تربیت یافتگان مکتب باقر العلوم

نوع اصطلاح :
عنوان :
تربیت یافتگان مکتب باقر العلوم
خاندان رسالت و اهل بیت رسول الله (ص)، از آن جا که به گواهی قطعی و انکارناپذیر پیامبر اسلام (ص)، عدل و همپا و هماوای قرآنند با حقیقت، محتوا و پیام قرآن، همگونی و سنخیت دارند. حدیث ثقلین از جمله احادیث مهم مورد پذیرش اهل سنت و امامیه است. در این حدیث، رسول خدا، ثمره‏ی تلاش‏های طاقت‏فرسای خود در مسیر ایفای رسالت و هدایت خلق را، در دو یادگار گرانبها که پس از خود بر جا گذاشته خلاصه کرده و گفته است: من دو شی گرانبها در میان شما باقی می‏گذارم: قرآن و اهل بیتم را، این دو هرگز از یکدیگر جدا نشوند تا در قیامت بر حوض کوثر، بر من وارد شوند... [1] . با توجه به مقام معنوی و الهی پیامبر (ص) که کمترین خودخواهی و هوا و هوس در او راه نداشته و آنچه او می‏گفته در حقیقت مورد تأیید خداوند بوده و رأی و سخنی جز به اشاره و تأیید وحی اظهار نمی‏داشته است، [2] می‏توان به یقین اقرار کرد که پیامبر (ص)، خاندانش را بر اساس ملاحظات خویشاوندی و روابط نسبی و علایق مادی بشری، در کنار قرآن، بزرگترین معجزه‏ی خویش ننهاده است، بلکه قرین ساختن اهل بیت، با پیام وحی، از آن جهت بوده که میان آن دو هماهنگی و سنخیت وجود داشته است. اگر خداوند قرآن را بدور از کمترین ضعف و کاستی و کجی و نادرستی فرو فرستاده، [3] اهل بیت را نیز از هر انحراف و گناه، پاک گردانیده و مصونیت بخشیده است [4] . اگر قرآن، دارای حقایقی اصولی و محکم و نیز مسایلی متشابه [5] است که برای فهم آن‏ها باید به منبعی الهی و آگاه به رموز روحی مراجعه کرد، اهل بیت، همان آگاهان و عالمانی هستند که مفسر قرآن و مبین احکام و پیام‏های آنند. [6] . هرچند آیات قرآن، روشن و روشنگر است، ولی معنای روشنی مفاهیم قرآن، این نیست که تمامی مطالب و مفاهیم آن برای همه‏ی اندیشه‏ها آشکار و بی‏نیاز از توضیح باشد؛ چه، خداوند به پیامبر (ص) فرمان داده تا آیات وحی را برای مردم توضیح و تبیین کند [7] .
با این بیان، اهل بیت از آن جهت، قرین قرآن و جدایی‏ناپذیر از آن معرفی شده‏اند که پس از رسول خدا (ص) به تبیین مفاهیم وحی و حقایق قرآن، برای توده‏ها بپردازند و این توان و شایستگی در همه‏ی اهل بیت رسالت (معصومین علیهم السلام ) بوده است. چنان که علی (ع) به سینه‏اش اشاره می‏کرد و می‏گفت: در اینجا دانش‏های فراوانی است که کاش شاگردان شایسته‏ای می‏یافتم واین حقایق را بدان‏ها می‏آموختم [8] . آن چه پس از وفات رسول اسلام (ص) برای جامعه‏ی اسلامی و خاندان پیامبر (ص)، رخ نمود هرگز به آنان، مجال نداد تا آن گونه که می‏خواستند و می‏بایست، به نشر معارف قرآنی بپردازند. جریان‏های سیاسی حاکم بر جامعه، پس از رحلت رسول خدا (ص)، سبب تفکیک قرآن از عترت در باور و اندیشه‏ی بخش عظیمی از مردم شد. قرآن بظاهر محور نظام دستوری دین و حکومت گردید، ولی چون نیازمند مفسر و مبین بود، باعث شد تا میدان تفسیر و تأویل بشدت گسترش یابد و چهره‏هایی در محافل علمی و دینی مطرح شدند که هرگز آیه‏ای در تطهیر آنان نازل نشده و سفارشی از ناحیه‏ی رسول خدا در تمسک به آنان نرسیده بود. از سوی دیگر، کسانی چون علی بن ابی‏طالب (ع) که با صدای رسا فریاد بر می‏آورد: سلونی قبل از تفقدونی؛ یعنی هر چه می‏خواهید از من بپرسید، قبل از این که مرا از دست بدهید، مهجور و ناشناخته ماندند. حسن بن علی (ع)، از سوی حرکت معاویه، تحت شدیدترین فشارهای روحی و اجتماعی قرار داشت و هرگز به او فرصت نشر معارف واقعی داده نشد. حسین بن علی (ع) تحت فشار قرار گرفت که حکومت ضد دینی و ضد بشری یزید را بپذیرد و از آن جا که پذیرش حکومت وی را مایه‏ی نابودی اساس شریعت می‏دانست، از آن اجتناب کرد و در این راه به شهادت رسید. بنی‏امیه بر جان و مال و ناموس و دین مردم مسلط شدند. و زمینه چنان شد که فردی چون زین‏العابدین ناگزیر، معارف حقه را در قالب دعا و نیایش اظهار می‏کرد. در این میان، در عصر امام باقر (ع)، شرایط سیاسی جامعه به گونه‏ای تغییر یافت که آن حضرت توانست، مجمعی علمی تشکیل داده، به تعلیم و تربیت مردانی دانشمند و متعهد به ارزش‏های شریعت بپردازد. این است که وقتی صفحات تاریخ اسلام مرور شود، در زندگی علمی امام باقر (ع) نام بسیاری از شاگردان آن حضرت و شخصیت‏های ممتاز علمی جهان اسلام جلب نظر می‏کند. با این همه، نباید تصور کرد که امام باقر (ع) آسوده و ایمن از محدودیت‏ها و ممنوعیت‏هایی بوده است که حکومت‏ها برای اهل بیت (ع) فراهم می‏آورده‏اند، بلکه بی‏تردید، جو حاکم بر زندگی امام باقر (ع) به شدت جو تقیه بوده است؛ زیرا با فرهنگ خاصی که در نتیجه‏ی حکومت‏های ناصالح بر جامعه حاکم شده بود، کنار نهادن تقیه به منزله‏ی دست کشیدن از فعالیت علمی و دور ماندن از ترویج معارف اصولی دین به شمار می‏رفت.
باری، شرایط زمان، برای امام باقر (ع) و نیز امام صادق (ع) زمینه‏ای را فراهم آورد که سایر ائمه (ع) هرگز برایشان آماده نشد. آن شرایط مساعد، معلول سستی پایه‏های حکومت امویان بود. بحران‏های درونی نظام سیاسی در آن عصر، به حاکمان مجال نمی‏داد تا بر خاندان رسالت مانند حاکمان پیشین، فشار آورند و ایشان را منزوی سازند. بی‏تردید اگر همین زمینه برای هر یک از امامان (ع) فراهم می‏آمد، آنان قادر به تأسیس حوزه‏های بزرگ درسی بودند و عالمان و فقیهان بیشتری را پرورش می‏دادند. این زمینه‏ی مساعد، سبب شد تا امام باقر (ع)، و امام صادق (ع) بیشترین آرای فقهی، تفسیری و اخلاقی را در کتب فقهی و حدیثی از خویش بر جای گذارند.
این چنین است که فردی چون محمد بن مسلم می‏تواند سی هزار حدیث از امام باقر (ع) [9] نقل کند. و شخصیتی چون جابر جعفی هفتاد هزار حدیث. [10] .
در نزد عالمان امامیه، فقیه‏ترین فقیهان صدر اسلام شش نفرند که همه‏ی آنان از اصحاب امام باقر (ع) و امام صادق (ع) بوده‏اند. آنان عبارتند از: زرارة بن اعین، معروف بن خربوذ المکی، ابوبصیر الاسدی، فضیل بن یسار، محمد بن مسلم الطائفی و برید بن معاویة العجلی. [11] .
شیخ الطائفه، ابوجعفر محمد بن حسن طوسی در کتاب رجال خویش، اصحاب و شاگردان امام باقر (ع) را که از آن حضرت نقل حدیث کرده‏اند 462 مرد و دو زن دانسته است.
در میان اصحاب و شاگردان امام باقر (ع) برخی از نظر اعتبار و وثاقت مورد اتفاق اهل سنت امامیه‏اند، و دسته‏ای به دلیل گرایش‏های عمیق شیعی، در دایره‏ی رجال اهل سنت قرار نگرفته، بلکه تنها مورد اعتماد امامیه می‏باشند.
برای ارائه‏ی نموداری فهرست گونه از شاگردان امام باقر (ع) با استفاده از چند منبع رجالی، نام گروهی از آنان را یادآور می‏شویم، بی این که ادعای استقصا داشته باشیم.
1- ابان بن ابی‏عیاش فیروز، تابعی.
2- ابان بن تغلب ابوسعید البکری الجریری.
3- ابراهیم بن الأزرق الکوفی.
4- ابراهیم الجزیری (الجریری).
5- ابراهیم بن جمیل، برادر طربال الکوفی.
6- ابراهیم بن حنان الأسدی الکوفی.
7- ابراهیم بن صالح الانماطی.
8- ابراهیم بن عبدالله الاحمری.
9- ابراهیم بن عبید أبوغرة الانصاری.
10- ابراهیم بن عمر الصنعانی الیمانی.
11- ابراهیم بن مرثد الکندی الأزدی.
12- ابراهیم بن معاذ.
13- ابراهیم بن معرض الکوفی.
14- ابراهیم بن نصر بن القعقاع الجعفی.
15- ابراهیم بن نعیم العبدی الکنانی.
16- احمد بن عائد.
17- احمد بن عمران الحلبی.
18- اسحاق بن بشیر النبال.
19- اسحاق بن جعفر بن علی.
20- اسحاق بن عبدالله بن ابی‏طلحة المدنی.
21- اسحاق بن الفضل بن یعقوب بن عبدالله بن الحرث...
22- اسحاق القمی.
23- اسحاق بن نوح الشامی.
24- اسحاق بن واصل الضبی.
25- اسحاق بن یزید بن اسماعیل الطائی.
26- اسحاق بن یسار مولی قیس بن مخرمة.
27- اسرائیل بن غیاث المکی.
28- اسلم بن ایمن التمیمی المنقری الکوفی.
29- اسلم المکی القواس.
30- اسماعیل بن ابی‏خالد.
31- اسماعیل بن جابر الخثعمی.
32- اسماعیل بن زیاد البزاز الکوفی الأسدی.
33- اسماعیل بن سلمان الأزرق معروف به ابوخالد.
34- اسماعیل بن عبدالخالق الجعفی.
35- اسماعیل بن عبدالرحمان الجعفی الکوفی.
36- اسماعیل بن عبدالعزیز.
37- اسماعیل بن الفضل بن یعقوب بن الفضل بن عبدالله
38- اسماعیل ابواحمد الکاتب الکوفی
39- اسماعیل معروف به ابوالعلا از بنی‏قیس بن ثعلبه
40- اسید بن القاسم
41- اعین الرازی، معروف به ابومعاذ
42- انس بن عمرو الأزدی
43- ایوب بن ابی‏تمیة کیسان السجستانی العنبری البصری‏
44- ایوب بن بکر بن ابی‏علاج الموصلی
45- ایوب بن شهاب زید البارقی الأزدی‏
46- ایوب بن وشیکة
47- بدر بن الخلیل الأسدی، ابوخلیل الکوفی
48- برد الاسکاف الأزدی الکوفی
49- برد الخیاط
50- برید بن معاویة العجلی، معروف به ابوالقاسم‏
51- بسام بن عبدالله الصیرفی، معروف به ابو عبدالله
52- بشار الاسلمی
53- بشار بن زید بن النعمان
54- بشر بن أبی‏عقبة المداینی‏
55- بشر؛ بیاع
56- بشر بن جعفر الجعفی، ابوالولید
57- بشر بن خثعم
58- بشر الرحال
59- بشر بن عبدالله بن سعید الخثعمی
60- بشر بن عبدالله الخثعمی الکوفی
61- بشر بن میمون الوابشی الهمدانی النبال الکوفی‏
62- بشر بن یسار
63- بشیر، ابو عبدالصمد بن بشر الکوفی‏
64- بشیر معروف به ابومحمد المستنیر الجعفی الأزرق‏
65- بشیر بن سلیمان المدنی
66- بکر بن أبی‏حبیبه
67- بکر بن حبیب الأحمسی البجلی الکوفی‏
68- بکر بن خالد الکوفی
69- بکر بن صالح
70- بکر بن کرب‏
71- بکرویة الکندی الکوفی‏
72- بکیر بن اعین بن سنسن الشیبانی الکوفی‏
73- بکیر بن جندب الکوفی‏
74- بکیر بن حبیب الکوفی‏
75- تمیم بن زیاد
76- ثابت بن أبی‏ثابت
77- ثابت بن دینار ابوصیفه الأزدی
78- ثابت بن زائدة العکلی‏
79- ثابت بن هرمز ابوالمقدام العجلی
80- ثویر بن أبی‏فاخته سعید بن جهمان غلام ام‏هانی‏
81- جابر بن عبدالله بن عمر بن حرام ابو عبدالله الانصاری‏
82- جابر بن یزید بن الحرث بن عبدیغوث الجعفی‏
83- جارود، معروف به ابوالمنذر
84- جارود بن السری التمیمی السعدی الکوفی‏
85- جراح المداینی‏
86- جعدة بن ابی عبدالله
87- جعفر بن ابراهیم الجعفی‏
88- جعفر الأحمس
89- جعفر بن حکیم بن عباد الکوفی
90- جعفر بن عمرو بن ثابت أبی‏المقدام بن هرمز الحداد العجلی
91- جعفر بن محمد بن علی بن الحسین (امام صادق علیه‏السلام)
92- الحارث بن حصین الأزدی
93- الحارث بن شریح المنقری
94- الحارث بن المغیرة النصری
95- حبیب بن أبی‏ثابت الأسدی الکوفی
96- حبیب ابوعمرة الاسکاف
97- حبیب بن بشار الکندی
98- حبیب بن جری العبسی الکوفی
99- حبیب بن حسان بن الأشرس الأسدی
100- حبیب السجستانی
101- حبیب العبی الکوفی
102- حبیب بن المعلی السجستانی
103- حجاج بن ارطاة ابوارطاة النخعی الکوفی
104- حجاج بن دینار الواسطی
105- حجاج بن کثیر الکوفی
106- حذیفة بن منصور بن کثیر ابومحمد الخزاعی
107- حسان بن مهران
108- الحسن بن أبی‏سارة النیلی الانصاری
109- الحسن بن حبیش الأسدی
110- الحسن الجعفی الکوفی
111- الحسن بن الحسن بن الحسن بن علی بن أبی‏طالب (ع)
112- الحسن بن رباط
113- الحسن بن زیاد البصری
114- الحسن بن زیاد الصیقل ابومحمد الکوفی
115- الحسن بن زیاد الصیقل
116- الحسن بن السری الکاتب
117- الحسن بن شهاب بن یزید البارقی الأزدی
118- الحسن بن صالح بن حی الهمدانی الثوری الکوفی
119- الحسن بن علی الأحمری الکوفی
120- الحسن بن عمار
121- الحسن بن عمار عامی
122- الحسن بن المغیرة
123- الحسن بن منذر
124- الحسن بن یوسف
125- الحسین بن ابتر الکوفی
126- الحسین بن أبی‏العلاء الخفاف
127- الحسین بن احمد المنقری
128- الحسین بن بنت ابی‏حمزة الثمالی
129- الحسین الجعفی ابواحمد الکوفی
130- الحسین بن حماد
131- الحسین بن عبدالله الأرجانی
132- الحسین بن عبدالله بن عبیدالله بن العباس بن عبدالمطلب
133- الحسین بن علی بن الحسین بن علی بن ابی‏طالب (ع) (برادر امام باقر علیه‏السلام)
134- الحسین بن مصعب
135- الحسین بن منذر
136- حفص الأعور الکوفی
137- حفص بن غیاث
138- حفص بن وهب الأفرعی
139- الحکم بن الصلت الثقفی
140- الحکم بن عبدالرحمان بن أبی‏نعیم البجلی
141- الحکم بن عتیبة ابومحمد الکوفی الکندی
142- الحکم بن المختار بن ابی‏عبیده
143- حکیم بن صهیب ابوصهیب الصیرفی ابوشبیب‏
144- حکیم بن معاویة
145- حماد بن ابی‏سلیمان الأشعری
146- حماد بن ابی‏العطارد الطائی الکوفی
147- حماد بن بشر الطنافی الکوفی
148- حماد بن بشر اللحام
149- حماد بن راشد الأزدی البزاز ابوالعلاء الکوفی
150- حماد بن المغیرة
151- حمران بن أعین الشیبانی
152- حمزة، ابوالحسین اللیثی داماد ابوحمزة الثمالی
153- حمزة بن حمران بن أعین
154- حمزة الطیار
155- حمزة بن عطا الکوفی
156- خازم الاشل الکوفی
157- خالد بن ابی‏کریمة
158- خالد بن أوفی ابوالربیع العنزی الشامی‏
159- خالد بن بکار ابوالعلاء الخفاف الکوفی‏
160- خالد بن طهمان الکوفی
161-خیثمة بن عبدالرحمان الجعفی الکوفی ابو عبدالرحمان
162- داود الأبزاری
163- داود بن ابی‏هند القشیری السرخی
164- داود بن حبیب ابوغیلان الکوفی
165- داود بن الدجاجی الکوفی
166- داود بن زید الهمدانی الکوفی‏
167- دلهم بن صالح الکندی الکوفی
168- دینار ابوعمرو الأسدی الکوفی
169- ربیع بن صبیح
170- ربیع العبسی الکوفی
171- ربیعة بن ابی عبدالرحمان، معروف به ربیعة الرأی
172- ربیعة بن ناجد بن کثیر ابوصادق الکوفی
173- رشید بن سعد المصری
174- رفید بن مصقلة العبدی الکوفی
175- رفید غلام بنو هبیرة
176- زایدة بن قدامه
177- زرارة بن اعین الشیبانی
178- زرین الأبزاری‏
179- زرین الأنماطی‏
180- زکریا برادر المستهل، معروف به ابویحیی
181- زکریا بن عبدالله النقاض الکوفی
182- زهیر المدائنی
183- زیاد بن أبی‏الحلال
184- زیاد بن أبی‏زیاد المنقری التمیمی
185- زیاد الأحلام، غلامی کوفی‏
186- زیاد الأسود
187- زیاد بن الأسود النجار
188- زیاد بن سوقه البجلی الکوفی‏
189- زیاد بن صالح الهمدانی الکوفی‏
190- زیاد بن عیسی ابوعبیدة الحذاء
191- زیاد المحاربی الکوفی‏
192- زیاد بن المنذر ابوالجارود الهمدانی العوفی الکوفی‏
193- زیاد غلام امام باقر علیه‏السلام
194- زیاد الهاشی‏
195- زید الآجری‏
196- زید بن علی بن الحسین علی بن ابی‏طالب(ع) (برادر امام باقر علیه‏السلام)
197- زید بن محمد بن یونس ابواسامة الشحام الکوفی
198- زید الهاشی‏
199- سالم بن ابی‏حفصة
200- سالم الأشل‏
201- سالم الجعفی
202- سالم المکی
203- سدیف بن حکیم الصیرفی
204- سعد بن أبی‏عمرو الجلاب
205- سعد الحداد
206- سعد بن الحسن الکندی‏
207- سعد بن طریف
208- سکین المعدنی‏
209- سلام الجعفی‏
210- سلام بن سعد الأنصاری‏
211- سلام بن المستنیر
212- سلم بن بشر
213- سلمان بن خالد طلحی قمی (شاعر)
214- سلمة بن الأهثم
215- سلمة بن قیس الهلالی‏
216- سلمة بن کهیل
217- سلمة بن محرز
218- سلیمان بن محرز
219- سلیمان بن مروان عجلی
220- سلیمان، غلام طربال
221- سلیمان بن هارون العجلی
222- سنان ابو عبدالله بن سنان
223- سورة بن کلیب بن معاویة الاسدی
224- شجرة، برادر بشیر النبال
225- صالح بن سهل الهمدانی
226- صالح بن عقبة
227- صالح بن میثم الکوفی
228- صامت
229- صلت بن الحجاج
230- ضریس
231- طاهر، غلام امام باقر (ع)
232- طربال
233- طلحة بن زید بتری
234- ظریف بن ناصح
235- عامر بن أبی‏الأحوص
236- عباد بن صهیب
237- عبدالجبار بن اعین الشیبانی، برادر زرارة بن اعین‏
238- عبدالحمید بن عواض الطائی
239- عبدالحمید الواسطی
240- عبدالرحمان، معروف به ابوخینمة
241- عبدالرحمان بن أعین برادر زرارة
242- عبدالرحمان بن سلیمان الأنصاری
243- عبدالرحیم القصیر
244- عبدالغفار بن القاسم الأنصاری، معروف به ابومریم
245- عبدالله بن بکیر الهجری
246- عبدالله بن الجارود
247- عبدالله بن جریح
248- عبدالله بن الحسن بن الحسن بن علی بن ابی‏طالب (ع)
249- عبدالله بن زرعه
250- عبدالله بن دینار
251- عبدالله بن سلیمان
252- عبدالله بن شریک العامری
253- عبدالله بن عجلان
254- عبدالله بن عطاء المکی
255- عبدالله بن عمرو
256- عبدالله بن الغالب الأسدی (شاعر)
257- عبدالله بن محمد الأسدی
258- عبدالله بن محمد الجعفی
259- عبدالله بن المختار
260- عبدالله بن الولید الوصافی
261- عبدالمؤمن بن القاسم، برادر ابومریم الأنصاری
262- عبدالملک بن اعین الشیبانی برادر زرارة
263- عبدالکریم بن مهران‏
264- عبدالواحد بن المختار الأنصاری
265- عبیدالله بن محمد بن عمر بن أمیرالمؤمنین (ع)
266- عبیدة الخثعمی‏
267- عبیدة السکسکی
268- عذافر بن عبدالله
269- عطیة أخو عرام
270- عطیة بن ذکوان‏
271- عطیة الکوفی
272- عقبة بن بشیر الأسدی
273- عقبة بن شعبة، معروف به ابوشبیة الأسدی
274- عبة بن قیس مثیلة
275- عکرمة، معروف به ابواسحاق
276- العلاء بن الحسین
277- العلاء بن عبدالکریم‏
278- علباء بن دراع الاسدی
279- علقمة بن محمد الحضرمی، برادر ابوبکر الحضرمی
280- علی بن أبی‏المغیرة الزبیدی الأزرق
281- علی بن حنظلة العجلی
282- علی بن رباط
283- علی بن سعید بن بکیر
284- علی بن عبدالعزیز
285- علی بن عطیة
286- علی بن میمون، معروف به ابوالحسن الصایغ
287- عمار بن أبی‏الأحوص
288- عمر بن علی بن الحسین بن علی بن ابی‏طالب (ع) أبوحفص الأشراف
289- عمر بن شمر
290- عمر بن حنظلة
291- عمر بن هلال
292- عمران بن أبی‏خالد الفزاری
293- عمران
294- عمرو بن ابی‏بتان‏
295- عمرو بن ثابت
296- عمرو بن جمیع‏
297- عمرو بن خالد
298- عمرو بن خالد الواسطی
299- عمرو بن دینار المکی
300- عمرو بن رشید
301- عمرو بن سعید بن هلال الثقفی
302- عمرو بن عبدالله الثقفی
303- عمرو بن قیس الماصر
304- عمرو بن معمر بن أبی‏وشیکة
305- عمرو بن یحیی‏
306- عنبسة بن بجاد
307- عنبسة بن مصعب‏
308- عیسی بن أبی‏منصور القرسی
309- عیسی بن حمزة
310- عیسی بن اعین الشیبانی، برادر زرارة
311- عیسی الطحان
312- عیسی بن عمر
313- غالب أبوهذیل (شاعر کوفی)
314- غالب جهنی‏
315- غیاث بن ابراهیم‏
316- فرات بن احنف‏
317- فضیل بن الزبیر الرسان
318- فضیل بن سعدان‏
319- فضیل بن شریح‏
320- فضیل بن عثمان الأعور المرادی
321- فضیل بن غیاث
322- فضیل بن میسرة
323- فضیل بن یسار بصری
324- فلیح بن أبی‏بکر الشیبانی
325- قاسم بن عبدالملک
326- قاسم بن محمد
327- قدامة بن سعید بن ابی‏زائدة
328- قیس بن الربیع‏
329- قیس بن رمانة الأشعری‏
330- کامل صاحب السابری
331- کامل بن العلاء
332- کامل النجار
333- کامل الوصافی‏
334- کثیر بن اسماعیل (النواء)
335- کمیت بن زید الأسدی
336- کیسان بن کلیب
337- کلیب بن معاویة الأسدی
338- کلیب بن معاویة الصیداوی
339- لیث بن أبی‏سلیم
340- لیث بن البختری المرادی
341- مالک بن أعین الجهنی
342- مالک بن عطیة
343- محمد بن أبی‏حمزة
344- محمد بن أبی‏سارة
345- محمد بن أبی‏منصور
346- محمد بن اسحاق المدنی
347- محمد بن أسلم الجبلی
348- محمد بن حمید
349- محمد بن رستم
350- محمد بن زید
51- محمد بن السایب الکلبی
352- محمد بن سعید بن غزوان
353- محمد بن سلیمان القرا
354- محمد بن شر الحضرمی
355- محمد الطیار غلام فزارة
356- محمد بن عجلان
357- محمد بن عجلان المدنی
358- محمد بن قیس الانصاری
359- محمد بن مروان البصری
360- محمد بن مروان الکلبی
361- محمد بن مسعود
362- محمد بن مسلم الثقفی الطحان الطائفی
363- محمد بن علی الحلبی
364- محمد بن الفضل الهاشمی
365- محمد بن یزید
366- محمد بن الیسع بن حمزة القمی
367- مستهل بن عطاء الکوفی
368- مسعدة بن زیاد
369- مسعدة بن صدقة
370- مسکین
371- مسکین بن عبدالله‏
372- مسمع کردین، معروف به ابویسار
373- معروف بن خربوذ المکی
374- معمر بن رشید
375- معمر بن عطاء
376- معمر بن یحیی بن بسام دجاجی
377- المفضل بن ابی‏قرة
378- المفضل بن زید
379- المفضل بن قیس بن رمانة
380- المفضل بن مزید
381- مقاتل بن سلیمان‏
382- مقرن السراج‏
383- منهال بن عمرو الأسدی
384- منصور بن الولید الصیقل
385- منصور بن حازم‏
386- منذر بن أبی‏طریفة
387- منصور بن المعتمر
388- معاذ بن مسلم الهراء
389- موسی أبوالحسن الأشعری‏
390- موسی بن اشیم‏
391- موسی التمار
392- موسی بن خلیفة
393- موسی الخیاط
394- موسی بن زیاد
395- مهزم الأسدی
396- میسر بن عبدالعزیز النخعی المدائنی‏
397- میمون البان‏
398- میمون القداح غلام بنی محزوم
399- ناحیة بن أبی‏عماره
400- نجم بن الحطیم (أبوحطیم العبدی)
401- نجم الطائی‏
402- نجیح بن مسلم‏
403- نصر بن مزاحم‏
404- نضر بن قرواش الخزاعی
405- نعمان الأحمسی
406- وردان أبوخالد الکابلی الأصغر
407- ورد بن زید الأسدی، برادر کمیت بن زید
408- ولید بن بشیر
409- ولید بن عروة الهجری‏
410- ولید بن القاسم
411- هارون الجبلی
412- هارون بن حمزة الغنوی
413- هاشم بن أبی‏هاشم‏
414- هاشم الرمانی
415- هلقام
416- هیثم النهدی، ابن أبی‏مسروق
417- یحیی بن أبی‏العلاء الرازی
418- یحیی بن أبی‏القاسم، معروف به ابوبصیر
419- یحیی بن السابق‏
420- یحیی بن القاسم الحذاء
421- یزید، معروف به ابوخالد الکناسی‏
422- یزید بن زیاد الکوفی‏
423- یزید بن عبدالملک الجعفی‏
424- یزید بن عبدالملک النوفلی‏
425- یزید بن محمد النیسابوری
426- یزید، غلام حکم بن أبی‏الصلت الثقفی
427- یعقوب بن شعیب الأزرق‏
428- یعقوب بن شعیب بن میثم الأسدی
429- یعقوب بن یونس پدر یونس بن یعقوب‏
430- یونس بن أبی‏یعقوب
431- یوسف بن الحارث‏
432- یونس بن خال أبی‏المستهل
433- یونس بن جناب
434- یونس بن المغیرة
باب الکنی
(شاگردان امام باقر (ع) که نامشان با کنیه ثبت شده است)
435- ابوالبلاد
436- ابوبشر
437- ابوحارم
438- ابوجعفر المدائنی
439- ابوالحجاج
440- ابوحسان الانماطی
441- ابوحسان العجلی
442- ابوخالد الفزاری
443- ابوشبیة الفزاری
444- ابوالصحاری
445- ابوصامت الحلوانی
446- ابوالعلاء الخفاف
447- ابوعروة الانصاری
448- ابوعمار
449- ابوعمر البزار
450- ابوعیینة
451- ابولبید الهجری
452- ابوالمأمون
453- ابومحمد
454- ابومخلد الخیاط
455- ابومرهف‏
456- ابومسکین السمان
457- ابوموسی‏
458- ابوالنعمان العجلی‏
459- ابوهارون‏
460- ابوهارون المکفوف‏
461- ابوهراسه
462- ابوالورد
زنانی که از مکتب امام باقر (ع) بهره جسته‏اند.
1- حبابة الوالبیة
2- خدیجه دختر محمد بن علی بن الحسین (ع)
لازم به یادآوری دوباره است که این نوشته در صدد بر شمردن نام تمامی شاگردان امام باقر (ع) نمی‏باشد بلکه آنچه یاد گردید، به عنوان نمونه از دو کتاب رجالی رجال شیخ طوسی و جامع الرواة استفاده شده است.
اصحابی که فقط از جانب شیعه توثیق شده‏اند
1- اسماعیل بن الفضل. جامع الرواة 1 / 100؛ رجال طوسی 104؛ تنقیح المقال 1 / 141؛ اختیار معرفة الرجال 218.
2- برید بن معاویة.جامع الرواة 1 / 117؛ تنقیح المقال 1 / 164.
3- بکیر بن اعین. جامع الرواة 1 / 129؛ تنقیح المقال 1 / 181.
4- ثابت بن دینار، ابوحمزة الثمالی. جامع الرواه 1 / 134؛ رجال طوسی 84؛ تنقیح المقال 1 / 190.
5- جابر بن عبدالله الانصاری. جامع الرواة 1 / 143؛ تنقیح المقال 1 / 200.
6- جابر بن یزید جعفی. جامع الرواة 1 / 144؛ تنقیح المقال 1 / 201.
7- حمران بن اعین. جامع الرواة 1 / 278؛ تنقیح المقال 1 / 271.
8- زرارة بن اعین. جامع الرواة 1 / 324؛ رجال طوسی 123؛ تنقیح المقال 445.
9- زید بن علی بن الحسین (ع). جامع الرواة 1 / 343؛ تنقیح المقال 1 / 470.
10- علباء بن ذراع الأسدی. جامع الرواة 1 / 545؛ تنقیح المقال 2 / 258.
11- فضیل بن یسار. جامع الرواة 2 / 11؛ رجال طوسی 123؛ تنقیح المقال 3 / 19.
12- محمد بن مسلم بن ریاح. جامع الرواة 2 / 193؛ تنقیح المقال 3 / 185-184.
13- معروف بن خربوذ. تنقیح المقال 3 / 228.
14- میسر بن عبدالعزیز. جامع الرواة 2 / 284؛ تنقیح المقال 3 / 264.
کسانی که از سوی شیعه به عنوان «حسن» شناخته شده‏اند.
1- ابوالفضل سدیر بن حکیم. تنقیح المقال 2 / 9.
2- ثویر بن ابی‏فاخته. تنقیح المقال 1 / 198.
3- حجاج بن ارطا. تنقیح المقال 1 / 254.
4- عبدالله بن عجلان. تنقیح المقال 2 / 197.
5- عبدالله بن عطا. تنقیح المقال 2 / 198.
6- عبدالسلام بن عبدالرحمان. تنقیح المقال 2 / 152.
7- عبدالملک بن عطاء. تنقیح المقال 2 / 230.
8- مالک بن اعین الجهنی. تنقیح المقال 2 / 46، پیوست جلد 2.
9- ناجیة بن عمارة الصیداوی. تنقیح المقال 3 / 265.
افرادی که از جانب شیعه و اهل سنت توثیق شده‏اند.
1- ابان بن تغلب. جامع الرواة 1 / 9؛ تنقیح المقال 1 / 5؛ تهذیب التهذیب 94-93.
2- سلیمان بن مهران الأسدی. تنقیح المقال 2 / 65؛ تهذیب التهذیب 4 / 222-221.
3- عبدالملک بن عبدالعزیز بن جریح. جامع الرواة 1 / 520؛ تهذیب التهذیب 6 / 256-204.
4- عبدالله بن شریک العامری. تنقیح المقال 2 / 198؛ تهذیب التهذیب 5 / 253-252.
5- قاسم بن محمد. جامع الرواة 2 / 19؛ تنقیح المقال 3 / 23؛ تهذیب التهذیب 8 / 335-333.
6- عبدالملک بن اعین الشیبانی. تنقیح المقال 2 / 228؛ تهذیب التهذیب 6 / 386-385.
شاگردان امام باقر (ع) که فقط از سوی اهل سنت توثیق شده‏اند.
1- حکم بن عتیبة ابومحمد الکوفی الکندی. تهذیب التهذیب 2 / 433-432.
2- ربیعة بن ابی عبدالرحمان، معروف بربیعة الرای. تهذیب التهذیب 3 / 259-258.
3- عبدالله بن عطاء المکی. تهذیب التهذیب 5 / 323-322.
4- عمرو بن دینار المکی أحد أئمة التابعین. تهذیب التهذیب 8 / 30-28.
کثیر بن اسماعیل (کثیر النواء). تهذیب التهذیب 8 / 411.
6- موسی بن ابی‏عیسی الحناط. تهذیب التهذیب 10 / 366 - 365.

پی نوشت ها:
[1] مسند احمد 2 / 14؛ صحیح مسلم 7 / 122؛ سنن الترمذی 2 / 308؛ تاریخ البغدادی 8 / 443؛ مصابیح السنة 2 / 204.
[2] ماضل صاحبکم و ما غوی - و ما ینطق عن الهوی - ان هو الا وحی یوحی - علمه شدید القوی. النجم / 2-5.
[3] قرانا عربیا غیر ذی عوج لعلهم یتقون. الزمر / 28.
[4] انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا. الاحزاب / 33.
[5] منه آیات محکمات هن ام الکتاب و آخر متشابهات... آل عمران / 7.
[6] فاسئلوا اهل الذکر ان کنتم لا تعلمون. النحل / 43.
[7] و انزلنا الیک الذکر لتبین للناس ما نزل الیهم و لعلهم یتفکرون. النحل / 44.
[8] ان ههنا لعلما جما لواصبت له حمله. نهج‏البلاغه.
[9] بحار 11 / 83.
[10] اعیان الشیعة 4 ق، 2 / 28؛ ائمتنا 1 / 332.
[11] مناقب، ابن‏شهر آشوب 4 / 211.

منبع: امام باقر جلوه امامت در افق دانش؛ گروه تاریخ اسلام؛ آستان قدس رضوی چاپ دوم 1375.
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir