما و فرزند پدرتان مي باشد. مي دانيد که پدرتان وي را دوست مي دارد و به او علاقمند است.[6] .

- پس از شهادت پدر: محمد حنفيه در ايام امامت برادرانش امام حسن عليه السلام و امام حسين عليه السلام هميشه در کنار آنان بود و فراز و نشيب هاي روزگار و مسائل سياسي گوناگون پس از شهادت حضرت علي عليه السلام او را از برادرانش جدا نکرد. او به امامت برادران بزرگوارش، هميشه واقف و خرسند بود.

از محمد حنيفه نقل شده است که درباره برادرش امام حسين عليه السلام گفت:

ان الحسين اعلمنا علما، و اثقلنا حلما، و اقربنا من رسول الله صلي الله عليه و آله و سلم و آله رحما، کان اماما فقيها... [7] .

همانا حسين عليه السلام از جهت دانش، از همه ما داناتر و از جهت بردباري از همه ما سنگين تر است و در انتساب به پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم از همه ما به وي نزديکتر است. او امامي است فقيه و...

هنگامي که امام حسين عليه السلام پس از مرگ معاويه، از بيعت با يزيد امتناع کرد و قصد خروج نمود، محمد حنفيه به محضر امام حسين عليه السلام رسيد و با او در اين کار مشورت کرد. وي، امام حسين عليه السلام را از قيام بر ضد دستگاه جبار يزيد بر حذر نمود و به آن حضرت تأکيد کرد به مکه رود و در آن جا مدتي بماند و سپس به منطقه اي هجرت کند که مردمش خواهان وي باشند.

امام حسين عليه السلام نيز به سوي مکه رهسپار شد و به برادرش محمد

گفت: من عازم مکه معظمه گرديده ام و برادران، فرزندان و شيعيان خود را با خويش مي برم، تو اگر مي خواهي در مدينه بمان و ديده بان و چشم من باش. هر آن چه در اين جا روي مي دهد مرا با خبر گردان.

سپس امام حسين عليه السلام وصيت نامه اي نوشت و به محمد حنفيه سپرد. امام حسين عليه السلام پس از ورود به مکه خانه خدا، در هشتم ذي حجه سال 60 قمري عازم کوفه شد و در آن جا نيز محمد حنفيه با امام حسين عليه السلام مشورت کرد و از او خواهش نمود که از اين سفر صرف نظر کند و به سوي کوفه نرود، چون مردم کوفه، اهل وفا نيستند و با آن حضرت همان خواهند کرد که با پدرش کردند. اما امام حسين عليه السلام تصميم خود را گرفته بود و حاضر نبود که از رفتن به عراق صرف نظر کند. آن حضرت با وداع محمد حنفيه عازم عراق گرديد.[8] .

در واقع کربلا که از بني هاشم و فرزندان و فرزندزادگان اميرمؤمنان عليه السلام تعداد زيادي کشته و زخمي شده بودند، نامي از محمد حنفيه و فرزندانش ذکر نگرديده است. به نظر مي آيد که محمد حنفيه و فرزندانش، امام حسين عليه السلام را از مکه معظمه به بعد، همراهي نکردند.

 

19.jpg

 

پس از شهادت امام حسين عليه السلام: محمد حنفيه پس از شهادت امام حسين عليه السلام و اهل بيت او در کربلا، بسيار اندوهگين و سوگوار بود و نفرتي تمام از دستگاه جبار امويان در او پديد آمده بود. به همين جهت قيام هايي که پس از شهادت امام حسين عليه السلام بر ضد امويان برپا مي شد، مورد تاييد محمد حنفيه قرار مي گرفت. نمونه بارز آنها، قيام مردم مدينه به رهبري عبدالله بن حنظله - معروف به واقعه حره - و قيام مختار در کوفه است.

يکي از فرزندان او، به نام جعفر بن محمد در واقعه حره که مسلم بن عقبه به فرمان يزيد بن معاويه، مردم بي گناه مدينه را قتل عام کرد، در ذي حجه سال 63 قمري به قتل رسيد. هم چنين محمد حنفيه به خاطر پشتيباني از قيام مختار در کوفه، سختي ها و فشارهاي زيادي از سوي عبدالله بن زبير (حاکم خود خوانده حجاز) و عاملانش تحمل نمود.

پيدايش کيسانيه: برخي از شيعيان، پس از شهادت امام حسين عليه السلام اعتقاد به امامت محمد حنفيه پيدا کرده و به «کيسانيه»معروف شدند. اين مذاهب، نخستين انشعابي بود که در ميان شيعيان اميرمؤمنان عليه السلام و پيروان اهل بيت عليه السلام به وجود آمد.

کيسانيه معتقد بودند که محمد حنفيه، امام چهارم شيعيان و همان مهدي موعود است که در کوه هاي رضوي (کوهستاني در يمن) جاي کرده است و روزي ظهور خواهد نمود.[9] .

گر چه مدتي براي اين مذاهب انحرافي، پيرواني در عالم اسلام به وجود آمد ولي خوشبختانه هم اکنون، اين مذهب منقرض شده و اثري از آن نيست. ناگفته نماند که پس از شهادت امام حسين عليه السلام، بر محمد حنفيه گمان شده بود که چون ارشد اولاد اميرمؤمنان عليه السلام پس از حسنين عليه السلام است و امام حسين عليه السلام نيز در ظاهر بر شخصي خاصي سفارش نکرده است، پس امامت شيعيان به او منتقل شده است و هموست که جانشين برادر شهيدش امام حسين عليه السلام شده است. اما پس از مناظره با امام زين العابدين عليه السلام که عهده دار امامت شيعيان بود، و داوري خواهي آن دو از حجرالاسود در خانه خدا و گواهي حجرالاسود بر امامت زين العابدين عليه السلام، حقيقت و واقعيت بر محمد حنفيه آشکار گرديد و عارف بر امامت آن حضرت شد.[10] . بنا به روايتي، وي پاي مبارک امام زين العابدين عليه السلام را بوسيد و گفت: امامت، مخصوص تو است. [11] .

 

پی نوشتها :

[1] انساب الاشراف، ص 110؛ الارشاد، ج 1، ص 354 و کشف الغمه، ج 1، ص 590.

[2] انساب الاشراف، ص 110.

[3] همان، ص 111.

[4] منتهي الامال، ج 1، ص 186.

[5] انساب الاشراف، ص 111.

[6] کشف الغمه، ج 1، ص 574.

[7] بحارالانوار، ج 10، ص 140.

[8] منتهي الامال، ج 1، 298 و 321 و الارشاد، ج 2، ص 34.

[9] شيعه در اسلام، ص 33.

[10] الاحتجاج، ج 2، ص 46.

[11] منتهي الامال، ج 2، ص 23.

منبع : روز شمار تاريخ اسلام (ماه محرم ) ؛ سيد تقي واردي 

اضافه کردن نظر

با عنایت به اینکه نظرات و پیشنهادات شما کاربران گرامی در بهبود خدمات رسانی پایگاه جامع عاشورا نقش کاملا موثری ایفا می کنند لذا صمیمانه از شما خواهشمندیم با عنایت به حدیث شریف نبوی که «مومن آیینه مومن است»، شما نیـز آیینه ما باشیـد و با یادآوری نقاط قوت و ضعف پایگاه جامع عاشورا، ما را از این فیض الهی محروم نفرمایید.

چند نکته:
• نظرات شما پس از بررسی و بازبینی توسط گروه مدیریت برای نمایش در سایت منتشر خواهد شد.
• نظرات تکراری و تبلیغاتی(به جز وبلاگ ها) تائید نمی شوند و امتیازی هم به آنها تعلق نخواهد گرفت.
• در صورتی که نظر شما نیاز به پاسخ دارد، پاسخ خود را در ذیل همان موضوع دنبال فرمایید.

 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir