موانع استجابت دعا

نوع اصطلاح :
عنوان :
موانع استجابت دعا
حضرت امير عليه‏السلام مشغول خواندن خطبه‏اي بودند. در ميان خطبه شخصي درباره قول خداوند متعال که مي‏فرمايد: «ادعوني أستجب لکم [1] ؛ بخوانيد مرا تا اجابت کنم شما را» پرسيد و به حضرت عرض کرد: «فما بالنا ندعو فلا يجاب [2] ؛ چرا ما دعا مي‏کنيم، ولي مستجاب نمي‏شود؟» حضرت در جواب آن شخص فرمودند: «ان قلوبکم خانت بثمان خصال؛ هشت چيز است که مانع استجابت دعاي شما است: «أولها انکم عرفتم الله فلم تؤدوا حقه کما أوجب عليکم فما أغنت عنکم معرفتکم شيئا؛ اول اينکه خدا را شناختيد، اما حق معرفت او را ادا نکرديد. از اين رو اين شناخت سودي به شما نرساند.» شخصي که به ما احسان مي‏کند، فراموش نمي‏کنيم و هميشه سعي مي‏کنيم در حد توان، احسان او را جبران کنيم خداي کريم به ما بسيار احسان کرده و آنچه داريم از جانب او است. پس بايد در حد توان خويشتن به فکر جبران باشيم و اين کار تأمل و تدبر مي‏خواهد. خدا در قرآن با تعابير مختلفي چون «افلا يتدبرون»، «افلا يتفکرون»، و «افلا يعقلون» مردم را به تدبر و تعقل بيشتر فراخوانده است.
«و الثانيه انکم آمنتم برسوله، ثم خالفتم سنته، و أمتم شريعته، فأين ثمرة ايمانکم؛ دوم اين که ابتدا به رسول خدا ايمان آورديد، سپس به مخالفت با او پرداختيد و شريعت آن حضرت را از بين برديد، پس فايده ايمان شما چه بوده است؟»
انسانها بايد خود را با سنت پيامبر اسلام صلي الله عليه و آله و سلم تطبيق دهند و ملاحظه نمايند که چند درصد از شريعت در وجود آنها زنده است؟
«و الثالثة انکم قرأتم کتابه المنزل عليکم، فلم تعملوا به و قلتم سمعنا و أطعنا، ثم خالفتم؛ سوم اينکه آيات کتاب خدا را قرائت کرديد، اما به آن عمل نکرديد و به مخالفت با قرآن برخاستيد.»
«و الرابعة قلتم انکم تخافون من النار و أنتم في کل وقت تقدمون اليها بمعاصيکم، فأين خوفکم؛ چهارم اين که گفتيد از آتش دوزخ مي‏ترسيد، اما هميشه با ارتکاب گناه به سوي آن پيش مي‏رويد. پس ترستان کجاست؟»
«و الخامسة انکم قلتم انکم ترغبون في الجنة و أنتم في کل وقت تفعلون ما يباعدکم منها فأين رغبتکم فيها؛ پنجم اين که گفتيد بهشت را مي‏خواهيد اما هميشه مرتکب اعمالي مي‏شويد که شما را از بهشت دور مي‏کند. پس علاقه شما به بهشت کجاست؟» طلبه‏اي که بيشتر اوقاتش را بيهوده مي‏گذارند نمي‏خواهد عالم شود. فرد کاسبي که در روز فقط پانزده دقيقه مغازه‏اش را باز مي‏کند کاسب نيست و در حقيقت نمي‏خواهد کاسبي کند کسي که خواهان بهشت است، اما عملي براي آخرت خويش انجام نمي‏دهد، در واقع نمي‏خواهد به بهشت راه يابد.
«و السادسة انکم أکلتم نعمة المولي و لم تشکروا عليها؛ ششم اينکه از نعمت‏هاي الهي استفاده مي‏کنيد، اما شکر آن را به جا نمي‏آوريد.» تمام اطراف شما و حتي وجود انسانها را نعمت‏هاي الهي فراگرفته است: نعمت زبان، گوش، دست، پا و.... انسان در حالت عادي متوجه نعمت‏ها نيست و تنها در هنگام از دست دادن نعمت است که قدر آن را مي‏فهمد. کسي که زبان ندارد، نمي‏تواند خواسته‏هايش را تفهيم کند. کسي که گوش ندارد، نمي‏تواند بشنود. اعضاي بدن نعمت‏هاي خدا هستند. در روايات آمده است که اين کوتاه فکري و کوتاه بيني است که فقط نعمت‏هاي ظاهري خداوند را به حساب آوريم.
«و السابعة أن الله أمرکم بعداوة الشيطان و قال: (ان الشيطن لکم عدو فاتخذوه عدوا) [3] ، فعاديتموه بلا قول [بالقول] و واليتموه بلا مخالفة [بالمخالفة] ؛ هفتم آن که خدا شما را به دشمني با شيطان فرمان داد و فرمود: «شيطان دشمن شما است پس او را دشمن بداريد». ولي شما با او از در دوستي درآمديد. با زبان گفتيد که شيطان را دشمن به حساب مي‏آوريد، اما با اعمال زشت دوست او هستيد.
«و الثامنة أنکم جعلتم عيوب الناس نصب عيونکم و عيوبکم وراء ظهورکم؛ هشتم آن که عيب‏هاي مردم را پيش رو و عيب‏هاي خود را در پشت سر خود قرار داديد».
«تلومون من أنت أحق باللوم منه فأي دعاء يستجاب لکم مع هذا و قد سددتم أبوابه و طرقه؛ کسي را ملامت مي‏کنيد که خود براي ملامت از او سزاوارتريد با اين اوضاع و احوال که درهاي استجابت را بسته‏ايد ديگر چطور انتظار داريد دعاهايتان مستجاب گردد؟»
اگر کسي يکي از اين عيب‏ها را داشته باشد، استجابت دعايش مشکل است، چه رسد به اين که مشکلات و گناهانش دو چندان باشد. حضرت در ادامه، راه بيرون شدن از اين مشکل را چنين تصوير مي‏کنند:
«فاتقوا الله و أصلحوا اعمالکم و أخلصوا سرائرکم و أمروا بالمعروف و انهوا عن المنکر فيستجيب الله لکم دعائکم [4] ؛ اعمال خود را اصلاح، درون خود را خالص کنيد و امر به معروف و نهي از منکر را به جا آوريد تا خدا دعاي شما را مستجاب کند».
امام صادق عليه‏السلام در حديثي درباره موانع استجابت دعا مي‏فرمايند: «التي ترد الدعاء و تظلم الهواء عقوق الوالدين [5] ؛ از جمله کارهايي که باعث مردود شدن دعا و تيرگي هوا مي‏شود نافرماني والدين است» عقوق به معني ترک است. از آن رو به گوسفندي که براي بچه سر مي‏برند «عقيقه» مي‏گويند که او را از بلا دور مي‏کند. معناي عاق والدين فقط اين نيست که پدر و مادر، فرزند خود را عاق نمايند. انجام دادن کاري برخلاف ميل پدر و مادر نيز، بين آنها فاصله ايجاد مي‏کند و مانع از استجابت دعا مي‏گردد. احترام پدر و مادر و تأمين خواسته‏هاي آنان بسيار مهم است. خداي متعال در قرآن مي‏فرمايد:
«و ان جهداک علي أن تشرک بي ما ليس لک به علم فلا تطعهما و صاحبهما في الدنيا معروفا [6] ؛ و اگر تو را وادارند تا درباره چيزي که تو را بدان دانشي نيست به من شرک ورزي، از آنان فرمان مبر و[لي] در دنيا به خوبي با آنان معاشرت کن».
فقط در جايي که فرزند را امر به شرک مي‏کنند اطاعت از آنها لازم نيست. در بقيه موارد تأمين نظر آنها لازم است. کسي که با پدر و مادرش تندي مي‏کند، دعايش بالا نمي‏رود و مستجاب نمي‏شود.
«عن نوف عن اميرالمؤمنين عليه‏السلام، قال: ان الله أوحي الي عيسي بن مريم... قل لهم اعلموا اني غير مستجيب لأحد منکم دعوة و لأحد من خلقي قبله مظلمة [7] ؛ خداوند به عيسي بن مريم مي‏فرمايد: اي عيسي، به بني‏اسرائيل بگو: اگر کسي به افرادي ظلم کند تا زماني که ظلم باقي باشد دعاي کسي مستجاب نمي‏شود».
در دنباله همين حديث حضرت مي‏فرمايند: «يا نوف، اياک أن تکون عشارا أو شاعرا أو شرطيا أو عريفا [8] ؛ اي نوف، مبادا مأمور ستاندن ماليات، شاعر، پاسبان، يا نماينده ظالم باشي.» شايد منظور از شاعر در اين جا شاعراني باشند که مدح اهل باطل مي‏کنند و به دروغ شعر مي‏سرايند.
ائمه عليهم‏السلام شعرا را به سرودن شعرهاي خوب ترغيب مي‏کردند و به آنها جايزه مي‏دادند تا شعر خوب بسرايند. شاعري [9] نزد امام کاظم عليه‏السلام بود امام عليه‏السلام فرمودند: اين شعر از شما است:

فالان صرت الي امية
و الأمور الي مصائر [10] .

اين شعر که امام عليه‏السلام به آن اشاره فرموده شعر طولانيي است که مي‏گويد: خلافت امروز به بني‏اميه رسيد و بني‏اميه براي خلافت درست شده و سزاوار خلافتند.
شاعران بد در برابر مال بي‏ارزش دنيا ارباب زر و زور را مي‏ستايند. خدا دعاي چنين شاعراني را مستجاب نخواهد کرد.
«عريف» يعني کسي که مردم را نزد ظالم معرفي مي‏کند و «شرطه» کسي است که مظلوم را جلب مي‏کند.
«فان نبي الله داود خرج ذات ليلة فنظر الي السماء فقال انها الساعة التي لا ترد فيها دعوة الا دعوة عريف أو دعوة شاعر أو دعوة عاشر [11] ؛ حضرت داوود شبي به آسمان نگاه کرد و گفت در اين شب دعاي همگان مستجاب خواهد شد الا دعاي عريف و شاعر و عاشر».
مختصر اين که دعا بايد با عمل همراه باشد و دعاي بدون عمل و عمل بدون دعا فايده‏اي ندارد. مقام دعا مقام بسيار بلندي است که خداي متعال به انسان عطا فرموده است. شخصي که عالم يا پولدار مي‏شود، ديگر مردم را به ملاقات خود راه نمي‏دهد، اما خداي بزرگ که مالک همه هستي است، به انسانها اجازه داده است که دعا کنند. اگر خدا رخصت دعا کردن را به انسان‏ها نمي‏داد، چه راهي براي ارتباط با خداوند وجود داشت؟
اما اين مقام که خداوند به انسان عطا کرده، شرطهاي متعددي دارد که به جاي آوردن آنها کار مشکلي است و اگر کسي بتواند کتابي بنويسد و در آن موانع استجابت دعا را گردآوري کند که بسيار پسنديده‏اي انجام داده است. اين کار باعث مي‏شود که مردم بفهمند به سبب چه اعمالي دعاي آنها مستجاب نمي‏گردد.
مرحوم سيد بن طاووس در مهج الدعوات يکي از شروط استجابت دعا را چنين بيان کرده است: «أن لا يکون عاذرا لظالم علي ظلمه [12] ؛ اين که توجيه کننده ستم ستمگران نباشد». توجيه کار ظالمان و عذر تراشيدن براي آنان باعث مي‏شود که دعاي انسان مستجاب نگردد.

پی نوشت ها:
[1] غافر، آيه 60.
[2] مستدرک الوسائل، ج 5، ص 268، باب وجوب ترک الداعي الذنوب.
[3] فاطر، آيه‏ي 6.
[4] مستدرک الوسائل، ج 5، ص 269.
[5] کافي، ج 2، ص 448.
[6] لقمان، آيه 15.
[7] بحارالانوار، ج 74، ص 401.
[8] همان.
[9] اين شاعر کميت بن زيد است که از ستايندگان اهل‏بيت عليهم‏السلام و از شاعران خوب است. در بعضي از متون تاريخي آمده است که شاعر جواب داد: «قد قلت ذلک فوالله ما رجعت عن ايماني و اني لکم لموال ولکني قلته علي التقية؛ بله من آن را سروده‏ام، ولي به خدا قسم از عقيده‏ام نسبت به شما بر نگشته‏ام، و البته از پيروان و مواليان شمايم، و آنچه را (در اين شعر) گفته‏ام از روي تقيه بوده است (و نه از روي عقيده)».
[10] مستدرک الوسائل، ج 13، ص 127.
[11] بحارالانوار، ج 74، ص 401.
[12] همان، ج 90، ص 351.
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir