زهد در دنیا و رغبت به آخرت

نوع اصطلاح :
عنوان :
زهد در دنیا و رغبت به آخرت
در بینش اسلامی «دنیا» مقدمه و مزرعه عالم «آخرت» است و لذا از هیچ ارزش اصیل و استقلالی برخوردار نیست. اولیاء الهی نیز هرگز «دنیا» را مقصد و مراد خود ندانسته، تمام علایق قلبی خود به آن را بریده و تنها به عنوان وسیله و ابزار اکتساب رضوان خداوندی و نیل به قرب و لقاء او به آن می‏نگریسته‏اند.
این حقیقت متعالی در ادبیات قرآن و روایی به عنوان «زهد» مطرح شده است که همان عدم تعلق به دنیاست نه بهره‏مند نبودن از آن.
در عوض تمام توجه بندگان صالح حضرت حق به «آخرت» بوده که جهان بی‏پایان و «دار جزا» و منزل نهایی انسان است و آن را اصل می‏دانسته‏اند.
حضرت زین العابدین علیه‏السلام به مانند سایر معصومین علیهم‏السلام نمونه اعلای «زاهد در دنیا» و «راغب در آخرت» بوده‏اند. «زراره» آن شیعه بزرگوار و راوی برجسته و بزرگ نقل نموده است که: «پرسش‏گری در میانه شب، چنین می‏گفت: «کجایند زاهدان در دنیا و کجایند راغبین در آخرت؟»، پس در این هنگام هاتفی از گوشه «بقیع» صدا برآورد: (و این در حالی بود که صدایش را می‏شنیدیم ولی شخص او را نمی‏دیدیم) آن فرد علی بن الحسین علیه‏السلام است.» [1] . در همین ارتباط جناب «ابوحمزه ثمالی» که یکی از برجسته‏ترین شاگردان امام سجاد علیه‏السلام بوده و دعای شریف «ابوحمزه ثمالی» که بهترین و بلندترین «دعای سحر» در «ماه رمضان» است، توسط او از حضرت سجاد علیه‏السلام روایت شده است می‏گوید: «من نشیندم احدی از مردم زاهدتر از حضرت علی بن الحسین علیه‏السلام بوده باشد. مگر آنچه به من رسیده از امیرالمؤمنین علی بن ابی‏طالب و علی بن الحسین علیه‏السلام چنان بود که هر گاه تکلم می‏فرمود در زهد و موعظه، به گریه در می‏آورد و هر کس را که در محضر شریفش حضور داشت.» [2] . به هر حال جناب «ابن‏شهر آشوب»، در کتاب شریف «مناقب» می‏فرماید: «بسیار کم کتابی در زمینه «زهد» و «موعظه» یافت می‏شود که در آن ذکر نشده باشد «قال علی بن الحسین» علیه‏السلام یا «قال زین العابدین» علیه‏السلام یعنی در تمام کتب در این زمینه از حضرت حدیث نقل شده است. [3] . در این قسمت بسیار مناسب است به آنچه تحت عنوان «صحیفة الزهد» از حضرت سجاد علیه‏السلام روایت شده است اشاره داشته باشیم، و با دقت در آن به افق وسیعی که حضرت در این زمینه فرا روی طالبان حقیقت می‏گشاید، آشنا شده و از رهنمودهای بلند این امام قدسیان و زاهدان بهره‏مند گردیم. حضرت در این روایت شریف چنین می‏فرمایند: «همانا نشانه زهد پیشگان در دنیا که به آخرت رغبت دارند این است که هر همدم و دوستی را رها کرده و هر همنشینی را که مراد و مقصودش غیر از آن چیزی است که اینها اراده کرده‏اند، ترک می‏کنند.
آگاه باشید، همانا کسی که برای پاداش آخرت عمل می‏کند کسی است که نسبت به زرق و برق موقت و زودگذر دنیا بی‏اعتنا است. خود را برای مرگ آماده نموده، قبل از تمام شدن مهلت و فرارسیدن آنچه هر انسانی ناچار از ملاقات آن است، سعی و تلاشش را مصروف عمل می‏نماید و پیش از آنکه هنگام ترس فرابرسد، ترسان است. به درستی که خدای عزوجل می‏فرماید: «حتی اذا جاء احدهم الموت قال رب ارجعون لعلی اعمل صالحا فیما ترکت» [4] .
یعنی: «تا آنگاه که مرگ یکی از ایشان فرارسد می‏گوید: پروردگارا مرا بازگردانید، شاید من در آنچه وانهاده‏ام کار نیکی انجام دهم.» پس امروز هر یک از شما باید حتما خودش را به منزله کسی که به دنیا بازگشته است فرض کند، کسی که به خاطر تقصیرها و کوتاهی‏هایش در کار صالح و شایسته برای روز فقر و نیازش، پشیمان است. و بدانید ای بندگان خدا، تحقیقا هر کس که از هجوم شبانه دشمن می‏ترسد، بستر را رها کرده و از خواب خودداری می‏کند و از ترس سلطان و فرمانروای اهل دنیا، دست از بخشی از خوردن و نوشیدن خود برمی‏دارد، پس چگونه است حال تو ای فرزند آدم، وای بر تو، از ترس عذاب غافلگیرانه سلطان رب العزه و گریبان گرفتن و مؤاخذه دردناک و ناگهانیش نسبت به اهل معصیت و گناه، با وجودی که مرگ‏ها شب و روز درب خانه انسان‏ها را می‏زنند؟ پس این همان حمله ناگهانی و غافلگیرانه‏ای است که نجات دهنده‏ای از آن و پناهگاهی در برابر آن و گریزگاهی از آن وجود ندارد.
پس ای مؤمنین، بترسید از خدا، از عذاب ناگهانی و حمله غافلگیرانه‏اش همان گونه که اهل تقوی می‏ترسند. چرا که خدای متعال می‏فرماید: «ذلک لمن خاف مقامی و خاف وعید» [5] .
«این (پاداش) برای کسی است که از ایستادن در پیشگاه من بترسد و از تهدیدم بیم داشته باشد.» پس از زرق و برق زندگی دنیا و فریبکاری و بدیهای آن برحذر باشید و دوری کنید و همواره زیان عاقبت تمایل به دنیا را، به یاد داشته باشید، چرا که زینت دنیا فتنه و آزمایش و محبت دنیا خطا و گناه است.
و بدان - وای بر تو ای فرزند آدم - همانا سخت شدن دل و لبریز شدن از غذا تا سر حد مرگ و مستی ناشی از سیری و غرور پادشاهی و حاکمیت از جمله چیزهایی است که انسان را از عمل غافل نموده و نسبت به آن کند می‏کند و موجب فراموشی یاد خدا و غفلت از نزدیکی مرگ می‏گردد تا جائی که انسان گرفتار به محبت دنیا گویا از مستی شراب به کلی فاسد و تباه شده است. بدان که انسان عاقل در مورد خدا، که از او می‏ترسد و برای او عمل می‏کند، به شدت نفسش را تمرین داده و آن را به گرسنگی عادت می‏دهد تا به سیری اشتیاق پیدا نکند و اینگونه اسب (نفس) راب رای مسابقه در میدان (زندگی) ورزیده و آماده می‏سازد.
پس ای بندگان خدا، از خدا بترسید آنگونه ترسیدنی که یک آرزومند پاداش الهی و یک فرد ترسناک از عقاب الهی دارند. پس تحقیقا خدای متعال هم راه عذر را بسته هم انذار نموده و هم تشویق کرده هم ترسانده است. اما شما نه به آنچه خداوند بدان تشویق نموده که همان پاداش ارزشمند باشد، اشتیاق نشان می‏دهید تا (به سبب آن شوق) عمل نیک انجام دهید و نه از آنچه خدا از آن ترسانده که همان عقاب شدید و عذاب دردناکش باشد، می‏ترسید تا (بخاطر ترس از عذاب از انجام گناهان) خودداری کنید. و خداوند در کتابش شما را آگاه ساخته است که: «فمن یعمل من الصالحات و هو مؤمن فلا کفران لسعیه و انا له کاتبون» [6] یعنی: «پس هر که کارهای شایسته انجام دهد و مؤمن باشد برای تلاش او ناسپاسی نخواهد بود و ماییم که به نفع او می‏نویسیم و ثبت می‏کنیم.»
سپس برای شما در کتابش مثالها زده و به تعبیرات گوناگون آیات را بیان کرده تا از زیور و زرق و برق فریبنده و زودگذر زندگی دنیا بر حذرباشید، پس فرمود: «انما اموالکم و اولادکم فتنة و الله عنده اجر عظیم» [7] .
یعنی: «اموال شما و فرزندانتان فقط و فقط (وسیله) آزما?شی هستند و خداست که نزد او پاداشی بزرگ است.»
از این رو تا آنجا که می‏توانید تقوای خدا را پیشه کنید و (نسبت به اوامرش)شنوا و فرمانبردار باشید پس تقوای الهی پیشه کنید و از موعظه‏های پروردگار پند بگیرید و من جز این نمی‏دانم که بسیاری از شما هستند که پیامدهای گناهان، آنان را نابود ساخته اما از آن دوری نکردند و به دینشان خسارت وارد نموده، اما با آن گناهان به دشمنی برنخاسته‏اند.
آیا ندای الهی را نمی‏شنوید که دنیا را معیوب شمرده و آن را حقیر و کوچک معرفی می‏کند، آنجا که می‏فرماید: «اعملوا انما الحیوة الدنیا لعب و لهو و زینة و تفاخر بینکم و تکاثر فی الاموال و الاولاد کمثل غیث اعجب الکفار نباته ثم یهیج فتراه مصفرا ثم یکون حطاما و فی الآخرة عذاب شدید و مغفرة من الله و رضوان و ما الحیوة الدنیا الا متاع الغرور. سابقوا الی مغفرة من ربکم و جنة عرضها کعرض السماء و الارض اعدت للذین آمنوا بالله و رسله ذلک فضل الله یؤتیه من یشاء و الله ذوالفضل العظیم.» [8] . یعنی: «بدانید که زندگی دنیا در حقیقت بازی و سرگرمی و آرایش و فخر فروشی شما به یکدیگر و فزون طلبی در اموال و فرزندان است. همچون مثل بارانی که کشاورزان را به رستنی آن به شگفتی اندازد سپس خشک شود و آن را زرد می‏بینی، آنگاه خاشاک شود. و در آخرت عذابی سخت است و از جانب خدا آمرزش و خشنودی. و زندگانی دنیا جز کالای فریبنده نیست. به آمرزشی از پروردگارتان و بهشتی که پهنایش چون پهنای آسمان و زمین است سبقت جوئید که اینها برای کسانی که به خدا و پیامبرانش ایمان آورده‏اند آماده شده است. این فضل خداست که به هر کس بخواهد آن را می‏دهد و خداوند صاحب فضل بزرگ است.» و نیز می‏فرماید: «یا ایها الذین آمنوا اتقوا الله و لتنظر نفس ما قدمت لغد و اتقوا الله ان الله خبیر بما تعملون. و لا تکونوا کالذین نسوا الله فانسیهم انفسهم اولئک هم الفاسقون.» [9] .
یعنی: «ای کسانی که ایمان آورده‏اید، از خدا پروا دارید. و هر کسی باید بنگرد که برای فردا، از پیش چه فرستاده است. و از خدا بترسید. در حقیقت خدا به آنچه می‏کنید، آگاه است. و چون کسانی مباشید که خدا را فراموش کردند و او آنان را دچار خود فراموشی کرد. آنان همان نافرمانانند.» پس ای بندگان خدا، تقوای خدا را پیشه کنید و بیندیشید و بدانید که برای چه آفریده شده‏اید. چرا که خداوند شما را بیهوده نیافریده و باطل و بی‏هدف رهایتان نساخته است. تحقیقا او خود را به شما شناسانده و پیامبرش را به سوی شما برانگیخته و کتابش را بر شما فروفرستاده است که در آن کتاب حلال و حرام او و دلیل‏ها و مثل‏های او وجود دارد.
پس تقوای الهی داشته باشید، که تحقیقا پروردگار شما بر شما احتجاج و استدلال نموده پس چنین فرموده است: «الم نجعل له عینین و لسانا و شفتین و هدیناه النجدین». [10] .
یعنی: «آیا برای او دو چشم قرار ندادیم و زبانی و دو لب. و هر دو راه (خیر و شر) را به او نمایاندیم». پس این حجت و دلیلی است بر شما. بنابراین تقوای الهی داشته باشید هر چقدر که می‏توانید همانا نیروئی جز به یاری خدا، و توکل و تکیه‏ای جز بر او نیست. و درود خداوند بر محمد پیامبرش و آل او باد» [11] .
آری مواعظ و نصایح مستمر حضرت علی بن الحسین علیه‏السلام در طول حیات طیبه ایشان در تاریخ ثبت شده است. تا آنجا که بنابر نقل «سعید بن مسیب» حضرت هر هفته در روز جمعه در مسجد رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم با یک خطبه بلند و نورانی مردم را موعظه کرده و به «تقوی» و «زهد» و «خودسازی» دعوت می‏نمودند. [12] .

پی نوشت ها:
[1] بحارالانوار، ج 46، ص 76، ح 69 (به نقل از ارشاد شیخ مفید).
[2] منتهی الآمال، ج 2، ص 11.
[3] بحارالانوار، ج 46، ص 97، ح 85 (به نقل از مناقب).
[4] آیه 99 و بخشی از آیه 100، از سوره 23: مؤمنون.
[5] بخشی از آیه 14 از سوره 14: ابراهیم.
[6] آیه 94، از سوره 21: انبیاء.
[7] آیه 15، از سوره 64: تغابن.
[8] آیات 20 و 21، از سوره 57: حدید.
[9] آیات 18 و 19، از سوره 59 حشر.
[10] آیات 8 تا 10، از سره 90: بلد.
[11] تحف العقول: ص 274 - 272.
[12] کافی، ج8، ص76 - 72 و تحف العقول، ص 252 - 249.

منبع: اسوه کامل‏؛ محمد محسن دعایی؛ اطلاعات چاپ اول 1380.
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir