حج مظهر بالندگی

نوع اصطلاح :
عنوان :
حج مظهر بالندگی
حج و زیارت خانه خدا (کعبه) سفری الهی است، که در زدودن زنگارها و صیقل دادن روح انسان نقش پایه‏ای به عهده دارد. حج در سازندگی انسان و توجه وی به خدا تا آن مقدار اهتمام دارد که انجام آن تمام آلودگی‏ها را پاک می‏گرداند. به همین خاطر قرآن بر آن تأکید فراوان دارد و بر انسان مستطیع انجام آن را در عمر، حداقل یک بار واجب می‏داند، و لله علی الناس حج البیت من استطاع الیه سبیلا. [1] . انجام مناسک حج و حضور در مشاهد مشرفه و وقوف در مواقف مکرمه، و طواف بر گرد خانه خدا و سعی صفا و مروه و...، مناسکی است که حج گزار را غبار روبی نموده و زنگارها را از دل وی برمی‏گیرد. حج روح و جان را شفاف و زلال می‏سازد. یک مرتبه انجام حج، حج گزار را نورانی و بهشتی می‏سازد، الحج المبرور لیس له جزاء الا الجنة. [2] انجام مناسک حج‏گزار را همانند روزی که از مادر زاییده شده، پاک می‏گرداند. [3] حج این گونه پاکی فراهم می‏آورد و حج‏گزار را بالنده و پویا به عرش برین پرواز می‏دهد.
البته بر همگان آشکار است که این نقش مهم را هر گونه حج و یا عمره به عهده ندارد. انجام ظاهری مناسک نمی‏تواند چنین نقش را ایفا نماید. همانند سایر عبادات، مثل نماز باید از حقیقت و معنویت بهره‏ور باشد، تا چنین نقشی را ایفا نماید. در غیر این صورت تنها اسکلت خواهد بود که انتظار تأثیرگذاری آن هم نباید باشد. بر این اساس ممکن است کسی بارها زحمت سفر زیارت حج و یا عمره را بر خود هموار سازد، لیکن بهره‏ی معنوی نصیب وی نگردد. سفر وی با سفرهای سیاحتی به غرب و شرق تفاوت نکند. همان گونه که ممکن است فردی یک بار مشرف به حج شود و بهره‏ای که باید بگیرد، نصیب وی گردد. برای آگاهی یافتن از انجام چگونه‏ی مناسک حج باید از اندیشه و رفتار رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم و عترت پاکش الگو گرفت. تا انجام حج و عمره شایسته و سازنده نصیب فرد گردد. و چون موضوع سخن بررسی اندیشه و رفتار سید الساجدین علیه‏السلام است، در این فرصت از رهنمون‏های حضرت بهره می‏گیریم. باشد که خدای سبحان حج و عمره شایسته انسان حق باور را نصیب همگان گرداند.

چهل نوبت حج و عمره
امام سجاد علیه‏السلام همانند رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم و دیگر امامان به انجام مناسک حج بیشترین اهتمام را می‏دادند. به همین جهت در مدت عمر خویش چهل نوبت سفر حج و عمره انجام دادند. حج علی بن الحسین علیه‏السلام علی ناقة اربعین حجة فما قرعها بسوط. [4] در بسیاری از روایات هم تعداد حج‏ها بیست مورد عنوان شده است، حج علی بن الحسین علیه‏السلام علی ناقة عشرین حجة. [5] که هماهنگی این دو نقل از روایات این است که حضرت تعدادی هم عمره انجام داده‏اند. که مجموع حج و عمره‏ی حضرت به چهل نوبت می‏رسیده است. البته این تعداد حج و عمره (چهل مورد) از اهتمام ویژه برخوردار است؛ زیرا مسافت مدینه تا مکه حدود پانصد کیلومتر با وسایط نقلیه آن زمان در فصل‏های گوناگون سال، زحمت بسیاری خواهد بود که امام همام بر خویش هموار ساخته است. لیکن آن چه از اهتمام بیشتر برخوردار است، چگونگی انجام مناسک است که بتواند آن نتیجه حج را به بار نشاند. و شخص را از آلودگی‏ها و وابستگی‏ها رهایی دهد. و انسانی آمیخته با انواع کدورت‏ها را زلال و شفاف گرداند. همچنین انسان پاک را هم پاک‏تر و شفاف‏تر جلوه‏گر سازد.

آمادگی برای سفر حج
به همین جهت در رفتار امام دو جهت مهم مشاهده می‏شود. نخست این که حضرت به انجام مناسک اهتمام می‏دادند و تلاش می‏کردند خود را توان‏مند سازند، تا بر انجام مناسک در هر سال و گاهی دو نوبت در سال موفق گردند. در سیره امام مشاهده می‏شود که حضرت از بهترین و مناسب‏ترین نعمت‏های الهی در سفر حج بهره می‏گرفتند، کان علی بن الحسین علیه‏السلام اذا سافر الی مکه للحج و العمرة تزود من أطیب الزاد من اللوز و السکر و الممحض و المحلی. «امام سجاد علیه‏السلام هنگامی که برای حج یا عمره مسافرت می‏نمود، از بهترین و پاک‏ترین نعمت‏های الهی مانند مغزیجات، شکر و آشامیدنی‏های مخلوط و خاص بهره می‏برد». که بدن را این گونه تقویت می‏نمود تا در انجام مناسک حج توان‏مند باشد.

بالندگی در حج
لیکن آنچه بیش از همه مورد اهتمام است، حقیقت و روح مناسک حج است. انسانی که زحمت فراوان را بر خود هموار می‏سازد و سرمایه زیادی را هزینه می‏نماید تا بتواند بهره‏وری صحیح از انجام مناسک نماید. در این راستا به تماشای اندیشه‏های زلال سید الساجدین می‏نشینیم تا انجام مناسک حج تنها به اسکلت عبادت بسنده نشود زیرا همان گونه که خود فرمود، جمعیت حجاج فراوانند که ضجه و فریاد برمی‏آورند، لیکن حاجی واقعی بسیار اندک میان آنان می‏باشد، ما اکثر الضجیج و اقل الحجیج. [6] باید آن زمینه را فراهم ساخت که حج واقعی شکل گیرد. این مهم با نگر عمیق به رهنمون امام سجاد علیه‏السلام فراهم خواهد شد. حضرت در مورد انجام حج سازنده در گفتگوی با یکی از اصحاب خویش این گونه رهنمود می‏دهد.
هنگامی که حضرت از سفر حج برمی‏گشت، شخصی به نام «شبلی» به استقبال حضرت آمد. امام سجاد علیه‏السلام از وی پرسید تا کنون حج انجام داده‏ای، وی می‏گوید، آری. امام از وی پرسید هنگامی که لباس‏های دوخته را از تن بیرون ساختی و لباس احرام پوشیدی بر این تصمیم بودی که لباس گناه را از تن بیرون و لباس طاعت را بر تن می‏کنی. در این هنگام آیا نیت کردی که خود را از ریا، نفاق و شرک و تردید رهایی دهی، هنگامی که غسل احرام کردی بر این عزم بودی که گناهان و اشتباهات گذشته را شستشو می‏دهی، وی گفت، خیر. امام فرمود: پس نه میقات رفتی نه غسل احرام کردی و نه احرام بسته‏ای.
آنگاه پرسید هنگامی که بدن خود را پاکیزه نمودی و تصمیم انجام حج نمودی، بر این تصمیم بودی که روح خویش را با نور توبه پاک و زلال گردانی، و نیز هنگام احرام بر این عزم بودی که تمام حرام‏های خدا را بر خویشتن حرام بدانی و نیز هنگامی که پیمان حج بستی، تصمیم گرفتی هر پیمان غیر الهی را زیر پا نهی. وی گفت، خیر. امام فرمود نه خود را تمیز کردی و نه احرام بستی و نه پیمان حج برقرار ساختی.
از او پرسید، به میقات که وارد شدی نماز خواندی و لبیک گفتی، گفت، آری، فرمود، در میقات بر این نیت بودی که به زیارت می‏روی (زیارت خدا) و در نماز بر این نیت بودی که با نماز خویش که بزرگ‏ترین کار خیر است، به خدا نزدیک شدی، و با تلبیه خویش بر این تصمیم بودی که به هر دستور خدا مطیع و از هر گناهی روی گردانی، وی گفت، خیر. امام فرمود نه میقات رفته‏ای و نه نماز بجای آورده‏ای و نه لبیک گفته‏ای. آنگاه پرسید، هنگامی که وارد حرم شدی و کعبه را دیدی و نماز خواندی، بر این تصمیم بودی که غیبت هیچ مسلمانی را از اهل کعبه و قبله را انجام ندهی و آیا در قلب خود نیت خدا کردی، گفت خیر. امام فرمود بر حرم وارد نشده‏ای و کعبه را ندیده‏ای و نماز نخوانده‏ای! آنگاه پرسید، هنگامی که طواف انجام دادی و ارکان کعبه را استلام (بوسیدن و دست مالیدن) نمودی و سعی صفا و مروه انجام دادی، بر این باور بودی که در سعی روی به سوی خدا آورده‏ای، وی گفت، خیر. امام فرمود نه طواف انجام داده‏ای و نه استلام کعبه نموده‏ای و نه سعی انجام داده‏ای. از وی پرسید، حجرالاسود را استلام نمودی، گفت. آری. آنگاه امام فریاد آه کشید و فرمود استلام حجر یعنی پیمان با خدا، آیا این پیمان نمی‏شکند! آیا با خدا مخالفت نمی‏شود! آنگاه پرسید، هنگامی که در نزد مقام ابراهیم نماز خواندی بر این باور بودی که به دستورهای خدا روی آوری و از هر گناه روی گردانی و نمازی همانند ابراهیم خلیل که بینی شیطان را خاک مال نمود، انجام دهی، گفت خیر! امام فرمود نه حجر را استلام نمودی و نه در نزد مقام ابراهیم نماز خوانده‏ای.... آنگاه پرسید از منا که خارج می‏شدی بر این باور بودی که مردم از اکنون از نیت و زبان و دست تو در امان باشند، گفت، خیر. فرمود از منا خارج نشده‏ای.
آنگاه پرسید، آیا در عرفات به اندیشه‏ی شناخت خدا و معارف و دانش‏های الهی بودی و آیا بر این اندیشه بودی که خدا بر رفتار تو و قلب تو آگاه است، در کنار جبل الرحمه بر این اندیشه بودی که خدا بر هر مؤمن رحم می‏کند و امور هر مؤمن را به عهده می‏گیرد. در کنار «نمره» بر این اندیشه بودی که به هیچ کار خیری ترغیب نکنی مگر این که خودت آن را انجام دهی و از هیچ کار زشتی بازنداری، مگر این که خود بازایستی، گفت. خیر. امام فرمود نه به عرفات رفته‏ای، نه در کنار جبل الرحمه قرار گرفته‏ای و نه نمره را شناخته‏ای.
آنگاه پرسید، آیا هنگام ورود به مشعر، بر این نیت بودی که همانند تقوا پیشگان و خدا ترسان قلب خود را متوجه خدا سازی، گفت، خیر. امام فرمود از مشعر عبور نکرده‏ای.
آنگاه پرسید هنگام رمی جمرات بر این باور بودی که دشمن خویش، شیطان را تیر افکنی، هنگامی که سر خود را می‏تراشیدی، بر این باور بودی که از هر آلایندگی پاک شده، همانند روز ولادت خویش از هر گناه پاک شده‏ای. هنگامی که سر قربانی را بریدی، بر این باور بودی که حنجره طمع را بریدی، راه ابراهیم خلیل را برگزیده‏ای؛ وی گفت، خیر. امام فرمود سر خود را نتراشیدی و قربانی نکرده‏ای. آنگاه از او پرسید هنگامی که طواف وداع انجام دادی، بر این باور بودی که روی به رحمت و طاعت الهی آورده و محب خدا گشته و واجبات خود را انجام می‏دهی، گفت خیر. در پایان امام سجاد علیه‏السلام فرمود نه منا رفته‏ای و نه رمی جمرات نمودی و نه سر تراشیده‏ای و نه طواف افاضه و وداع انجام داده‏ای و نه به خدا تقرب جسته‏ای. برگرد، تو حج انجام نداده‏ای!! [7] اینک باید دید سید الساجدین علیه‏السلام صاحب این گونه اندیشه، چگونه حج انجام می‏دهد؟ برخی رفتارهای حضرت را در حج نگر می‏افکنیم.

حج و امام سجاد
حضرت هنگامی که به میقات می‏رسد و می‏خواهد احرام ببندد و تلبیه بگوید، آن گونه مضطرب و در هراس است و آن گونه در فشار است که از شدت اضطراب بی‏هوش می‏شود. هنگامی که می‏خواهد تلبیه بگوید آن گونه نگران است که زبان در کام حضرت می‏ایستد. هنگامی که از وی می‏پرسند تو فرزند رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم هستی چرا لبیک نمی‏گویی، می‏فرماید، می‏ترسم بگویم، جواب بشنوم لا لبیک. آنگاه که لبیک را بر زبان جاری نمود، بی‏هوش شده و بارها از مرکب خویش به زمین می‏افتد. [8] .
در هنگام انجام مناسک حج تمام توجه امام به خدای سبحان و با حضور قلب و توجه کامل قدم به قدم مناسک خویش را انجام می‏دهد. ساعت‏ها در مسجد الحرام به طواف و نماز می‏ایستد و با خشوع کامل از اغیار می‏برد، تنها متوجه خدای سبحان است که این حالت از سخنان و رفتار امام در مقاطع گوناگون انجام مناسک به خوبی شفاف است. طاووس فقیه می‏گوید: حضرت را دیدم که از سر شب تا سحر در طواف بودند، و این گونه با خدا سخن می‏گفت: خدایا ستارگان آسمانت غروب کردند، چشم‏های همه به خواب رفتند، اما درهای تو بر نیازمندان هماره باز است، آمده‏ام تا مرا ببخشی و بر من رحم نمایی. خدایا اگر از فرمان تو سر بر تابیدم بدین خاطر نبوده است که در تو تردید داشتم، نفس من بر من چیره شده و نیز پرده‏پوشی تو را دیدم. و اینک کیست که مرا از عذاب رهایی دهد و... [9] .
در کنار ملتزم (فاصله بین حجرالاسود تا در خانه) این گونه خدا را می‏خواند: خدایا من با امواجی از گناه به پیش تو که امواجی از رحمت هستی روی آورده‏ام.ای کسی که دعای بدترین مخلوق خویش، ابلیس را پذیرفتی، دعای مرا بپذیر. [10] . در حجر اسماعیل به سجده افتاده و می‏گوید: عبیدک بفنائک مسکینک بفنائک فقیرک بفنائک، سائلک بفنائک. [11] در عرفات این گونه دعا می‏کند: [12] خدایا برای هر تازه وارد هدیه‏ای می‏باشد. و برای هر زائری بخشش و کرامتی خواهد بود و برای هر نیازمندی هدیه‏ای مقرر است. برای هر امیدوار به درگاه تو پاداشی نهاده‏ای و برای هر خواهش کننده‏ای مزدی قرار داده‏ای و بر هر کسی که به جانب تو آید بخشش نهاده‏ای و... و اینک من مهمان تو هستم، مرا ناامید نگردان، با هدیه بهشت مرا گرامی دار، بر من منت و نعمت و بخشش و مغفرت را عطا کن و مرا با سلامتی زیبا و آرایش نما. مرا از آتش رهایی ده، رزق حلال مرا فراوان نما، شر و خطر عرب و عجم و جن و انس را از من دور گردان. [13] این رفتار و این خشوع در جای جای انجام مناسک حج از حضرت متجلی است.
نقش انجام مناسک حج و نیز اعمال شایسته‏ای که همراه با انجام حج و عمره نصیب افراد می‏شود، مانند زیارت رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم، این گونه در بالندگی افراد نقش ایفا می‏نماید. سید الساجدین با این که در کنار حرم رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم مقیم است، در دعاهای خویش به خصوص در دعاهای ماه مبارک هماره از خدای سبحان این دو فضیلت، یعنی انجام حج و زیارت رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم را از خدای سبحان درخواست می‏نماید، اللهم و امنن علی بالحج و العمرة و زیارة قبر رسولک، صلواتک علیه و رحمتک و برکاتک علیه و آله و آل رسولک علیه‏السلام ابدا ما ابقیتنی فی عامی هذا و فی کل عام. [14] «خدایا بر من منت گزار حج و عمره و زیارت قبر پیامبرت که درود و رحمت و برکات تو نثار وی و آلش باد، سال جاری و هر سال، هماره نصیب من نما، تا آن زمان که مرا زنده می‏داری». شایسته است پیروانش همواره این فضیلت‏ها را از خدای منان طلب نمایند.

پی نوشت ها:
[1] آل عمران، 97.
[2] مستدرک الوسائل، ج 8، ص 41، باب استحباب التطوع.
[3] همان.
[4] وسائل، ج 8، ص 353.
[5] بصائر الدرجات، ص 353، خصال، ج 2، ص 518.
[6] مستدرک، ج 10، ص 39، بحار، ج 96، ص 258.
[7] مستدرک الوسائل، ج 10، ص 166.
[8] سیر اعلام النبلاء، ج 4، ص 392، تهذیب التهذیب، ج 7، ص 306.
[9] مناقب، ج 4، ص 151، بحار، ج 46، ص 81.
[10] تفسیر برهان، ج 2، ص 343، بحار، ج 21، ص 44.
[11] مناقب، ج 4، ص 148، مستدرک، ج 9، ص 428.
[12] دعای عرفه امام سجاد (ع) بسیار طولانی همانند دعای عرفه امام حسین (ع) می‏باشد.
[13] مصباح المتهجد، ص 483.
[14] صحیفه سجادیه، دعای بیست و سوم، مصباح المتهجد، ص 414، دعای ابوحمزه ثمالی.

منبع: امام سجاد الگوی زندگی؛ حبیب الله احمدی؛ فاطیما چاپ دوم 1384.
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir