سخاوت

نوع اصطلاح :
عنوان :
سخاوت
از گرايش‏هاي طبيعي انسان علاقه به مال اندوزي است.انسان مي‏خواهد بهره وري نعمت‏هاي الهي را به خويش اختصاص ‏دهد. گرايش طبيعي انسان در اين ميدان آنگونه پيش تاز است که اين بيماري را در اعماق جان انسان رسوخ مي‏دهد. طبع حريص انسان همه چيز را براي خويش خواسته و از بهره وري ديگران منع مي‏کند، ان الانسان خلق هلوعا [1] ، اذا امسه منوعا [2] ؛ «انسان آزمند آفريده شد،... انسان هنگامي که خيري به او رسد ديگران را منع مي‏کند».
قرآن اين بيماري را درمان مي‏کند. با تعالي بخشيدن به روح، انسان را وادار مي سازد که از بخل ورزي و شح نفس دوري گزيند. بخل را مهار مي‏کند تا به رستگاري برسد، و من يوق شح نفسه فاولئک هم المفلحون. [3] «کساني که بخل نفس خود را مهار نمايند، آنها رستگار مي‏باشند».
قرآن در همين راستا داستان فردي را که درخت ميوه‏اش (خرما) در حياط فرد فقيري سر کشيده بود مطرح مي‏سازد. وي بچه‏هاي خردسال همسايه را از بهره گيري خرماهايي که به داخل حياط وي مي‏ريخت سخت منع مي‏نمود. شخصي به نام «ابو دحداح» از وي خواست درختش را به قيمت گزاف (چهل درخت) مبادله کند. با اين قيمت گزاف آن درخت را از وي خريد به فرد فقير بخشيد. قرآن فرد بخيل را نکوهش مي‏نمايد، امّا من بخل و استغني، [4] و از فردي چون «ابو دحداح» ستايش مي‏کند که با تقواترين است، فما من اعطي و اتقي. [5] از وي به عنوان با تقواترين ياد مي کند، و سيجنبها الاتقي. [6] .
اين بخل و شح نفس است که روا نمي‏دارد از ميوه درخت که نعمت الهي است فرزندان فقير همسايه بهره ببينند. سرشت طبيعي تا اين مقدار انسان را سقوط مي‏دهد. اينک به تماشاي صفت کرم و سخاوت صادق آل محمد عليه‏السلام مي‏نشينيم تا بر ما آشکار گردد که عترت رسول الله صلي الله عليه و آله و سلم که قرآن عينيت يافته در جامعه مي‏باشند، چگونه خويشتن را تزکيه نموده اند؛ تا چه درجه‏اي در پاکي و بلند مرتبه‏اي بار يافته اند. مشاهده کنيم عترت آل رسول چگونه بخل را مهار نموده‏اند و چگونه مظهر صفت حسناي الهي، کرم و بخشش قرار دارند.
امام صادق عليه‏السلام در مدينه باغ خرمايي احداث کرده بودند که خود با ياران به آن رسيدگي مي‏نمودند تا به ثمر برسد. اين روش عترت رسول الله صلي الله عليه و آله و سلم بود که همواره به توليد و عمران و آبادگري توجه شاياني داشتند. هنگامي که باغ به ثمر مي‏نشست و وقت بهره برداري فرا مي‏رسيد، حضرت دستور مي دادند از آخر باغ قسمتي از ديوار باغ را سوراخ کنند تا ديگران و رهگذران بتوانند از ميوه باغ بهره ببرند، فاذا نضج الثمر امر الوکلاء أن يثلموا في حيطانها الثلم ليدخل الناس و يأکلوا من الثمر. [7] .
اين رفتار امام صادق عليه‏السلام کمال پاکي و دوري از بخل و اوج شکوفايي صفت سخاوت است. نه تنها بهره وري ديگران را مانع نمي‏شود، بلکه راه را براي استفاده ديگران هموار مي‏سازد. چند نکته مهم و آموزنده از اين رفتار مي‏توان بهره وري نمود:
1- امام بخل و گرايش طبيعي نفس خويش را آنگونه به زنجير کشيده است که هيچ گونه چالشگري از اين خواهش نفساني و هيچ گونه خطري متوجه تقوا و پاکي حضرت نمي شود. بلکه به راحتي از اموال حلال خويش انفاق مي‏نمايد.
2- در بهره وري ديگران هيچ گونه محدوديتي به وجود نمي‏آورد که فرد نيازمند يا رهگذر چه مقدار از اين باغ استفاده کند، بلکه شرايط بهره وري را براي همگان فراهم مي‏سازد.
3- در بهره وري نيازمندان آنان را وادار به سؤال نمي‏کند تا عرق شرمندگي سؤال در چهره آنان ننشيند. بلکه دري فرعي که محل رفت و آمد صاحب باغ نيست و دور از چشم صاحب باغ است را فراهم مي‏آورد تا نيازمند براي سير کردن شکمش کرامتش آسيب نبيند و شرمنده صاحب نعمت نشود.
4- مقدار بهره وري را تعيين نمي‏کند؛ بلکه در اختيار انصاف نيازمند مي‏گذارد که خودش به مقدار نيازش بهره مند شود.
5- افراد خاص را مورد عنايت قرار نمي‏دهد، بلکه با ايجاد راه فرعي راه را براي همگان هموار مي‏سازد. نه تنها فقرا بلکه ديگران نيز در صورت علاقه مندي مي توانند از ميوه‏هاي باغ حضرت بهره ببرند. اين است الگوي کرم و سخاوت و اين است الگوي رفتار زندگي انساني. کجا و در کدامين مکتب اين گونه ارزش را مي توان سراغ گرفت؟!

پی نوشت ها:
[1] معارج، 19.
[2] همان، 21.
[3] حشر، 9.
[4] الليل، 8.
[5] همان، 5.
[6] همان، 17؛ الکشاف، ج 4، ص 764؛ نور الثقلين، ج 5، ص 589؛ درا المنثور، ج 6، ص 375.
[7] اعلام الهداية، ج 8، ص 26.
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir