روز بيست و پنجم محرم- سال يکصد و نود و هشتم هجري قمري

 

کشته شدن امين به دست مأمون عباسي.

هارون الرشيد (پنجمين خليفه عباسي) پيش از مرگ خويش، براي سه فرزندش ولايت عهدي را سفارش کرد و پيمان نامه اي نوشت و آن را در خانه خدا قرار داد تا پس از او، ابتدا «محمد امين»، سپس «عبدالله مأمون» و آن گاه «قاسم مؤتنم» که از پسران ديگر وي بزرگتر بودند، يکي پس از ديگري بر تخت خلافت تکيه زنند.

هارون در سال 193 قمري در خراسان به هلاکت رسيد. در آن هنگام خراسان در شرق عالم اسلام در اختيار فرزندش مامون بود، ولي فرزند ديگرش امين، در غياب پدرش در بغداد به سر مي برد. به همين جهت پس ‍ از هلاکت هارون، طبق وصيتش با امين به عنوان ششمين خليفه عباسي در بغداد بيعت شد.

«زبيده» مادر امين از نژاد عرب و «مراجل باد غيسي» مادر مامون از نژاد عجم و خراساني بودند. به همين سبب سپاهيان و فرماندهان ايراني و عجم نژاد از لشکر هارون، رابطه و علاقه بيشتري با مامون داشته و به همراه وي در خراسان بودند.

مامون در خراسان و شرق عالم اسلام که پدرش هارون در سال 182 قمري از همدان تا سرحدات شرقي عالم اسلام را در اختيارش گذاشته بود، [1]  حکومت مي کرد و پس از مرگ پدرش با اين که به طور رسمي برادرش امين، خليفه بود، توجه چنداني به وي نداشت و خودسرانه در اين منطقه بزرگ به رتق و فتق امور مي پرداخت.

از آن سو، عراق، شام، حجاز و يمن و آفريقا و سراسر عالم اسلام (غير از خراسان و شرق ايران که در استيلاي مامون بود و کشور اندلس در اروپا که در استيلاي امويان بود) در اختيار خليفه وقت، امين عباسي قرار داشت و مسلمانان از او به عنوان خليفه، اطاعت مي کردند. امين به تحريک فضل بن ربيع (از حاجيان و نزديکان هارون و امين)، پيمان نامه پدر را از کعبه گرفت و آن را سوزانيد و از سفارش پدر سرباز زد و پسر خردسالش «موسي» را وليعهد خود نمود. وي دستور داد در خطبه هاي نماز جمعه، پس از نام او، ابتدا نام موسي و آن گاه نام مامون و مؤتمن را بخوانند. هم چنين به مامون در خراسان نامه اي نوشت و او را به بغداد فرا خواند و برادر ديگرش مؤتمن را از حکومت منطقه «جزيره» عزل و به امارت «قنسرين» و «عواصم» منصوب کرد. وي بان اين گونه رفتارها و کردارها خويش در صدد تضعيف موقعيت برادرانش برآمد، تا از جانب آنها خطري براي فرزندش موسي، پديد نيايد.

 

83.jpg

 

اين کارها و عوامل پنهان و آشکار ديگري که در ميان دو برادر از پيش وجود داشت و پس از مرگ پدرشان، تشديد شده بود، موجب بروز اختلافات و صف آرايي دو برادر، يعني امين و مامون گرديد.

سرانجام، کاسه صبر مامون لبريز شد و با گردآوري نيروهاي رزمي و جنگي آماده نبرد با امين گرديد. مامون سپاهي سنگين از ايرانيان و مسلمانان عجم تبار به فرماندهي «فضل بن سهل» جهت نبرد با سپاهيان برادرش امين به سوي غرب ايران گسيل داشت. از آن سو، امين به تکاپو افتاد و براي از بين بردن شورش هاي مامون و سرکوبي لشکريانش، سپاهي عظيم به فرماندهي «علي بن عيسي بن ماهان» به سوي ايران عازم کرد.

دو سپاه در پنج فرسنگي «ري» به هم رسيدند و نبردي سخت ميانشان درافتاد. تعدادي بي شمار از طرفين کشته و زخمي گرديدند و در اين ميان، علي بن عيسي بن ماهان به دست نيروهاي مامون کشته شد و خبر کشته شدنش به اطلاع همگان رسيد. اين امر، موجب تقويت روحيه رزمي سپاهيان مامون و تضعيف و سستي امين گرديد. بدين جهت سپاهيان امين با سرافکندگي و خواري ناچار به عقب نشيني شدند ولي فضل بن سهل با تعقيب آنان، درصدد نابودي کامل آنها برآمد. بدين طريق نخستين شکست بزرگ سپاهيان امين را به ارمغان آورد.

امين براي جبران شکست سپاه خويش و جلوگيري از پيش روي فضل بن سهل، چند بار ديگر نيز عازم نيروهاي تازه نفس به جنگ فضل بن سهل پرداخت ولي در تمام آنها شکست خورد و مناطق ديگري را از دست داد.

از جانب ديگر برخي از عاملان و حاکمان امين در شهرهاي عرب نشين، از جمله داوود بن عيسي، حاکم مکه و مدينه از ضعف امين استفاده کرده و به مامون اعلان وفاداري و پيروي کردند. فضل بن سهل که هم در دانش و هم در رزم و کارزار، مرد کارايي بود و به همين جهت مامون وي را لقب «ذوالرياستين» اعطا کرده بود، وضعيت را چنان بر امين تنگ گرفت که از سوي وي را تحت فشار قرار داد و مستأصل نمود.

به تحريک جاسوسان و نفوذيان فضل بن سهل، سپاهيان امين از نبرد امتناع کرده و خواهان مواجب خويش مي شدند و در برخي از مناطق سر به شورش زدند و اوباش بغداد از اين وضعيت بهره جسته و به قتل و غارت و ناامني در بغداد، پايتخت امين پرداختند. در بغداد نيز بسياري از صاحب منصبان کشوري و لشکري در پناهان با فضل بن سهل رابطه برقرار کرده و با وي اعلان وفاداري نمودند و در کار امين، اختلال به وجود مي آوردند. امين براي بقاي خود تلاش فراواني نمود. از اين جمله اين که دو فرزند مامون را که در بغداد زندگي مي کردند به گروگان گرفت و مال هاي فراواني ميان سپاهيان خويش بذل و بخشش کرد و هيچ يک از اين کارها نتوانست او را در برابر سپاه بنيان کن و سيل آساي فضل بن سهل رهايي بخشد.

 

81.jpg

 

فضل بن سهل به بغداد نزديک شد و شهر را از چند سو در محاصره خويش ‍ گرفت و با مدافعان شهر و هواداران امين به شدت نبرد مي کرد و تسليم شدگان را مي پذيرفت.

سرانجام در شب 25 محرم سال 198 قمري، سپاهيانش دژها را يکي پس از ديگري گشودند و وارد شهر بغداد گرديدند و اين شهر را به تصرف خويش ‍ درآوردند.

امين، در اين واقعه به دست نيروهاي فضل کشته شد و سربازان، سرش را از بدن جدا کرده و در منظر مردم نصب نمودند و پس از مدتي سرش را براي برادرش مامون در خراسان ارسال کردند.

از آن تاريخ براي مامون در سراسر مناطق تحت نفوذ خلافت، بيعت گرفتند و به نام او خطبه خواندند.[2] .

مامون، پس از کشت برادر خود امين، بر اوضاع سياسي، نظامي و اجتماعي مسلمانان استيلاي کامل يافت و مخالفان خود را با ترفندهاي گوناگون از سر راه خويش برداشت و همانند پدرش هارون، حکومت مقتدرانه اي بوجود آورد.

وي پس از کشتن امين، به مدت 20 سال و هفت ماه خلافت کرد و سرانجام در 48 سالگي در شهر «طرسوس» در غرب شام، که هم اکنون «طرطوس» ناميده مي شود، در رجب سال 218 قمري وفات يافت.[3] .

 

 

پی نوشتها :

[1] تاريخ ابن خلدون، ج 2، ص 346.

[2] نک: تاريخ اين خلدون، ج 2، ص 346.

[3] تاريخ دمشق، ج 33، ص 339.

 

منبع : منبع : روز شمار تاريخ اسلام (ماه محرم ) ؛ سيد تقي واردي 

اضافه کردن نظر

با عنایت به اینکه نظرات و پیشنهادات شما کاربران گرامی در بهبود خدمات رسانی پایگاه جامع عاشورا نقش کاملا موثری ایفا می کنند لذا صمیمانه از شما خواهشمندیم با عنایت به حدیث شریف نبوی که «مومن آیینه مومن است»، شما نیـز آیینه ما باشیـد و با یادآوری نقاط قوت و ضعف پایگاه جامع عاشورا، ما را از این فیض الهی محروم نفرمایید.

چند نکته:
• نظرات شما پس از بررسی و بازبینی توسط گروه مدیریت برای نمایش در سایت منتشر خواهد شد.
• نظرات تکراری و تبلیغاتی(به جز وبلاگ ها) تائید نمی شوند و امتیازی هم به آنها تعلق نخواهد گرفت.
• در صورتی که نظر شما نیاز به پاسخ دارد، پاسخ خود را در ذیل همان موضوع دنبال فرمایید.

 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir