دعای امام سجاد درباره ذکر و طلب توبه

نوع اصطلاح :
عنوان :
دعای امام سجاد درباره ذکر و طلب توبه
از جمله دعاهای امام در ذکر توبه و درخواست پذیرش آن به شرح ذیل است:
«اللهم یا من لا یصفه نعت الواصفین و یا من لا یجاوزه رجآء الراجین و یا من لا یضیع لدیه اجر المحسنین و یا من هو منتهی خوف العابدین و یا من هو غایة خشیة المتقین هذا مقام من تداولته ایدی الذنوب و قادته ازمة الخطایا و استحوذ علیه الشیطان فقصر عما امرت به تفریطا و تعاطی ما نهیت عنه تعزیزا کالجاهل بقدرتک علیه او کالمنکر فضل احسانک الیه حتی اذا انفتح له بصر الهدی و تقشعت عنه سحائب العمی احصی ما ظلم به نفسه و فکر فی ما خالف به ربه فرای کثیر عصیانه کثیرا و جلیل مخالفته جلیلا فاقبل نحوک مؤملا لک مستجیبا منک و وجه رغبته الیک ثقة بک فامک بطمعه یقینا و قصدک بخوفه اخلاصا قد خلا طمعه من کل مطموع فیه غیرک و افرخ روعه من کل محدور منه سواک فمثل بین یدیک متضرعا و غمض بصره الی الأرض متخشعا و طاطا راسه لعزتک متذللا و ابثک من سره ما انت اعلم به منه خصوصا وعدد من ذنوبه ما انت احصی لها خشوعا و استغاث بک من عظیم ما وقع به فی علمک و قبیح ما فضحه فی حکمک من ذنوب ادبرت لذاتها فذهبت و اقامت تبعاتها فلزمت لا ینکر یا الهی عدلک ان عاقبته و لا یستعظم عفوک ان عفوت عنه و رحمته لأنک الرب الکریم الذی لا یتعاظمه غفران الذنب العظیم...»
«ای خداوندی که هیچ یک از توصیف کنندگان نمی‏توانند اوصافش را بگویند و ای آن که امید همه امیدواران فقط به پیشگاه احدیت تو منتهی می‏شود، و ای کسی که اجر و مزد نیکوکاران در نزد تو تباه نمی‏شود، و ای که ترس و بیم تمام عبادت کنندگان سرانجام تنها از اوست و همه اهل تقوا تنها در پیشگاه او و از هیبت او در هراس و خشیتند، خداوندا این جا، جایگاه کسی است که گناهان از هر طرف او را احاطه کرده و خطاها زمام اختیار او را در دست گرفته و شیطان بر او مسلط گشته است، و در نتیجه در انجام اوامرت کوتاهی کرده و در اثر غرور، همانند بی‏خبرانی که از قدرت تو نا آگاهند دست به طرف چیزهایی دراز کرده که تو نهی فرموده‏ای، و یا همچون کسی که فضل و احسان تو را منکر گشته است تا این که چشم هدایت گشوده و ابرهای گمراهی از جلو چشم بصیرتش دور شده درباره مخالفت با پروردگارش اندیشیده است آن وقت نافرمانی خود را بزرگ دیده و پی به عظمت مخالفت خود برده است و با شرم و خجلت بسیار رو به درگاه تو آورده و از همه عالم با شوق و رغبت روی به سوی تو کرده با امید راستین به تو و خضوع و خشوع بسیار و بدون ترس از غیر تو با تضرع و زاری به پیشگاه تو آمده است و از خجالت چشم به زمین دوخته و در برابر شکوه و جلال تو سر به زیر افکنده و با خضوع فراوان راز خویش را که تو بر همه آنها آگاهتری عرضه می‏کند و به گناهانی که تو همه آنها را بخوبی می‏دانی خاشعانه اعتراف دارد و از تو در برابر آنچه در علمت گذشته و لغزشهای ناروایی که در مقابل فرمانت مرتکب شده،به درگاهت استغفار و استغاثه می‏کند؛ از گناهانی که لذات آنها گذشته و گرفتاریهایش باقی مانده است، خداوندا اگر تو چنین کسی را کیفر دهی منکر عدالت تو نیست و اگر از گناهانش بگذری این گذشت و رحمت را برای تو کار بزرگی نمی‏داند زیرا که تو همان پروردگار بخشنده‏ای هستی که آمرزش گناه بزرگ برای او اهمیتی ندارد...»
اما این بخش از دعای امام علیه‏السلام مشتمل بر توحید ثنای الهی است و این که توصیف کنندگان و واصفان توانایی وصف او را ندارند، زیرا چگونه ممکن الوجود، با وجود هستی و ادراکات و علم و قدرت و فعالیتهای محدودش به واجب الوجودی احاطه پیدا کند که علم و سایر اوصاف او نامتناهی است؟!
امام علیه‏السلام به گنهکاران از بندگان خدا نگریسته و خود را از باب تواضع در زمره ایشان شمرده است زیرا که خطاها و هواهای نفسانی آنان را به مخالفت با اوامر خدای تعالی واداشته و موقعی که از خواب غفلت بیدار می‏شوند، خاطرات تلخی در ذهن خود دارند و سخت در پیش وجدانشان به خاطر مخالفت با اوامر پروردگار و گستاخی خود پشیمان می‏شوند و با ناله و زاری از درگاه او تقاضای عفو و بخشش و گذشت می‏کنند. اکنون به بخش دیگری از این دعای شریف گوش می‏سپاریم:
«اللهم فها انا ذا قد جئتک مطیعا لأمرک فی ما امرت به من الدعآء متنجزا وعدک فی ما وعدت به من الاجابة اذ تقول [ادعونی استجب لکم] [1] اللهم فصل علی محمد و آله والقنی بمغفرتک کما لقیتک باقراری و ارفعنی عن مصارع الذنوب کما وضعت لک نفسی و استرنی بسترک کما تانیتنی عن الانتقام منی اللهم و ثبت فی طاعتک نیتی و احکم فی عبادتک بصیرتی و وفقنی من الأعمال لما تغسل به دنس الخطایا عنی و توفنی علی ملتک و ملة نبیک محمد علیه‏السلام اذا توفیتنی. اللهم انی اتوب الیک فی مقامی هذا من کبآئر ذنوبی و صغائرها و بواطن سیئاتی و ظواهرها و سوالف زلاتی و حوادثها توبة من لا یحدث نفسه بمعصیة و لا یضمر ان یعود فی خطیئة و قد قلت یا الهی فی محکم کتابک انک تقبل التوبة عن عبادک و تعفو عن السیئات و تحب التوابین فاقبل توبتی کما وعدت و اعف عن سیئاتی کما ضمنت و اوجب لی محبتک کما شرطت ولک یا رب شرطی الا اعود فی مکروهک و ضمانی الا ارجع فی مذمومک و عهدی ان اهجر جمیع معاصیک. «اللهم انک اعلم بما عملت فاغفرلی ما علمت و اصرفنی بقدرتک الی ما احببت اللهم و علی تبعات قد حفظتهن و تبعات قد نسیتهن و کلهن بعینک التی لا تنام و علمک الذی لا ینسی فعوض منها اهلها و احطط عنی وزرها و خفف عنی ثقلها واعصمنی من ان اقارف مثلها.
اللهم و انه لا وفآء لی بالتوبة الا بعصمتک و لا استمساک بی عن الخطایا الا عن قوتک فقوتی بقوة کافیة و تولنی بعصمة مانعة اللهم أیما عبد تاب الیک و هو فی علم الغیب عندک فاسخ لتوبته و عائد فی ذنبه و خطیئته فانی اعوذ بک ان اکون کذلک فاجعل توبتی هذه توبة لا احتاج بعدها الی توبة، توبة موجبة لمحو ما سلف و السلامة فی ما بقی...»
«خداوندا اینک من برای اطاعت از امر تو که فرموده‏ای به درگاهت دعا کنند تا بپذیری، به سویت آمده و اجابت دعای خود را از تو می‏طلبم، خدایا بر محمد و آلش درود و رحمت فرست و مرا با عفو و بخششت پذیرا باش همان طوری که من با اقرار به گناهانم به دیدار تو آمده‏ام و مرا از مرحله هلاکت به وسیله گناهان، بالاتر ببر، همان گونه که من خودم را در پیشگاه تو خوار کردم، و عیبها و بدیهایم را همان طوری که به من مهلت داده و انتقام نگرفتی به کرم خودت پوشیده نگهدار، خداوندا نیت قلبیم را پایدار کن و بصیرت مرا در پرستش ذات مقدست استوار گردان و مرا به انجام کارهای نیک موفق بدار تا بدین وسیله از پلیدی و ناپاکی گناهان پاک شوم و به من این توفیق را مرحمت کن که در وقت مردن بر آیین تو و آیین پیامبرت محمد - صلی الله علیه و آله - بمیرم. خداوندا من از همه گناهان بزرگ و کوچک و از همه بدیهای پنهان و آشکار و تمام لغزشهای گذشته و آینده‏ام، با این حالتی که دارم توبه می‏کنم توبه کسی که در آینده هرگز خود را به گناه آلوده نکند و حتی لفظ گناه را بر زبان جاری نسازد و بازگشت به گناه را به فکرش راه ندهد، خداوندا تو در قرآن کریمت فرموده‏ای: توبه بندگانت را می‏پذیری و از گناهانشان می‏گذری و توبه کنندگان را دوست می‏داری، پس چنان که وعده داده‏ای توبه مرا بپذیر و کارهای زشت مرا چنان که ضمانت به عفو فرموده‏ای عفو کن و محبتی را که به توبه کنندگان اعلام فرموده‏ای درباره من هم لازم شمار و من هم در مقابل، عهد می‏کنم که دیگر به کارهایی که در نظر تو ناپسند است برنگردم و به گردن می‏گیرم که دوباره به کارهای ناشایست بازنگردم و تا زنده‏ام از همه گناهان دوری کنم.
خداوندا تو از خود من به گناهانم آگاهتری پس آنچه از گناهانم را که می‏دانی انجام داده‏ام ببخش و با قدرت خودت مرا به سوی اعمالی برگردان که دوست می‏داری، خدایا بر گردن من حقوقی از مردم است آنها را به خاطر دارم و حقوقی را فراموش کرده‏ام ولی تمام آنها در برابر دیدگان تو که هرگز به خواب نمی‏رود و علم حضوری تو که فراموشی در آن راه ندارد آشکار و عیان است پس خداوندا به صاحبان آنها عوض عطا فرما و بار سنگین آنها را از شانه من بردار و مرا از آنها آسوده ساز و در آینده نیز از ارتکاب نظیر آنها مرا بازدار.
خداوندا اگر عنایت تو نباشد و تو مرا حفظ نکنی من توانایی مداومت بر توبه را ندارم و اگر قوت و اراده تو نباشد مرا نیروی خودداری از گناهان نیست، پس به کرمت مرا از توانایی لازم برخوردار کن و در وجود من حس خودداری از گناهان را پایدار فرما، خدایا چه بسیار بندگانی که به درگاهت توبه کرده‏اند ولی در علم غیب تو معلوم بوده که آنان در آینده توبه خود را خواهند شکست و به ارتکاب گناهان بازخواهند گشت، بنابراین من پناه می‏برم به تو که از چنین بندگانی باشم، این توبه مرا به لطف خودت توبه‏ای قرار ده که تا پایان عمرم دوباره محتاج توبه نباشم و همین توبه موجب محو گناهانم گردد و هم باعث سالم ماندنم از خطا در باقیمانده عمرم باشد.» در این بخش از دعا، امام علیه‏السلام با خضوع و تذلل و شکستگی در برابر آفریدگار بزرگ ایستاده و سراسر وجودش امید و آرزوی به استجابت دعا از طرف خدا می‏باشد و امیدوار است که مغفرت و رضوانش را بر او ارزانی دارد و از هلاکت به وسیله گناهان برهاند، و با بزرگواری خود آبروی او را حفظ کند و خطاهایش را پوشیده و مخفی بدارد و توبه نصوح به درگاه خدا کرده و بازگشت نموده و خالصانه به عبادت و طاعت او پرداخته است تا دوباره به ارتکاب عمل ناروا و فعل نکوهیده بر نگردد و از همان راه برود که رضای او در آن است درباره قبول توبه‏اش پافشاری می‏کند و از درگاه خدا می‏خواهد تا او را از ارتکاب هر گناهی بازدارد و هر لغزشی را از نامه عمل او محو سازد. اینک به باقیمانده این دعای شریف گوش دل می‏سپاریم: «اللهم انی اعتذر الیک من جهلی و استوهبک سوء فعلی فاضممنی الی کنف رحمتک تطولا و استرنی بستر عافیتک تفضلا اللهم و انی اتوب الیک من کل ما خالف ارادتک او زال عن محبتک من خطرات قلبی و لحظات عینی و حکایات لسانی توبة تسلم بها کل جارحة علی حیالها من تبعاتک و تامن مما یخاف المعتدون من الیم سطواتک اللهم فارحم وحدتی بین یدیک و وجیب قلبی من خشیتک و اضطراب ارکانی من هیبتک فقد اقامتنی یا رب ذنوبی مقام الخزی بفنآئک فان سکت لم ینطق عنی احد و ان شفعت فلست باهل الشفاعة. اللهم صل علی محمد و آله و شفع فی خطایای کرمک وعد علی سیئاتی بعفوک و لا تجزنی جزآئی من عقوبتک و ابسط علی طولک و جللنی بسترک و افعل بی فعل عزیز تضرع الیه عبد ذلیل فرحمه او غنی تعرض له عبد فقیر فنعشه اللهم لا خفیر لی منک فلیخفرنی عزک و لا شفیع لی الیک فلیشفع لی فضلک و قد اوجلتنی خطایای فلیؤمنی عفوک فما کل ما نطقت به عن جهل منی بسوء اثری و لا نسیان لما سبق من ذمیم فعلی و لکن لتسمع سمآؤک و من فیها و ارضک و من علیها ما اظهرت لک من الندم و لجات الیک فیه من التوبة فلعل بعضهم برحمتک یرحمنی لسوء موقفی او تدرکه الرقة علی لسوء حالی فینالنی منه بدعوة هی اسمع لدیک من دعآئی او شفاعة اوکد عندک من شفاعتی تکون بها نجاتی من غضبک و فوزتی برضاک. اللهم ان یکن الندم توبة الیک فانا اندم النادمین و ان یکن الترک لمعصیتک انابة فانا اول المنیبین و ان یکن الاستغفار حطة للذنوب فأنی لک من المستغفرین اللهم فکما امرت بالتوبة و ضمنت القبول و حثثت علی الدعآء و وعدت الاجابة فصل علی محمد و آله و اقبل توبتی و لا ترجعنی مرجع الخیبة من رحمتک انک انت التواب علی المذنبین والرحیم للخاطئین المنیبین. اللهم صل علی محمد و آله کما هدیتنا به و صل علی محمد و آله کما استنقذتنا به و صل علی محمد و آله صلاة تشفع لنا یوم القیامة و یوم الفاقة الیک انک علی کل شی‏ء قدیر و هو علیک یسیر.» [2] .
«خداوندا من از نادانی خود پوزش می‏طلبم و از گناهان و بدرفتاریم درخواست عفو دارم... پس مرا در کنف حمایت و رحمت خود قرار ده و در پرده عافیت به فضل خودت مستورم بدار، خدایا من از آنچه خلاف اراده تو و یا موجب از بین رفتن محبت توست، از خطورهای قلبی گرفته تا نگاههای بیجای با چشم و گفتار به زبان، توبه می‏کنم، چنان توبه‏ای که همه اعضا و جوارحم را از معاصی تو بازدارد و از قهر و عذاب تو که گنهکاران و تجاوزگران هراسانند مرا ایمن سازد خداوندا پس به تنهایی من که در پیشگاهت ایستاده‏ام و بر طپش قلبم از هیبت قهر و جلالت و بر ارتعاش اعضای بدنم در برابر عظمتت ترحم فرما، پروردگارا گناهانم مرا در پیشگاه والایت با ذلت و خواری زیاد، به پا داشته است؛ اگر نتوانم سخن بگویم کسی از طرف من سخن نگوید و اگر از خود شفاعت کنم، شایستگی چنین شفاعتی را ندارم.
خداوندا بر محمد و آلش درود و رحمت بفرست و برای بخشش گناهانم رحمت خودت را شفیع من قرار ده و قلم عفو بر گناهانم درکش و کیفر اعمال بدم را جزای من قرار مده بلکه پرتو احسانت را بر من بگستران و در پرده عیب پوشیت عیب مرا بپوشان و با من چنان رفتار کن که شخص بزرگوار با بنده ذلیلش، که به درگاه او زاری می‏کند و او ترحم می‏نماید و یا چون شخص توانگری که فقیری نزد او آمده و تهیدستی خویش را بر او عرضه کرده و او نیازش را برآورده می‏سازد. خداوندا جز عنایت تو وسیله دیگری ندارم پس مرا به لطف خویش در پناه رحمت خود قرار ده و می‏دانی که من شفیعی ندارم فضل و کرمت را شفیع من گردان، خطاها و گناهانم مرا سخت پریشان کرده‏اند به لطف خودت دلم را از این ترس و نگرانی آسوده کن، نه از آن جهت که من به نافرمانیها و خطاهایم نسبت به تو نا آگاهم و یا آن که گناهان گذشته‏ام را در اثر غفلت فراموش کرده‏ام بلکه برای آن است که آسمان و زمین و اهل آسمان و زمین از اظهار ندامت من مطلع شوند و شاهد پناهندگی من به درگاه تو باشند، و شاید از آن میان بعضی وسیله رحمت تو شوند و به پریشانی من ترحم کرده و به حال بد من، رقت نمایند و دعایی در حق من کنند که از دعای من در نزد تو مستجاب‏تر باشد و یا شفاعت آنان در درگاه تو از شفاعت من پذیرفته‏تر باشد تا باعث نجات من از خشم و غضبت و برخورداری از رضا و خشنودی تو گردد.
خداوندا اگر پشیمانی واقعی، توبه محسوب می‏شود هم اکنون من از همه کس پشیمان‏ترم و اگر ترک معصیت به منزله بازگشت به درگاه توست، من نخستین بازگشته به درگاه تو هستم و اگر استغفار و طلب آمرزش باعث محو شدن گناهان است پس من از آمرزش طلبان واقعی هستم، خداوندا تو خود بندگانت را مأمور به توبه فرموده و پذیرش آن را نیز ضمانت کرده‏ای و وادار به دعا و بازگشت نموده‏ای و وعده اجابت داده‏ای پس بر محمد و آلش درود و رحمت فرست و توبه مرا بپذیر و به مرحله نا امیدی از درگاهت و محرومیت از رحمت بی‏پایانت بازمگردان زیرا که تو تنها پذیرنده توبه گنهکارانی و نسبت به خطاکاران پشیمان و نالان مهربان و رؤوفی... خداوندا بر محمد و آلش درود فرست، چنان که ما را به وسیله او هدایت فرمودی، و بر محمد و آلش درود فرست همان طوری که ما را به وسیله او از ورطه جهل و شرک نجات دادی و بر محمد و آلش چنان درود و رحمتی بفرست تا در روز قیامت و روز بیچارگی از ما شفاعت کند براستی که بر هر کاری قادر و توانایی و اجابت درخواستهای ما بر تو آسان است.» آیا چنین گسستن از همه چیز و تنها رو به خدا آوردنی سراغ دارید؟ براستی که امام علیه‏السلام از خوف و خشیت و اضطراب در پیشگاه خدای متعال ذوب شده است در حالی که او سرور پرهیزگاران و پیشاهنگ توبه کنندگان و سردسته موحدان است.
آنچه مسلم است امام علیه‏السلام در تمام دوران زندگیش هرگز مرتکب گناهی نشده و همواره زندگیش نور تقوا و ایمان را پرتو افشانی کرده و با روح هدایت و تقوا آمیخته بوده است بلکه بدین وسیله می‏خواهد به امت اسلامی درسهایی آموزنده از اصول ارزنده اسلامی بدهد که انسان را به درگاه خدا بخواند او باب توبه را به روی مردم گشوده است و نباید کسی که تقصیری در زندگی دارد و از راه راست انحرافی پیدا کرده از فضل و کرم خدا ناامید باشد بلکه اگر بخواهد توبه کند و به سوی خدا بازگردد و از قلب خودش انگیزه گناه نافرمانی را از بیخ و بن برکند راه بازگشت به روی او باز است.

پی نوشت ها:
[1] سوره غافر / 60.
[2] صحیفه سجادیه: دعای سی و یکم.

منبع: تحلیلی از زندگانی امام سجاد (جلد 2)؛ باقر شریف قرشی؛ ترجمه محمد رضا عطائی؛ کنگره جهانی حضرت رضا علیه السلام 1372.
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir