معتزله

نوع اصطلاح :
عنوان :
معتزله
ترديدي نيست که فرقه‏ي معتزله در زمان امام صادق عليه‏السلام پيدا شده و رشد نموده است و پيدايش آنان هنگامي بوده که عمرو بن عبيد و اصل بن عطا و غير آنها از حوزه‏ي درس حسن بصري کناره گيري نمودند و به اين لقب معروف شدند، و اين که گفته مي‏شود: «آنها در زمان اميرالمؤمنين عليه‏السلام هنگامي به وجود آمدند که سعد بن ابي وقاص و ابن عمر و اسامة بن زيد از جنگ در رکاب آن حضرت خودداري نمودند» دليلي ندارد؛ چرا که اين اعتزال بر اساس رأي و شبهه‏ي اعتقادي نبوده بلکه تنها انحراف و جدايي از اميرالمؤمنين عليه‏السلام بوده است و لذا در زمان آن حضرت نامي از اعتزال نبوده و اين گروه نيز معتزلي ناميده نمي‏شدند و کسي نيز اعتقاد اعتزال را به آنها نسبت نداده است.
حاصل اين که معتزله پس از عقيده اعتزال فرقه‏هاي زيادي پيدا کردند؛ گر چه به نظر مي‏رسد که در زمان ما احدي معروف به چنين عقيده اي نيست. معناي جامع عقيده‏ي اعتزال بين فرقه‏هاي مختلف آن چيزي است که صاحب کتاب «الفرق بين الفرق» در صفحه 94 از مقالات کعبي نقل نموده است و آن اين است که معتزله به طور اتفاق مي‏گويند: «خداوند عزوجل چيزي است نه مانند چيزهاي ديگر. او خالق اجسام و اعراض است و هر چه خلق نموده از «لا شي ء» و اراده‏ي خود آفريده و مردم اعمال خود را با اختيار و تقديري که خداوند در آنان خلق نموده انجام مي‏دهند.» سپس مي‏گويد: معتزله به اتفاق مي‏گويند: «خداوند اهل گناه کبيره را بدون توبه نمي‏آمرزد.»
اين چيزي است که صاحب کتاب «الفرق بين الفرق» از کعبي درباره‏ي اعتقاد جامع و مشترک معتزله نقل نموده است و ما اطراف آن نقد و اشکالي نمي‏کنيم و به آن اکتفا مي‏نماييم و از سخنان و اقوال فراواني که ابن حزم و شهرستاني درباره‏ي آنان گفته‏اند خودداري مي‏نماييم و از سخن گفتن درباره اعتقادات فرقه‏هاي مختلف اين گروه نيز صرف نظر مي‏نماييم؛ چرا که خالي از لغزش نخواهد بود و از موضوع کتاب ما نيز خارج مي‏باشد.
آيا قدريه از معتزله‏اند و يا از اشاعره، محل شک و ترديد است؛ چرا که اگر ما بگوييم، قدريه کساني هستند که مي‏گويند: «کارهاي مردم ساخته‏ي خود آنان است و تنها خداوند نيروي کار و عمل را در آنان خلق نموده»، طبق نقل گذشته، اين همان عقيده‏ي معتزله است و اشاعره چنين چيزي را نمي‏گويند بلکه مي‏گويند: «همه‏ي کارهاي مردم از ناحيه‏ي خدا و تقدير اوست، نه از ناحيه‏ي بنده.»
و اگر بگوييم قدريه کساني هستند که مي‏گويند: «تقدير خير و شر از ناحيه‏ي خداوند است»، به طور مسلم، اعتقاد قدريه همانند اشاعره خواهد بود.
شهرستاني در کتاب ملل و نحل، از رسول خدا صلي الله عليه و آله نقل نموده که فرمود: «قدريه مجوس اين امت هستند.» و يا فرمود: «قدريه دشمنان خدا هستند در تقدير امور.» [1] اگر اين روايت صحيح باشد، ما نمي‏دانيم اين مذمت صريح و نام زشت مربوط به چه گروهي مي‏باشد؟

پی نوشت ها:
[1] ملل و نحل، پاورقي فص 1، ص 50 / 51.
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir