زید بن زین ‏العابدین

نوع اصطلاح :
عنوان :
زید بن زین ‏العابدین
شیخ مفید می‏نگارد: زید بن علی بن الحسین علیه‏السلام بعد از حضرت امام محمد باقر علیه‏السلام از ما بقی برادران خود بهتر، افضل، اعبد، اتقی، افقه، اسخی و شجاع تر بود. همین زید بود که با شمشیر از برای طلب خون امام حسین علیه‏السلام خروج کرد. از ابوالجارود روایت شده که گفت: من وارد مدینه شدم از هر کسی که راجع به زید می‏پرسیدم؟ می‏گفتند: وی حلیف القرآن است، یعنی دائما مشغول قرائت و تلاوت قرآن است. از خالد بن صفوان روایت می‏کند که گفت: زید آن قدر از خوف خدا گریه می‏کرد که اشک چشمش با آب بینی وی ممزوج می‏شد. عده‏ای از شیعیان معتقد به امامت زید شدند سبب این اعتقاد آن بود که زید با شمشیر خروج نمود و مردم را برای حاصل کردن رضایت آل محمد صلی الله علیه و آله دعوت می‏کرد، بعضی از مردم گمان می‏کردند که منظور زید از این دعوت خود او است، در صورتی که منظور زید این موضوع نبود زیرا زید کاملا متوجه بود که برادرش حضرت امام محمد باقر علیه‏السلام شایسته و ارزنده مقام امامت است، و به آن وصیتی که حضرت باقر علیه‏السلام در موقع وفات خود - راجع به مقام امامت - از برای امام جعفر صادق کرده بود کاملا توجه داشت.
مرحوم سید علی خان در شرح صحیفه سجادیه می‏نگارد: کنیه زید بن علی بن الحسین علیه‏السلام ابوالحسین بود، مادرش ام‏ولد (یعنی کنیز زر خرید) بود، فضائل و مناقب زید بیشتر از این است که شماره شود.

خروج زید شهید
شیخ مفید در ارشاد می‏نگارد: شهادت زید شهید در روز دوشنبه، دوم ماه صفر سنه یکصد و بیست (120) هجری بوده وی در موقع شهادت چهل و دو ساله بوده
مرحوم سید علی خان در شرح صحیفه سجادیه می‏نویسد علت خروج زید و روی بر تافتن از اطاعت طایفه بنی‏مروان این بود که زید از دست خالد بن عبدالملک که امیر مدینه بود به هشام بن عبدالملک شکایت داشت ولی هشام اجازه ملاقات به زید نمی‏داد. زید شکایت خویش را به وسیله نامه برای هشام می‏فرستاد هشام در ذیل نامه وی می‏نوشت: به سوی خاک خود برگرد! ولی زید می‏گفت: به خدا قسم که من به جانب خالد بن عبدالملک مراجعت نخواهم کرد. بعد از مدتی که زید در شام به سر می‏برد هشام اجازه ملاقات به وی داد. همین که زید نزد هشام وارد شد هشام به او گفت: این طور به من رسیده که تو طالب مقام خلافت و در انتظار یک چنین رتبه‏ای هستی؟ در صورتی که تو لیاقت این مقام را نداری زیرا که تو فرزند بیشتر از کنیزی نیستی؟! زید گفت: این سخنی که تو می‏گوئی جوابی دارد. هشام گفت: بگو!!
زید گفت: هیچ کس از حضرت اسماعیل بن ابراهیم علیه‏السلام به خدا نزدیکتر نبود، در صورتی که آن حضرت هم پسر کنیز بود [1] و حضرت محمد بن عبدالله صلی الله علیه و آله هم از صلب آن بزرگوار بوجود آمد. پس از این جریان گفتگوهائی ما بین زید و هشام رد و بدل شد. بالاخره هشام گفت: دست این نادان را بگیرید و از اطاق خارج نمائید!! لذا زید را بیرون آوردند و او را با چند نفر متوجه مدینه نمودند تا اینکه او را از حدود شام خارج کردند. موقعی که مأمورین هشام از زید جدا شدند وی متوجه عراق شد و وارد کوفه گردید، مردم کوفه با زید بیعت نمودند.
مسعودی در کتاب مروج الذهب می‏نگارد: علت خروج زید این بود که وی در رصافه [2] وارد مجلس هشام گردید پس از ورود جائی نبود که بنشیند و کسی هم وی را جا نداد به ناچار در ذیل مجلس نشست، آنگاه متوجه هشام شد و سخنانی به وی گفت که مضمون آنها تکبر و نخوت هشام بود، بعد از آن فرمود: من به تو توصیه می‏کنم که از خدا بترسی!!
هشام گفت: ساکت باش! لاام لک؟ یعنی تو کنیز زاده‏ای تو هوای خلافت بسر داری در صورتی که فرزتد کنیزی بیش نیستی؟! زید فرمود: این سخن تو را جوابی هست اگر اجازه دهی بگویم و الا ساکت باشم؟ هشام گفت: بگو! زید فرمود: پستی رتبه مادران موجب و دلیل بر فرومایگی فرزندان نخواهد شد و انسان را از ترقی و تعالی باز نمی‏دارد. مادر حضرت اسماعیل بن ابراهیم کنیز مادر اسحاق ابن ابراهیم بود، با اینکه حضرت اسماعیل پسر کنیزی بود معذلک خدای علیم اسماعیل را پیغمبر و پدر عرب قرار داد و شخصیتی مثل حضرت محمد بن عبدالله صلی الله علیه و آله را از صلب اسماعیل به وجود آورد. ای هشام! مرا از طرف مادرم سرزنش و ملامت می‏کنی در صورتی که من فرزند علی و فاطمه صلوات الله علیهما هستم. این بگفت و از نزد هشام خارج شد و متوجه کوفه گردید.
موقعی که زید داخل کوفه شد قراء و اشراف کوفه با وی بیعت کردند و زید خروج نمود. یوسف بن عمر ثقفی که از طرف هشام عامل و استاندار عراق بود در مقابل زید آماده جنگ شد. موقعی که آتش جنگ شعله‏ور گردید یاران زید پیمان شکنی کردند و فرار نمودند فقط زید با یک عده قلیلی باقی ماندند. زید همچنان مشغول جنگ بود تا شب فرارسید و لشکر دست از قتال کشیدند. زید شهید زخمهای فراوانی خورده بود و تیری هم به پیشانی وی فرو رفته بود. برای خارج کردن آن تیر شخص حجامی را از یکی از قریه‏های کوفه آوردند، موقعی که حجام آن پیکان را از جبهه مبارک زید بیرون آورد جان شریف وی نیز با آن تیر بیرون آمد!! وقتی زید شهید شد جنازه مقدس او را در مجرای نهر آبی به خاک سپردند، موضع قبر وی را از خاک و گیاه پر کردند، آب را بر روی قبر زید جاری کردند. بعد از این جریان از آن شخص حجام عهد و پیمان گرفتند که این راز را فاش نکند!! ولی آن مرد نابکار پس از اینکه صبح شد نزد یوسف رفت و موضع قبر زید را معرفی کرد. یوسف قبر زید را نبش کرد، جنازه مبارک وی را بیرون آورد، سر مقدسش را از بدن جدا کرد و از برای هشام فرستاد. هشام برای یوسف نوشت: جنازه زید را برهنه می‏کنی و به دار میزنی!! لذا یوسف جسد شریف زید را عریان نمود و آن را در کناسه [3] کوفه به دار آویخت. یکی از شعرای بنی‏امیه آل ابوطالب و شیعیان را مورد خطاب و طعنه قرار داده و این شعر را گفته:

صلبنا لکم زیدا علی جذع نخلة
و لم أر مهدیا علی الجذع یصلب‏

یعنی ما زید شما را بالای شاخه خرما به دار زدیم و من مهدی (یعنی شخص هدایت شده) را ندیدم که بالای شاخه خرما بدار آویخته شود.
بعد از مدتی که جنازه زید بالای دار بود هشام برای یوسف نوشت: بدن زید را به آتش می‏سوزانی و خاکسترش را به باد فنا می‏دهی!!
ابوبکر بن عیاش و دیگران گفته‏اند: جنازه زید شهید مدت پنجاه (50) ماه در کناسه کوفه بالای دار بود و چشم کسی به عورت وی نیفتاد، زیرا خدا به قدرت خود عورت او را مستور نموده بود. مرحوم سید علی خان در شرح صحیفه سجادیه می‏نویسد: عنکبوت به عورت زید تار تنیده بود و عورت او را مستور نموده بود!! موقعی که خبر شهادت زید شهید را به حضرت صادق علیه‏السلام دادند فرمودند: انا لله و انا الیه راجعون حقا که عموی من زید بنده خوب خدا بود. زید عموی من در دنیا و آخرت مردی بود از برای ما!! به خدا قسم عمویم زید نظیر آن شهیدانی بود که با پیغمبر خدا و علی و حسن و حسین صلوات الله علیهم اجمعین شهید شدند.
نیز از جریر بن ابوحازم روایت می‏کند که گفت: من در عالم خواب دیدم که پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله به چوبه دار زید بن علی تکیه کرده و می‏فرماید: آیا سزاوار بود که با فرزند من این عمل را انجام دهند؟! از مکافات عمل غافل مشو!! مسعودی در کتاب مروج الذهب از میثم بن عدی طائی از عمر بن هانی روایت می‏کند که گفت: من و علی بن عبدالله بن عباس در زمان سفاح به جهت نبش قبرهای بنی‏امیه خارج شدیم.
موقعی که قبر هشام را شکافتیم و جنازه او را بیرون آوردیم دیدیم جسد او متلاشی نشده، اعضایش همه صحیح و سالمند، فقط نرمه بینی وی از بین رفته بود. عبدالله تعداد هشتاد (80) تازیانه به بدن وی زد و بعد از این عمل جنازه او را آتش زد!!
بعد از این جریان داخل زمین وابق شدیم، همین که جنازه سلیمان را از قبر خارج کردیم دیدیم غیر از صلب و اضلاع یعنی پشت و دنده‏ها و سر او چیزی باقی نمانده بود. جسد وی را آتش زدیم. همچنین کلیه جنازه‏هائی که از بنی‏امیه در قنسرین بود [4] آتش زدیم!!
همین که از آنجا فراغت یافتیم به جانب دمشق روانه شدیم و قبر ولید بن عبدالملک را شکافتیم ولی چیزی در آن نیافتیم!! بعد از آن قبر پدرش عبدالملک را نبش کردیم ولی در آن نیز به جز قسمتی از سرش چیزی بدست نیاوردیم!
پس از انجام این اعمال رفتیم و قبر یزید بن معاویه را شکافتیم ولی در آن هم غیر از یک استخوان چیزی نیافتیم، در لحد یزید با خطی سیاه و طولانی مواجه شدیم که گویا: در طول لحد خاکستر ریخته باشند؟!
بعد از آن در سایر شهرها گردش و تفتیش می‏کردیم و آنچه که از جنازه‏های بنی‏امیه را به دست می‏آوردیم آتش می‏زدیم!!

چه خوش سروده‏اند:

خود لحد گوید به ظالم کیستی؟
ظالما! در بیت مظلم چیستی؟

ظالمان را کاش جان بر تن مباد
کز حریقش آتش اندر من فتاد

نیکوان را خوفها از من بود
ای عجب ظالم ز من ایمن بود؟

خانه ظالم به دنیا شد خراب‏
من بر او پاینده تا یوم الحساب‏.

دیگری سروده:

گوئی که نگون کرده ایوان فلک وش را
حکم فلک گردان یا حکم فلک گردان‏.

جامی سروده:

نادره مردی ز عرب هوشمند
گفت: به عبدالملک از روی پند

زیر همین گنبد و این بارگاه‏
روی همین مسند و این تکیه‏گاه‏

بودم و دیدم بر ابن‏زیاد
آه چه دیدم که دو چشمم مباد

تازه سری چون سپر آسمان‏
طلعت خورشید ز رویش عیان‏

بعد ز چندی سر آن خیره سر [5] .
بد بر مختار بروی سپر

بعد که مصعب سرو سردار شد
دستخوش او سر مختار شد

این سر معصب به تقاضای کار
تا چه کند با تو دگر روزگار.

مرحوم سید علی خان در شرح صحیفه سجادیه از حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله روایت می‏کند که فرمود: نحن بنو عبدالمطلب ما عادانا بیت الا و قد خرب و لاعا و انا کلب الاوقد جرب، من لم یصدق فلیجرب. یعنی هیچ خاندانی با ما فرزندان عبدالمطلب دشمنی نمی‏کند مگر اینکه خراب خواهد شد؟ هیچ سگی به ما بانگ نمی‏زند مگر اینکه دچار مرض جرب (یعنی گری و کچلی که واگیره دارد) خواهد شد، کسی که این موضوع را تصدیق نمی‏کند پس تجربه نماید!
زید شهید سروده:

1 - نحن سادات قریش و قوام الحق فینا
نحن أنوار التی من قبل کون الخلق کنا

2 - نحن منا المصطفی و المرتضی و المهدی منا
فبنا قد عرف الحق و بالحق أقمنا

1 - یعنی ما سادات و بزرگان قریشیم و پایداری حق در وجود ما خواهد بود. ما همان نورهائی هستیم که قبل از موجود شدن خلق وجود داشته‏ایم.
2 - مائیم که پیغمبر برگزیده و علی مرتضی و حضرت مهدی علیهم‏السلام از ما هستند. پس بنابراین حق به وسیله ما شناخته شده و ما هم حق را به پا خواهیم داشت.
فرزندان زید شهید
در کتاب عمدة الطالب می‏نگارد: زید شهید فقط دارای چهار پسر بود که نام آنان بدین قرار است: 1 - یحیی 2 - حسین 3 - عیسی 4 - محمد.
1 - یحیی بن زید
مادر یحیی بن زید: ریطه دختر ابوهاشم عبدالله بن محمد ابن حنفیه بود. شهادت یحیی در سنه (125) هجری واقع شد.
ابوالفرج می‏نویسد: موقعی که زید بن علی بن الحسین علیه‏السلام در کوفه شهید شد و یحیی فرزند وی از دفن پدر فراغت یافت اصحاب و یاران زید به جز ده نفر که با یحیی بودند همه پراکنده شدند.
یحیی شبانه از کوفه خارج و متوجه نینوا شد و از آنجا به سوی مدائن رفت. یوسف بن عمر ثقفی که والی عراقین (کوفه و بصره) بود حریث (به ضم حاء و فتح راء) کلبی را برای دستگیر نمودن یحیی به طرف مدائن اعزام کرد.
ولی یحیی از مدائن به جانب ری شتافت و از آنجا به طرف سرخس حرکت نمود، پس از دخول در سرخس بر یزید بن عمرو تیمی وارد شد و مدت شش ماه نزد او بود. گروهی از خوارج که جمله: لا حکم الالله را شعار خود قرار داده بودند در نظر داشتند که برای جنگ بنی‏امیه با یحیی هم دست و متحد شوند. ولی یزید بن عمرو یحیی را از قبول پیشنهاد آنان منصرف کرد و گفت: چگونه می‏شود تو از این افرادی که از علی علیه‏السلام و اهل بیت او بیزاری می‏جویند برای جنگ با دشمن طلب نصرت کنی؟! لذا یحیی خوارج را از خود دور کرد و از سرخس متوجه بلخ گردید و بعد از دخول در بلخ بر حریش بن عبدالرحمان شیبانی وارد شد و همچنان نزد او بود تا هشام از دنیا رفت و ولید به منصب خلافت رسید. یوسف بن عمر برای نصر بن سیار که والی خراسان بود نوشت: کسی را نزد حریش می‏فرستی تا حریش یحیی را زندانی کند!! نصر از برای عقیل که عامل بلخ بود نوشت: حریش را می‏گیری و او را رها نمی‏کنی تا یحیی را به تو تسلیم نماید!! عقیل به دستور نصر بن سیار حریش را گرفت و امر کرد تا تعداد ششصد (600) تازیانه بر وی زدند آنگاه به او گفت: به خدا قسم اگر یحیی را به من تسلیم نکنی تو را خواهم کشت ولی حریش این پیشنهاد را نپذیرفت. قریش که پسر حریش بود به عقیل گفت: تو مزاحم پدرم مشو تا من یحیی را به تو تسلیم نمایم. قریش با عده‏ای درصدد دستگیر کردن یحیی برآمدند و او را در خانه‏ای که در جوف خانه دیگر بود یافتند، ایشان یحیی را با یزید بن عمرو که از یاران کوفی یحیی به شمار می‏رفت دستگیر نمودند و برای نصر ابن سیار فرستادند. نصر هم یحیی را زندانی کرد و جریان را برای یوسف بن عمر نگاشت. یوسف هم این قضیه را برای ولید نوشت.
ولید در جواب نوشت: یحیی و یاران او را از قید و بند آزاد نمائید، یوسف مضمون نامه ولید را برای نصر نوشت و نصر ابن سیار هم یحیی را خواست و پس از اینکه وی را از خروج کردن بر حذر داشت مبلغ ده هزار (10000) درهم و یک استر به یحیی داد و او را دستور داد تا نزد ولید برود.
ابوالفرج می‏نگارد: موقعی که یحیی از قید و بند آزاد شد گروهی از ثروتمندان شیعه نزد آن آهنگری که قید آهن را از پای یحیی درآورده بود رفتند و گفتند: این قید آهنین را به ما بفروش!! آهنگر قبول کرد و آن قید را در معرض فروش نهاد هر یک از خریداران که می‏خواست آن قید را به قیمتی بخرد دیگری اضافه می‏کرد تا اینکه قیمت آن به مبلغ بیست هزار (20000) درهم رسید بالاخره همه مشتریان آن قید را به شراکت خریدند و هر کسی سهم خود را برای خویش نگین انگشتر کرد!! موقعی که یحیی از قید و بند نجات یافت متوجه سرخس گردید و از سرخس به نزد عمرو بن زراره که والی - ابرشهر - بود رفت. عمرو مبلغ هزار (1000) درهم از برای مخارج یحیی داد و او را به جانب بیهق اعزام نمود. یحیی در بیهق تعداد هفتاد نفر را با خود هم دست نمود و از برای آنان ستور خرید، آنگاه از برای مدافعه زراره حرکت کرد.
همین که عمر و از خروج یحیی مطلع گردید جریان را برای نصر بن سیار نوشت. نصر هم برای عبدالله بن قیس که عامل سرخس بود و برای حسن بن زید که عامل طوس بود نوشت تا به - ابرشهر - روند و تحت فرمان عمرو بن زراره درآیند و با یحیی کارزار کنند.
عبدالله و حسن به دستور نصر بن سیار با لشکر خود نزد عمرو رفتند و تعداد ده هزار (10000) نفر لشگر تهیه نموده و برای جنگ با یحیی آماده شدند.
یحی هم با تعداد هفتاد نفر لشگر به جنگ ایشان آمد و کارزار سختی کرد و عمرو بن زراره را کشت، لشگر او را منهزم و پراکنده نمود، اموال لشگرگاه او را به غنیمت تصاحب کرد بعد از این جریان بود که یحیی به جانب هرات شتافت و از هرات به سوی جوزجان (که مابین مرو و بلخ است) رهسپار گردید.
نصر بن سیار هم سالم بن احور را با تعداد هشت هزار (8000) نفر سواران شامی و غیر شامی به جنگ یحیی فرستاد. در قریه ارغوی [6] بود که دو لشگر با یکدیگر مصادف شدند و آتش جنگ شعله‏ور گردید. یحیی مدت سه روز و سه شب با ایشان جنگید تا اینکه لشگر یحیی کشته شدند، در پایان جنگ تیری بر پیشانی یحیی اصابت کرد و او را از پای درآورد و شهید شد.
همین که سالم و لشگرش فاتح شدند در مقتل یحیی آمدند و بدن وی را برهنه کردند و سر مبارکش را جدا نموده از برای نصر فرستادند و نصر هم آن سر مقدس را برای ولید فرستاد.
مرحوم سید علی خان در شرح صحیفه سجادیه می‏نویسد: ولید هم سر یحیی را نزد مادر او که ریطه نام داشت فرستاد. وقتی چشم ریطه به سر جوان خود افتاد گفت: مدت طولانی بود که فرزندم را از من دور کردید و اکنون سر او را برای من هدیه آورده‏اید؟!
بعد از این جریان بود که بدن مبارک یحیی را بر دروازه جوزجان به دار آویختند، آن بدن شریف همچنان بالای دار بود تا این که ارکان سلطنت بنوامیه متزلزل و سلطنت بنی‏عباس تقویت شد.
ابومسلم مروزی که طرفدار دولت بنی‏عباس بود سالم را که قاتل یحیی بود کشت. آنگاه جنازه مقدس یحیی را از بالای دار به زیر آورد، غسل داد، کفن کرد، نماز بر بدن وی خواند و او را در همانجا به خاک سپرد. پس از این جریان بود که همه آن افرادی را که در ریختن خون یحیی شرکت کرده بودند کشت.
آنگاه مدت یک هفته در ولایت خراسان و توابع آن از برای یحیی شهید سوگواری نمودند. در همان سال بود که نام کلیه نوزادهائی را که در خراسان متولد می‏شدند یحیی می‏نهادند. دعبل خزاعی در این مصرع از قصیده خود که می‏گوید: و أخری بأرض جوزجان محلها. اشاره به همین یحیی شهید می‏کند. در کتاب منتخب التواریخ می‏نگارد: جوزجان که مدفن یحیی بن زید است در نزدیکی گنبد قابوس قرار دارد. بقعه جناب یحیی بن زید را علاء الدوله در زمان مرحوم ناصرالدین شاه بنا کرد. در سند صحیفه کامله سجادیه از متوکل بن هارون نقل می‏کند که گفت: من با یحیی بن زید در آن موقعی که متوجه خراسان بود ملاقات نمودم و به وی سلام کردم. او به من گفت: از کجا می‏آئی؟ گفتم: از حج، راجع به اهل بیت و عموزادگان خود و حضرت امام جعفر صادق از من سراغ گرفت؟ من جریان غم و اندوه آنان را نسبت به زید شهید که پدر یحیی باشد برای وی نقل کردم. یحیی گفت: عموی من محمد بن علی (یعنی امام باقر علیه‏السلام) به پدرم زید فرمود: خروج منمای! او را آگاه کرد که اگر خروج کند و از مدینه خارج شود کار او به کجا خواهد کشید. آنگاه به من گفت: آیا عموزاده من حضرت صادق را ملاقات کردی؟ گفتم: آری، گفت: از آن حضرت نشنیدی که درباره من چیزی بگوید؟ گفتم: چرا، گفت: آن حضرت درباره من چه گفت؟ گفتم: من دوست ندارم آنچه را که از آن بزرگوار درباره سرنوشت تو شنیده‏ام بگویم.
یحیی گفت: آیا مرا از مرگ می‏ترسانی؟! آنچه را که از آن حضرت راجع به من شنیده‏ای بگو! گفتم: من از آن بزرگوار شنیدم که می‏فرمود: تو کشته می‏شوی و نظیر پدرت زید بالای دار آویخته خواهی شد. ناگاه دیدم رنگ یحیی دگرگون شد و این آیه شریفه را تلاوت کرد:
یمحو الله ما یشاء و یثبت و عنده ام‏الکتاب
بعد از این گفتگوها به من گفت: عمو زاده من حضرت صادق علیه‏السلام چیزی نفرمود که تو آن را نوشته باشی؟ گفتم: چرا، گفت: چه فرمود؟ من آن چیزهائی را که از علوم مختلفه از گفته‏های حضرت صادق علیه‏السلام یادداشت کرده بودم و آن دعائی را که آن حضرت به من تعلیم داده بود به وی ارائه نمودم.
یحیی آن دعا را تلاوت کرد، وقتی به انتهای آن رسید به من گفت: اجازه می‏دهی که من این دعا را بنویسم؟ گفتم: یابن رسول الله! راجع به چیزی که از خود شما است چگونه اجازه می‏خواهی؟ و... راوی می‏گوید: بعد از این گفتگوها بود که یحیی جامه دانی را خواست و صحیفه قفل‏زده‏ای را از آن بیرون آورد، نظر به مهر آن صحیفه کرد و گریان شد، آنگاه مهر آن را شکست صحیفه را خارج کرد، به پشت چشم خود نهاد و به صورت خود مالید. پس از این جریان به من گفت: اگر نه چنین بود که حضرت صادق علیه‏السلام خبر شهادت و بدار آویخته شدن مرا داده است من این صحیفه را به تو نمی‏دادم، ولی من یقین دارم که گفته آن حضرت صحیح است، زیرا که آن بزرگوار هر چه بگوید از پدران خود شنیده و حتما هم عملی خواهد شد.
چون من می‏ترسم این صحیفه که حاوی علم مخصوصی است به دست بنی‏امیه بیفتد و آنان این صحیفه را در خزینه‏های خود ذخیره کنند لذا این صحیفه را به تو می‏دهم تا آن را به نحو امانت نگاه داری، موقعی که کار ما با این گروه یکسره گردید (و من شهید شدم) تو این صحیفه را به عمو زادگانم: محمد و ابراهیم فرزندان عبدالله بن حسن بن حسن بن علی علیه‏السلام که خلیفه و جانشین منند تسلیم می‏کنی.
متوکل می‏گوید: من آن صحیفه را گرفتم. موقعی که یحیی شهید شد من به مدینه رفتم و جریان یحیی را به عرض حضرت صادق آل محمد صلی الله علیه و آله رسانیدم. امام صادق علیه‏السلام در مصیبت یحیی اندوهگین شد و گریست و فرمود: خدا عمو زاده من یحیی را رحمت کند و او را به پدران و اجدادش ملحق نماید و...
بعد از این گفتگوها حضرت صادق به من فرمود: آن صحیفه کجا است؟ گفتم: این است. امام صادق علیه‏السلام پس از اینکه آن صحیفه را باز کرد فرمود: به خدا قسم این خط عمویم و دعای جدم حضرت علی بن الحسین است.
آنگاه به فرزند خود اسماعیل فرمود: برخیز آن دعائی را که به تو سپرده بودم حاضر کن! اسماعیل برخواست و صحیفه‏ای را آورد که گویا: عین همان صحیفه‏ای بود که یحیی به من داده بود امام صادق آن صحیفه را بوسید و پشت چشم خود نهاد و فرمود: این خط پدرم و املاء جد من است و... بعد از این جریان من از حضرت صادق علیه‏السلام اجازه خواستم که صحیفه یحیی را به پسران عبدالله به حسن تسلیم نمایم؟ آن حضرت فرمود: خدا می‏فرماید امانت‏ها را به صاحبانشان رد کنید، آری این امانت را به صاحبانش تحویل بده!
همین که من از جای برخواستم و عازم ملاقات ایشان شدم امام صادق فرمود: بنشین! آنگاه فرستاد تا محمد و ابراهیم را بیاورند، وقتی ایشان وارد شدند حضرت صادق به آنان فرمود: این صحیفه میراث عموزاده شما است که آن را برای برادران خود نفرستاده و برای شما فرستاده.
ولی من درباره این صحیفه با شما شرطی می‏کنم، گفتند: اطاعت می‏کنیم، فرمود: این صحیفه را از مدینه خارج می‏نمائید! گفتند: چرا؟ فرمود: برای آن ترسی که یحیی نسبت به این صحیفه داشت، گفتند: یحیی از کشته شدن می‏ترسید؟ فرمود: شما هم مطمئن نباشید، به خدا قسم من می‏دانم که شما هم نظیر یحیی خروج می‏کنید و کشته خواهید شد. ایشان برخواستند و گفتند: لا حول و لا قوة الا بالله العلی العظیم.
2 - حسین بن زید
موقعی که زید را شهید کردند حسین که لقبش: ذوالدمعه بود در سن هفت سالگی بود. حضرت امام صادق علیه‏السلام وی را در منزل خویش برد و متصدی تعلیم و پرورش او شد او را علم زیادی آموخت. دختر محمد بن ارقط بن عبدالله باهر را از برای وی تزویج نمود.
حسین بن زید مردی عابد و زاهد بود، از کثرت آن گریه‏هائی که در موقع خواندن نماز شب از خوف خدا می‏کرد لقب او را: ذوالدمعه نهادند، معنی ذوالدمعه یعنی صاحب اشک.
حسین در سال یکصد و چهل (140) هجری از دنیا رفت در کتاب منتخب التواریخ می‏نویسد: قبر حسین در حله سیفیه مزار مشهوری است.
3 - عیسی بن زید سید علی خان در شرح صحیفه سجادیه می‏نویسد: عیسی ابن زید در ماه محرم سنه (109) متولد شد و در سال (169) در کوفه رحلت کرد.
محدث قمی می‏نگارد: لقب عیسی بن زید: موتم الاشبال (به ضم میم) بوده. یعنی یتیم کننده شیر بچگان. علت این که وی دارای این لقب شد این بود: شیری که چند بچه داشت سر راه بر مردم گرفته بود چون عیسی آن شیر را کشت دارای این لقب گردید.
عیسی بن زید در وقعه محمد و ابراهیم پسران عبدالله بن حسن حضور داشت. موقعی که ایشان شهید شدند عیسی از مردم کناره گیری کرد و در کوفه در خانه علی بن صالح بن حی متواری شد، حسب و نسب خود را از مردم مخفی می‏داشت تا آن موقعی که وفات یافت.
4 - محمد بن زید محمد بن زید کوچکترین فرزندان زید شهید بود. وی در عراق دارای اولاد و اعقاب بسیاری بوده. محمد بن زید مردی فاضل و با کمال بود.

پی نوشت ها:
[1] زیرا هاجر که مادر حضرت اسماعیل علیه‏السلام باشد قبلا کنیز ساره زوجه حضرت ابراهیم بود، بعد از آنکه ساره هاجر را به حضرت ابراهیم بخشید و حضرت ابراهیم با وی مضاجعت کرد حضرت اسماعیل متولد گردید - مؤلف.
[2] در کتاب مراصد الاطلاع می‏گوید: رصافه به ضم راء که آن را رصافه هشام بن عبدالملک می‏گفتند در طرف رقه بوده و در تابستان محل ییلاقی هشام بوده - مؤلف.
[3] در کتاب المنجد می‏گوید: کناسه به ضم کاف یعنی آن مکانی که زباله و خاکروبه می‏ریزند - مؤلف.
[4] در کتاب مراصد الاطلاع می‏نویسد: قنسرین به کسر قاف و فتح نون مشدد شهری بوده که تا حلب یک منزل فاصله داشته ولی فعلا خراب شده و جز منزلگاهی از برای مسافرین چیزی از آن باقی نمانده - مؤلف.
[5] منظور سر ابن‏زیاد است - مولف.
[6] در کتاب مراصد می‏گوید: ارغیان از توابع نیشابور است. ولی در متن روایت ارغوی ضبط شده - مؤلف.

منبع: ستارگان درخشان (جلد 6) (سرگذشت حضرت امام سجاد زین‏العابدین)؛ محمد جواد نجفی؛ کتابفروشی اسلامیه؛ چاپ پنجم 1376 .
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir