سفارش ‏هاي کوتاه و ارزشمند امام صادق

نوع اصطلاح :
عنوان :
سفارش ‏هاي کوتاه و ارزشمند امام صادق
نصيحت‏ها و سفارش‏هاي ارزشمند و گران بهاي امام صادق عليه‏السلام، در ابعاد گوناگون، با عبارات زيبا و دلنشين بيان شده است. امام صادق عليه‏السلام نه تنها شيعيان و دوستان خود را بلکه مخالفان و دشمنان را نيز نصيحت و ارشاد مي‏نمود. و ما به برخي از سفارش‏هاي آن حضرت مي‏پردازيم.
امام صادق عليه‏السلام گاهي ما را به تقوا و ورع و کوشش در راه خدا و طولاني کردن سجود و رکوع سفارش نموده و مي‏فرمايد: «کونوا دعاة للناس بغير ألسنتکم [يروا منکم الورع و الاجتهاد و الخير فان ذلک داعية»] و يا مي‏فرمايد: «کونوا لنا زينا و لا تکونوا علينا شينا» [1] .
و گاهي ما را به درجات بالاتري از ايمان و کمال هدايت مي‏کند تا ما اهل دعا و توکل باشيم و مي‏فرمايند: «من أعطي ثلاثا لم يمنع ثلاثا من أعطي الدعاء أعطي الاجابة، و من أعطي الشکر أعطي الزيادة، و من أعطي التوکل أعطي الکفاية» سپس مي‏فرمايد: آيا کتاب خدا را خوانده اي که مي‏فرمايد: «و من يتوکل علي الله فهو حسبه» و يا مي‏فرمايد: «أدعوني أستجب لکم»؟ [2] .
و در جاي ديگر ما را به منازل بالاتري سوق مي‏دهد و مي‏فرمايد: «اذا أراد أحدکم أن لا يسأل الله شيئا الا أعطاه فلييأس من الناس کلهم و لا يکون له رجاء الا عندالله، فاذا علم الله عزوجل ذلک من قلبه لم يسأل الله شيئا الا أعطاه.» [3] .
و گاهي ما را به اخلاق نيک و صفات پسنديده ترغيب مي‏نمايد و مسأله‏ي تواضع و مراتب آن را بيان مي‏فرمايد و مي‏گويد: «من التواضع أن ترضي من المجلس دون المجلس و أن تسلم علي من تلقي، و أن تترک المراء و ان کنت محقا، و لا تحب أن تحمد علي التقوي». [4] و گاهي به برخي از خصلت‏هاي نيکو اشاره مي‏فرمايد که سبب زيبايي و تعالي انسان مي‏شود و به اصحاب خود مي‏فرمايد: «سخني را از من بشنويد که زيباتر از استر منقوش باشد و آن اين است که از سخنان بي فايده پرهيز نماييد و سخنان مفيد را نيز در جاي خود بگوييد، چه بسا گوينده اي که به دليل گفتن سخن بي جا به شخصيت خود آسيب رسانده است و هرگز با افراد سفيه و حليم نزاع نکنيد. زيرا هر که با شخص حليم نزاع کند زمين مي‏خورد و هر که با سفيه و ناداني نزاع کند موهون مي‏شود.»
و يا مي‏فرمايد: «اگر نامي از برادر خود برديد، او را به بهترين توصيف که خود دوست مي‏داريم ياد کنيد.»
و يا مي‏فرمايد: «اعمال خير را مانند کسي انجام دهيد که يقين دارد عمل خير و احسان او به احسان پاداش داده مي‏شود» [چنان که خداوند در قرآن مي‏فرمايد: (هل جزاء الاحسان الا الاحسان)].
ايشان چنان از حسن خلق سخن مي‏گويد که ما را به داشتن اخلاق نيکو مشتاق مي‏کند و مي‏فرمايد: «هنگامي که با مردم معاشرت مي‏نماييد، سعي کنيد که دست احسان شما فوق آنان قرار گيرد؛ زيرا ممکن است انسان در بعضي از عبادت‏هاي خود قصور نموده باشد و خداوند سبب حسن خلق، او را به درجه‏ي روزه داران شب زنده دار برساند.» [5] .
امام صادق عليه‏السلام درباره‏ي حسن خلق و سعادت بندگان خدا به سبب آن به دوستان خود بسيار سفارش نموده و مي‏فرمايد: «ان الله ارتضي لکم الاسلام دينا فأحسنوا صحبته بالسخاء و حسن الخلق» يعني: خداوند اسلام را به عنوان دين خود، براي شما پسنديده، پس شما به وسيله‏ي سخاوت و حسن خلق همنشين خوبي براي اسلام باشيد. [6] .
امام صادق عليه‏السلام به وسيله مفضل بن عمر جعفي ما را به شش خصلت توصيه نموده که ارزش آنها قابل توصيف نيست. ايشان مي‏فرمايد: «أوصيک بست خصال تبلغهن شيعتي قال: و ما هي يا سيدي؟ قال عليه‏السلام: أداء الامانة الي من ائتمنک. و أن ترضي لأخيک ما ترضي لنفسک، و اعلم أن للأمور أواخر فاحذر العواقب، و أن للأمور بغتات فکن علي حذر، و اياک و مرتقي جبل سهل اذا کان المنحدر و عرا، و لا تعدن أخاک وعدا ليس في يدک وفاؤه» [7] يعني: اي مفضل، من تو را وصيت مي‏نمايم که شش خصلت را از جانب من به شيعيانم بگويي. مفضل گفت: اي مولاي من، آن شش خصلت کدام است؟ فرمود: 1- هر که امانتي به تو سپرد تو آن را به او بازگردان؛ 2- آنچه را که براي خود راضي مي‏شوي براي برادر ديني خود نيز راضي بشو؛ 3- بدان که هر امري عاقبتي دارد و از عاقبت امور حذر کن؛ 4- بدان که هر امري خطر زوال و نابوي دارد و تو از خطرهاي ناگهاني بترس؛ 5- بترس که از کوهي به آساني بالا بروي و راه بازگشت از آن خطرناک باشد؛ 6- هرگز چيزي را که در اختيار نداري و عملي که در اختيار تو نيست، به برادر ديني خود وعده مده. [8] .
به خدا سوگند اين سفارش‏ها بسيار نيکو و ارزشمند است و چه بسيار از اين گونه نصايح براي ما بيان شده تا با عمل کردن به آنها راه سعادت و کمال انساني را بپيمائيم و از ملايکه پيشي بگيريم، اما گوش شنوا کجاست؟!
امام صادق عليه‏السلام ما را از خصلت‏هايي که سبب پستي و هلاکت مي‏شود نهي نموده و مي‏فرمايد: «مزاح و شوخي [زياد] مکن که نور تو از بين مي‏رود و دروغ مگو که ارزش و شأن تو ضايع مي‏شود و از اظهار خستگي و ناتواني پرهيز کن، زيرا اظهارخستگي و ناتواني تو را از صبر در راه حق باز مي‏دارد و حقي را نمي‏تواني ادا کني.»
امام صادق عليه‏السلام مي‏فرمايد: حضرت عيسي عليه‏السلام فرمود: کسي که اندوه او زياد باشد بدن او بيمار خواهد بود، و کسي که خلق او بد باشد خود را عذاب خواهد داد، و کسي که گفتار او زياد باشد خطاي او نيز زياد خواهد بود، و کسي که زياد دروغ بگويد ارزش و اعتبار او از بين مي‏رود و کسي که با مردم نزاع و مشاجره کند مروت او ضايع مي‏شود. [9] .
و از سفارش‏هاي امام صادق عليه‏السلام به اصحاب و شيعيان خود اين است که فرمود: «تزاوروا فان في زيارتکم احياء لقلوبکم و ذکرا لأحاديثنا، و أحاديثنا تعطف بعضکم علي بعض فان أخذتم بها رشدتم و نجوتم، و ان ترکتموها ضللتم و هلکتم، فخذوا بها و أنا بنجاتکم زعيم» [10] يعني: «به زيارت و ملاقات يکديگر برويد تا به واسطه ي آن دل‏ها و قلب‏هاي شما زنده شود و احاديث ما را به ياد آوريد؛ زيرا احاديث ما شما را به يکديگر نزديک مي‏کند. پس اگر به سخنان و احاديث ما عمل کرديد رشد و کمال پيدا مي‏کنيد و نجات مي‏يابيد و اگر از آنها فاصله گرفتيد گمراه و هلاک مي‏شويد.
حقا امامان معصوم عليهم السلام با نصايح و سفارش‏هاي خود، تمام راه‏هاي خير و صلاح را براي ما بيان نموده‏اند و ما را از انحراف و گمراهي دور نگاه داشته‏اند؛ بنابراين تنها راه نجات و کمال انسان تمسک جستن و عمل کردن به سخنان آنان است، چنان که گمراهي و هلاکت نيز با دوري از نصايح آنان حاصل مي‏گردد.
امام صادق عليه‏السلام مي‏فرمايد: شما شيعيان عقايد و اعمال خود را براي خدا قرار دهيد نه براي مردم؛ زيرا هر چه براي خدا انجام گيرد مربوط به خدا خواهد بود و هر چه براي مردم انجام گيرد ارتباطي به خداوند نخواهد داشت. و در عقايد خود با يکديگر نزاع نکنيد، زيرا نزاع و درگيري دل‏ها را مريض مي‏کند و خداوند به پيامبر خود صلي الله عليه و آله مي‏فرمايد: (انک لا تهدي من أحببت و لکن الله يهدي من يشاء) [11] يعني: تو نمي‏تواني هر که را دوست مي‏داري هدايت کني، و خدا هر که را بخواهد [و شايسته باشد] هدايت خواهد نمود. و يا مي‏فرمايد: (... أفأنت تکره الناس حتي يکونوا مؤمنين) [12] يعني: آيا تو مي‏تواني کسي را مجبور به ايمان کني؛ سپس فرمود: «اين مردم [يعني اهل تسنن] را رها کنيد [که هدايت نخواهند شد]، زيرا آنها دين خود را از مردم گرفته‏اند، و شما دين خود را از رسول خدا صلي الله عليه و آله و اميرالمؤمنين عليه‏السلام گرفته ايد و هرگز مرجع ديني شما و آنان يکسان نخواهد بود و من از پدرم شنيدم که مي‏فرمود: اگر خداوند ولايت ما را براي بنده اي نوشته باشد، او سريع تر از پرنده اي که به طرف لانه‏ي خود پرواز مي‏کند به طرف ما پرواز خواهد نمود.»
از روايات و احاديث ائمه‏ي اطهار عليهم السلام، در مي‏يابيم که آنان مناظرات و مباحث فراواني را بر اساس اصول صحيح عقلاني و منطقي با اهل سنت و ديگران داشته‏اند، و با وجود چنين مباحث دقيقي، عده اي از کافران و مشرکان همچنان بر کفر خود باقي مانده و هيچ تغييري در اعتقاد خود نداده‏اند با آن که حقيقت براي آنان کاملا روشن گشته و هيچ گونه عذري نداشته‏اند، و چه بسا افراد کافر و ملحدي که به آساني با کوتاه ترين استدلال اسلام را پذيرفته‏اند.
امام صادق عليه‏السلام براي تقويت روحيه‏ي شيعيان و آينده نگري آنان مي‏فرمايد: «بر مصايب و مشکلات دنيا صابر باشيد؛ زيرا دنيا ساعتي بيش نيست. از اين رو شما نسبت به آنچه گذشته است در اين ساعت، نه احساس دردي مي‏کنيد و نه احساس شادي و سروري، و نسبت به آنچه که نيامده است اطلاعي نداريد و نمي‏دانيد چه خواهد شد؛ بنابراين شما بايد ساعت کنوني خود را دريابيد و در اين ساعت در مقابل اطاعت و معصيت خدا صابر باشيد. [13] .
با توجه به اين حديث، شادي و اندوه گذشته، فراموش شدني است و آينده نيز معلوم نيست که چه خواهد شد؛ بنابراين انسان تنها بايد به زمان حال بينديشد و در برابر مشکلات و مصايب و طاعت خداوند صابر باشد و تمام تلاش و کوشش خود را به چيزي که بايد در اين ساعت انجام دهد معطوف کند. شاعر نيز در اين مورد مي‏گويد:

ما مضي فات و المؤمل غيب
و لک الساعة التي أنت فيها

شاعر ديگري نيز مي‏فرمايد:

ما فات مضي و ما سيأتيک فأين
قم فاغتنم الفرصة بين العدمين

امام صادق عليه‏السلام در تشبيه زيباي خود مي‏فرمايد: «عقل خود را به منزله‏ي خويشاوندي خيرخواه و فرزندي مهربان بدان و عمل خود را به منزله‏ي پدري بدان که بايد از او پيروي کني و نفس خود را به منزله‏ي دشمني بدان که بايد با او مبارزه نمايي و مال خود را به منزله‏ي عاريه اي بدان که بايد آن را به صاحبش بازگرداني.» [14] .
امام عليه‏السلام درباره‏ي شخصيت اجتماعي مؤمن فرمود: «اگر مي‏تواني، کاري کن که بين مردم معروف و شناخته نباشي؛ زيرا تعريف و ستايش مردم براي تو سودي نخواهد داشت و باکي نيست که تو بين مردم مذموم و نکوهيده باشي و نزد خداوند عزيز و محبوب باشي». [15] .
و درباره‏ي تشويق و ترغيب به دعا فرمود: «دعا قضاي حتمي خدا را برمي‏گرداند، پس فراوان دعا کنيد که آن کليد رحمت الهي و رسيدن به هر حاجتي است و کسي به وعده‏هاي الهي نمي‏رسد، مگر با دعا. و هيچ دري نيست که فراوان کوبيده شود جز آن که اميد باز شدن آن به روي کوبنده وجود دارد.» [16] .
و در زيباترين و سودمندترين سخن خود فرمود: «کسي که با اظهار علاقه و محبت رو به شما مي‏آورد، عيوب او را مطرح نکنيد و با بيان گناه و خطاهايش او را شرمسار نگردانيد؛ زيرا اين عمل از اخلاق پيامبر خدا صلي الله عليه و آله و اولياي او نمي‏باشد.» [17] .
و از سخنان بسيار سودمند آن حضرت اين است که فرمود: «در آنچه که چاره اي جز دانستن آن را نداريد، به دقت بنگريد [تا گرفتار آفت و شرمساري نشويد] و آنچه را که عذري در ندانستن آن نداريد، در دانستن آن کوشا باشيد [تا گرفتار زحمت و تدارک اعمال نگرديد] همانا دين خدا ارکاني دارد که عبادت هاي ظاهري جبران جهالت و ناداني شما را نسبت به آنها نمي‏کند و آگاهي پيدا کردن از آنها و حفظ ديانت به وسيله‏ي آنها، ضرري به زندگي و اقتصاد مؤمن نمي‏زند و احدي جز با لطف و مدد الهي نمي‏تواند به سوي فهم احکام و معارف و اسرار ديني راه پيدا کند. [18] .

پی نوشت ها:
[1] کافي باب الورع.
[2] طلاق / 3 - ابراهيم / 7 - مؤمن / 60.
[3] کافي باب الاستغناء عن الناس.
[4] کافي باب التواضع.
[5] کافي باب حسن الخلق.
[6] کافي باب کظم الغيظ.
[7] بحارالأنوار ج 78 / 250.
[8] بحار ج 78 / 250.
[9] بحار ج 78 / 199.
[10] کافي ج 2 / 186، باب تذاکر الاخوان.
[11] قصص / 56.
[12] يونس / 99.
[13] بحارالأنوار ج 78 / 311.
[14] کافي ج 2 / 454.
[15] بحارالأنور ج 78 / 224.
[16] کافي باب ان الدعاء يرد البلاء و القضاء ج 2 / 470.
[17] کافي ج 8 ص 150.
[18] ارشاد مفيد ص 283.
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir