خوش رفتاري با اهل باطل

نوع اصطلاح :
عنوان :
خوش رفتاري با اهل باطل
«و عليکم بمجاملة اهل الباطل، تحملوا الضيم منهم [1] ؛ با اهل باطل با خوش رفتاري و مدارا رفتار نمائيد و ظلم و آزار آنها را تحمل کنيد».
«مجامله» گر چه از باب مفاعله است. و در اصل براي کارهايي استعمال مي‏شود که دو طرفي باشد؛ اما اين باب کاربردهاي ديگري نيز دارد. از جمله آن که باب مفاعله گاه به معناي تفعيل نيز مي‏آيد. در اين جا مجامله به معناي تجميل است، و تجميل يعني زيبا برخورد کردن.
از طرفيني بودن مجامله دريافت مي‏شود که اگر انسان با دشمن به نيکي رفتار کند، دشمن نيز سرانجام دلش نرم مي‏شود و برخورد خود را با وي تطبيق مي‏دهد. البته شايد در ابتداي کار، اخلاق خوب يک طرفه و فقط از جانب مؤمن باشد، اما در نهايت با تحت تأثير قرار گرفتن دشمن، دو طرفه مي‏شود.
حضرت امام صادق عليه‏السلام اين درخواست خود را با عبارت «عليکم» بيان فرموده‏اند؛ يعني مؤمنان بايد ملتزم باشند که با اهل باطل برخورد انساني و خوبي داشته باشند. آري هدف اصلي ارسال انبيا و انزال کتب، چيزي غير از هدايت گمراهان نيست و اين مهم با اخلاق زيبا، بسيار بهتر عملي مي‏گردد.
ناگفته نماند که ممکن است عده‏اي اين فرمايش فرزند رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم را حمل بر جواز تعطيل امر به معروف و نهي از منکر يا به عبارتي «مداهنه» کنند. اما بين «مجامله» و «مداهنه» فرق بسيار است؛ مجامله که معناي آن گفته شد، بسيار مورد تأکيد قرار گرفته است و اما با لفظ «عليکم» مؤمنان را به پايبندي بر اين دستور فراخوانده است آن هم مجامله با انسان‏هاي گمراه و اهل باطل، مؤمنان و برادران ديني که جاي خود دارند. وقتي امام صادق عليه‏السلام ما را به مجامله با اهل باطل سفارش مي‏کند، با مؤمنان و حتي مردم عادي به طريق اولي بايد چنين رفتار کنيم و بايد بيشتر از اهل باطل با آنها جانب مجامله - بلکه مؤاخات و خدمت و احسان - را نگاه داريم.
آنچه در فرمايش امام اهميت بيشتري دارد، اين است که سفارش آن حضرت درباره‏ي انسانهاي بد و ملحد و مشرک و کافر است، که مذهب باطل دارند و چيزي به نام اخلاق پسنديده و مجامله نمي‏شناسند تا به آن پايبند باشند. آنها در مقابل اين اخلاق نيک برخورد درستي نخواهند داشت، و مسلما در ابتداي کار مهرباني و اخلاق نيکو يک طرفه است. اين ديگر از باب «هل جزآء الاحسان الا الاحسان [2] ؛ آيا پاداش نيکي جز نيکي است؟» نمي‏باشد، بلکه از باب «و يدرءون بالحسنة السيئة [3] ؛ و بدي را با نيکي مي‏زدايند» مي‏باشد. کافر بدي مي‏کند، اما مؤمن جواب نيکو مي‏دهد. اين زيبائي، ناشي از ذات زيباي اسلام است. ولي «مداهنه» از دهن و به معناي نرمش به خرج دادن است. آن گاه که در بدن انسان، زخمي پديد آيد آن را روغن مالي مي‏کنند. همچنين به کسي که لباس حق را بر تن باطل کند مي‏گويند: تدهين و مداهنه کرد. «مداهنة أهل الباطل» يعني کارهاي اهل باطل را توجيه کردن، که کار بسيار مذموم و منفوري است. در روايت آمده است:
«خداي متعال به حضرت شعيب عليه‏السلام وحي کرد: صد هزار نفر از امت تو را نابود مي‏کنم که چهل هزار نفر از آنها از اشرارند. عرض کرد: پروردگارا، چهل هزار نفر گناه کارند، چرا شصت هزار نفر ديگر بميرند؟ خداي متعال فرمود: زيرا آنان عمل گناهکاران را توجيه مي‏کنند». [4] .
اين شصت هزار نفر گناهکار نبودند، اما در مقابل گناه آن چهل هزار نفر ساکت ماندند و کارهايشان را توجيه مي‏کردند. مثلا مي‏گفتند فلاني که گناه مي‏کند جوان است، گرفتار است، مريض است و از اين قبيل توجيهات....
در قرآن کريم نيز به تدهين اشاره شده است: «ودوا لو تدهن فيدهنون [5] ؛ [اي رسول خدا، گناهکاران] دوست دارند در مقابل گناه آنها نرمش به خرج دهي تا آنها نيز نرمش به خرج دهند». اما آن جا که قادر متعال خطاب به رسول خود مي‏فرمايد: «فبما رحمة من الله لنت لهم [6] ؛ پس به برکت رحمت الهي با آنان نرم‏خو و پر مهر شدي»؛ «لنت» ديگر «تدهين» نيست، بلکه مجامله است و مراد از «لهم» در اين جا مؤمنان نيست، بلکه منافقان و کافران است. خداي متعال خطاب به پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله و سلم مي‏فرمايد: به سبب رحمت خداست که شما با اينها به نرمي رفتار مي‏کنيد. اينها بد بودند و بدي مي‏کردند، اما شما با آنها رفتار نيکو داشتيد؛ آنها نيت بد داشتند، اما شما نيت نيکو داشتيد؛ آنها به شما نفرين مي‏کردند، اما شما برايشان دعا مي‏کرديد. آري، نهايت مجامله و نيکي در حق گمراهان آن جا متبلور مي‏شود که رسول خدا در حق قومي که او را سنگ مي‏زنند و به او اهانت مي‏کنند، طلب هدايت مي‏کند و مي‏فرمايد: «اللهم اهد قومي فانهم لا يعلمون [7] ؛ خدايا قوم مرا هدايت کن چرا که آنها نادانند».
«لا يعلمون» به اين معنا نيست که معذورند؛ به عبارت ديگر اين «لا يعلمون» در گفتار حضرت از باب «رفع ما لا يعلمون [8] «نيست؛ بلکه به معناي «موزور» و از باب وزر است. يعني خدايا، قوم مرا نجات ده تا در بدي نمانند.
بسياري هم، با همين برخورد رسول اکرم صلي الله عليه و آله و سلم اصلاح شدند و ايمان آوردند. اهل باطل نبايد تا آخر عمر در باطل بمانند. بايد هدايت شوند و بهترين راه براي هدايت آنان برخورد خوب مؤمنان و اهل اصلاح با آنان است. آن هم نه يک بار و دو بار، بلکه ده‏ها بار.

پی نوشت ها:
[1] متن نامه امام صادق(ع).
[2] رحمن، آيه‏ي 60.
[3] رعد، آيه 22.
[4] وسائل الشيعه، ج 16، ص 146: «عن أبي‏جعفر عليه‏السلام (في حديث) قال: أوحي الله الي شعيب النبي عليه‏السلام اني معذب من قومک مأة الف، اربعين ألفا من شرارهم و ستين ألفا من خيارهم، فقال عليه‏السلام: يا رب، هؤلاء الأشرار، فما بال الأخيار؟ فأوحي الله عزوجل اليه: داهنوا اهل المعاصي و لم يغضبوا لغضبي.».
[5] قلم، آيه 9.
[6] آل عمران، آيه 159.
[7] بحارالانوار، ج 11، ص 298.
[8] وسائل الشيعه، ج 15، ص 369.
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir