ماه محرم- سال هشتاد و دوم هجري قمري

 

نبرد عبدالرحمن بن اشعث با حجاج بن يوسف ثقفي در کوفه.[1] .

عبدالرحمن بن محمد بن اشعث بن قيس، از فرماندهان و سرداران سپاه حجاج بن يوسف ثقفي بود، ولي آن دو، در باطن نسبت به يکديگر دشمني و تنفر داشتند.

در ولايت سجستان و حوالي آن گاه بي گاه، اهالي منطقه و سردمداران آنان از پيروي حاکمان خليفه سر بر تافته و از دادن ماليات و جزيه امتناع مي کردند و حتي گاهي اقدام به ياغي گري و تعدي و تجاوز به ديگران مي نمودند.

حجاج که در آن عصر از سوي خليفه اموي، حاکم علي الاطلاق جنوب عراق و ايران بود، براي خاموش کردن مخالفت ها و سرپيچي هاي اهالي سجستان (که در شرق ايران قرار داشت) عبدالرحمن بن اشعث را در راس ‍ سپاهي به اين منطقه اعزام داشت.

عبدالرحمن پس از ورود به سجستان، نيروهاي مسلمان را متمرکز کرد و ياغيان و مخالفان حکومت را سرکوب نمود و آنان را به اشد مجازات کيفر کرد.

وي، مناطقي را که مخالفان در اختيار خود گرفته بودند، به تدريج آزاد کرد و در تصرف خويش درآورد. مخالفان و شکست خوردگان به ناچار عقب نشيني کرده و به سرزمين «رتبيل» روانه شدند و در پناه حاکم رتبيل قرار گرفتند.

حاکم رتبيل که هجوم سپاهيان مسلمان به سرزمين خويش را احساس کرده بود، پيش دستي کرد و براي باز نگه داشتن آنان، اقدام به پرداخت خراج و ماليات عقب افتاده خويش نمود، تا از اين طريق اعلام وفاداري به حکومت مرکزي کرده باشد. ولي عبدالرحمن به آن مقدار قانع نشد و به حرکت نظامي خويش ادامه داد تا سرزمين رتبيل را نيز اندک اندک تصاحب کرد.

سپاهيان عبدالرحمن در اين مدت غنايم فراواني به چنگ آوردند و با مشورت عبدالرحمن، مدتي را براي استراحت و آسايش خويش در نظر گرفته و در آن مدت، اقدام به هيچ گونه جنگي نکردند.

اين خبر، به حجاج رسيد و حجاج از اين تصميم عبدالرحمن و سپاهيانش ‍ ناراحت و عصباني شد. وي براي عبدالرحمن نامه اي نوشت و ضمن توبيخ و سرزنش او، فرمان داد که به پيش روي خود ادامه داده و حصارها و دژهاي شهرها را ويران سازند، جنگ آوران دشمن را نابود و زنان و فرزندانشان را اسير و اموالشان را به غنيمت گيرند. عبدالرحمن پس از دريافت نامه حجاج، در آن انديشه و در پاسخ او نامه اي نوشت و از ادامه نبرد و جنگ غير مسلمان، عذر خواهي کرد و آن را براي استراحت سپاهيان خويش، به سال ديگر محول نمود.

ولي حجاج دست بردار نبود و ضمن نامه اي ديگر به عبدالرحمن، دستور پيش روي داد و به گوش زد که در صورت مخالفت او، برادرش اسحاق بن محمد بن اشعث فرماندهي سپاه را بر عهده خواهد گرفت.

 

6.jpg

 

عبدالرحمن که ميان دو راه مانده بود، يا به دستور حجاج جنگ را بايد ادامه مي داد و يا فرماندهي را به برادرش مي سپرد، بار بزرگان و فرماندهان سپاه خويش مشورت کرد. سپاهيان او همگي با ادامه جنگ مخالفت ورزيدند و در عين حال، از فرماندهان حجاج سر بر تافته و به عبدالرحمن اعلان وفاداري کردند. از آن پس، جنبشي در ميان سپاهيان عبدالرحمن بر ضد حجاج به وجود آمد و سرانجام سپاهيان عبدالرحمن، با وي بيعت کرده و براي نبرد با حجاج آماده گرديدند.

عبدالرحمن که خود حاکم مستقل مي دانست، با خان رتبيل مصالحه کرد و از کمک هاي او بهره مند شد و سپاهيان خود را آرايش داد و به سرزمين هايي که در تحت اختيار او بودند، عاملاني منصوب و براي نبرد با حجاج به حرکت درآورد. وي از شرق و تا جنوب غربي ايران را در تصرف خود درآورد و به سوي عراق حرکت کرد، ولي در «شوشتر» که در جنوب غربي ايران است، با سپاه حجاج روبرو گرديد و نبردي ميان دو سپاه آغاز شد و نتيجه آن، پيروزي عبدالرحمن بر سپاهيان حجاج و عقب نشيني آنان به سوي بصره بود.

عبدالرحمن، پس از تصرف کامل استان خوزستان به سوي بصره در جنوب عراق هجوم آورد و اين شهر را نيز در تصرف خود درآورد. اهالي بصره که از سخت گيري و بدرفتاري هاي حجاج به تنگ آمده بودند، از عبدالرحمن استقبال کرده و به آساني با او بيعت نمودند. سپاهيان عبدالرحمن که خود را قوي و نيرومند يافته بودند، از آن پس علاوه بر خلع حجاج، خواهان خلع عبدالملک بن مروان (خليفه مرواني وقت) شدند. اين خواسته و شعار آنان، بسياري از مخالفان بني اميه، از جمله هواداران اهل بيت عليه السلام و شيعيان را به اين جنبش جذب نمود. با اين که خانواده عبدالرحمن پيش از اين در دشمني با خاندان ولايت کوتاهي نکرده بودند و جنايت پدرش محمد بن اشعث در واقعه کربلا و شهادت مسلم بن عقيل عليه السلام در کوفه، پدر بزرگش اشعث بن قيس در ايجاد نفاق و دو دستگي در سپاهيان حضرت علي عليه السلام و تحريک ابن ملجم در شهادت امام علي عليه السلام، و جنايت عمه اش جعده بنت اشعث در مسموميت و شهادت امام حسن مجتبي عليه السلام بر شيعيان نبود، با اين حال براي مبارزه با ام الفساد و فتنه عالم اسلام، يعني خلافت بن اميه، با عبدالرحمن هم دست شده و وي را در اين مبارزه، ياري و تقويت نمودند. عبدالرحمن با قدرت و توانمندي بيشتر به سوي کوفه هجوم آورد و پس از نبردي سنگين اين شهر بزرگ را نيز از دست حجاج بيرون آورد. مهمترين درگيري هاي عبدالرحمن با سپاهيان حجاج در شهرهاي بصره و کوفه بود که در محرم سال 82 قمري به وقوع پيوست و اين دو شهر بزرگ را براي مدتي از چنگ حجاج ربود. خليفه وقت، عبدالملک بن مروان که خطر عبدالرحمن را، جدي يافته بود، سپاهي به فرماندهي پسرش عبدالله و برادرش محمد از شام به کمک حجاج به عراق فرستاد. عبدالملک، از طريق برادر و پسرش به عبدالرحمن پيام داد که در صورت پايان دادن غائله و تسليم شدن در برابر خليفه، وي حجاج را از حکومت عراق خلع کرده و عبدالرحمن را جانشين وي مي نمايد و علاوه بر عراق، حکومت ايران و شرق عالم اسلام را نيز به عبدالرحمن واگذار خواهد کرد. عبدالرحمن که گمان مي کرد، پيشنهاد عبدالملک خدعه اي بيش نيست و تسليم شدن در برابر خليفه، موجب اختلاف و پراکندگي سپاه او مي گردد و در نتيجه، قدرت خليفه بر او فزوني يافته و وي را نابود خواهد ساخت، از پذيرش پيشنهاد او امتناع ورزيد.

 

41.jpg

 

از طرف ديگر، حجاج نيز که از پيشنهاد عبدالملک به عبدالرحمن با خبر شده بود، تلاش زيادي در شعله ور کردن جنگ و ادامه نبرد طرفين مي نمود تا مصالحه اي صورت نگيرد. مذاکره ميان طرفين به نتيجه مطلوبي نرسيد و تصميم بر ادامه نبرد تا پيروزي يک طرف گرفته شد.

سرانجام سپاهيان عبدالرحمن از يک سو و سپاهيان حجاج و عبدالملک از سوي ديگر در خارج شهر کوفه، در مکاني به نام «دير الجماجم» با هم درگير شدند و نبرد خونيني ميان دو سپاه به وجود آمد. جنگ آنان، بسيار سنگين و سخت بود و به مدت يک صد روز ادامه يافت و از طرفين، تعداد بي شماري کشته، زخمي و اسير گرديدند، ولي سرانجام سپاهيان عبدالرحمن به تدريج ناتوان و زمين گير شده و شکست را پذيرا شدند. سپاهيان عبدالرحمن به ناچار به کوفه عقب نشيني کردند. در آن جا نيز تاب مقاومت نياورده و اين شهر را از دست دادند.

سپاهيان عبدالرحمن در برابر فرماندهان و عاملان حجاج، تاب مقاومت نيافته و شهرهاي تحت تصرف خويش را يکي پس از ديگري از دست داده و به تدريج پراکنده شدند. عبدالرحمن به سجستان بازگشت نمود و پس از مقداري درگيري در حوالي خراسان و سجستان، دوباره به سرزمين «رتبيل» بازگشت و در پناه حاکم آن قرار گرفت. ولي حجاج وي را تعقيب مي کرد و از حاکم رتبيل، خواسته بود که وي را تحويل دهد. حاکم رتبيل از اين امر امتناع مي کرد، تا اين که حجاج به وي وعده داد که در صورت تحويل دادن عبدالرحمن، وي خراج هفت سال رتبيل را از او گذشت مي کند او را بر حاکميت سرزمين رتبيل، ابقا کرده و از او پشتيباني خواهد کرد. در اين هنگام، حاکم رتبيل، خواسته حجاج را پذيرفت و به نيرنگ وي جامه عمل پوشانيد. وي در يک اقدام ناجوانمردانه، عبدالرحمن را کشت و سرش را براي حجاج فرستاد و اطرافيان وي را در بند نموده و به نزد عمارة بن تميم لخمي، عامل حجاج در سجستان فرستاد.

بدين ترتيب، جنبشي که مي رفت ريشه ستم و تجاوزکاري هاي حجاج را بسوزاند و دست امويان و عاملان نااهل آنان را از ايران و عراق کوتاه گرداند، به خاموشي گراييد و به فراموشي سپرده شد. تاوان سنگين جنبش ‍ عبدالرحمن را مردم مظلوم کوفه پس دادند. به فرمان حجاج، بسياري از انقلابيون کوفه و طرفداران جنبش ضد اموي در عراق، از جمله کميل بن زياد، سعيد بن جبير و محمد بن ابي وقاص دستگير و پس از شکنجه هاي طاقت فرسا، اعدام شدند و تعداد بي شماري از آنان در زندان بي سرپناه زنداني و تحت شديدترين شکنجه ها و آزارها قرار گرفتند.

حجاج، بيش ترين فشار را بر مردم کوفه تحميل کرد و شاميان و نظاميان اعزامي خليفه را در خانه هاي کوفيان ساکن گردانيد و زندگي را بر کامشان تلخ نمود.[2] .

 

 

پی نوشتها :

[1] تاريخ الطبري، ج 6، ص 342.

[2] نک: تاريخ ابن خلدون، ج 2، ص 81؛ تاريخ دمشق، ج 34، ص 487 و تاريخ خلفا، ص 584.

 

منبع : منبع : روز شمار تاريخ اسلام (ماه محرم ) ؛ سيد تقي واردي 

اضافه کردن نظر

با عنایت به اینکه نظرات و پیشنهادات شما کاربران گرامی در بهبود خدمات رسانی پایگاه جامع عاشورا نقش کاملا موثری ایفا می کنند لذا صمیمانه از شما خواهشمندیم با عنایت به حدیث شریف نبوی که «مومن آیینه مومن است»، شما نیـز آیینه ما باشیـد و با یادآوری نقاط قوت و ضعف پایگاه جامع عاشورا، ما را از این فیض الهی محروم نفرمایید.

چند نکته:
• نظرات شما پس از بررسی و بازبینی توسط گروه مدیریت برای نمایش در سایت منتشر خواهد شد.
• نظرات تکراری و تبلیغاتی(به جز وبلاگ ها) تائید نمی شوند و امتیازی هم به آنها تعلق نخواهد گرفت.
• در صورتی که نظر شما نیاز به پاسخ دارد، پاسخ خود را در ذیل همان موضوع دنبال فرمایید.

 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir