بررسي اعمال

نوع اصطلاح :
عنوان :
بررسي اعمال
حساب و کتاب دنيا بسيار دقيق و نظم دنيا خدشه‏ناپذير است. خورشيد با اين که هزاران بار از کره‏ي زمين بزرگ‏تر است و حرارت آن به بيش از ده هزار درجه‏ي سانتيگراد مي‏رسد، در طول هزاران هزار سال يک ثانيه زودتر يا ديرتر طلوع و غروب نکرده است. قرآن کريم مي‏فرمايد: «و أنبتنا فيها من کل شي‏ء موزون [1] ؛ و از هر چيز سنجيده‏اي در آن رويانديم». ولي دنيا با اين عظمت و با اين نظم و انتظام، نزد خداوند به اندازه‏ي يک بال پشه ارزش ندارد «ان الدنيا لا تساوي عندالله جناح بعوضة [2] ؛ دنيا در نزد خدا به قدر بال پشه‏اي ارزش ندارد». در اين عبارت گفته نشده که دنيا به اندازه‏ي دو بال پشه ارزش ندارد؛ چرا که دو بال پشه به درد خود پشه مي‏خورد و با آنها پرواز مي‏کند دنيا حتي به اندازه يک بال پشه نزد خداي متعال ارزش ندارد. آيا خداي متعال که اين دنياي بي‏ارزش را تا اين حد با نظم و دقت اداره مي‏کند، در کار آخرت دقت به خرج نمي‏دهد؟
يکي از آياتي که تأمل و تدبر بسياري مي‏طلبد اين آيه است: «و بدالهم من الله ما لم يکونوا يحتسبون [3] ؛ و آنچه تصور [ش را] نمي‏کردند، از جانب خدا برايشان آشکار مي‏گردد».
آنچه از تفاسير و آيات قبل و بعد از اين آيه بر مي‏آيد اين است که وقتي انسانها مي‏ميرند و وارد جهان آخرت مي‏شوند و دقت آنجا را مي‏بينند در حيرت مي‏مانند، چرا که هرگز گمان نمي‏کردند، آخرت و حساب و کتاب اعمال آنها تا به اين حد، دقيق باشد.
در آخرت حلال دنيا حساب دارد، چه رسد به حرام آن. خداي متعال بعضي از چيزها را حلال کرده و اجازه استفاده از آنها را داده است، اما معناي اجازه اين نيست که حساب و کتاب ندارد؛ بلکه حلال نيز حساب و کتاب دارد، اما در محاسبه‏ي آن اذيت و آزار نيست، و کلمه به کلمه بايد جواب داد.
ائمه اطهار عليهم‏السلام و اولياي الهي به ما گفته‏اند که بايد از عدل خدا بترسيم. خدا هيچ گاه ظلم نمي‏کند اما اگر عدل الهي در آخرت نمايان شود، هيچ کس را ياراي آن نيست.
تنها راه براي در امان ماندن انسان‏ها از عذاب آخرت، تقوا پيشه کردن در دنيا است.
تقوا حقيقتي است که هزاران درجه دارد که هر کدام با ديگري از جهات گوناگوني متفاوت است. در يک ماشين سواري، بايد صدها شرط و جزء به هم پيوسته باشد، تا ماشين توان حرکت داشته باشد و درست کار کند. ممکن است از هزاران ماشين که خراب مي‏شود هر کدام به علت متفاوتي خراب شده باشد. وقتي چيز ساده‏اي چون ماشين اين همه اجزا و شروط داشته باشد، امر مهمي چون تقوا که به واسطه آن مي‏توان هم‏نشين اميرمؤمنان و ائمه اطهار عليهم‏السلام شد، جاي خود دارد.
امام هادي عليه‏السلام مي‏فرمايند: «الدنيا سوق ربح فيها قوم و خسر الآخرون [4] ؛ دنيا بازاري است که عده‏اي در آن سود مي‏برند و عده‏اي ديگر ضرر مي‏کنند». آنها که اجناس خود را با مشورت اهل فن خريده‏اند زيان کمتري مي‏بينند و بيشتر سود مي‏کنند. بايد در بازار دنيا به توصيه‏هاي خبرگان اين بازار، که انبيا و اولياي الهي‏اند گوش فرا داد و تقوا پيشه کنيم تا دچار زيان اخروي نگرديم. البته، استثناهايي در دنيا وجود دارد که آن هم براساس حساب و کتاب است و از نظم خاص خود پيروي مي‏کند. خداي متعال در قرآن کريم مي‏فرمايد: «و الذين ءامنوا و اتبعتهم ذريتهم بايمن ألحقنا بهم ذريتهم و مآ ألتنهم من عملهم من شي‏ء [5] ؛ و کساني که ايمان آورده‏اند و فرزندانشان در ايمان از ايشان پيروي کرده‏اند فرزندانشان را به ايشان ملحق سازيم و چيزي از عملشان نمي‏کاهيم».
ممکن است فردي چون پدر و مادر يا اجداد و نزديکان او به درگاه الهي قربي داشته يا دعايي کرده‏اند موفقيتي پيدا کند و اين موفقيت بر اثر عمل نيک اجداد نصيب او شده باشد. اما چنين مسائلي استثنا است و قانون کلي اين است: «و أن ليس للانسان الا ما سعي [6] ؛ براي انسان جز حاصل تلاش او نيست».
زيارتي از امام هادي عليه‏السلام خطاب به اميرمؤمنان عليه‏السلام روايت شده که خواندن آن در روز عيد غدير مستحب است و مرحوم شيخ عباس قمي آن را در مفاتيح الجنان تحت عنوان زيارت مخصوصه‏ي حضرت امير در روز غدير آورده است. حجم اين زيارت بيشتر از دعاي کميل است و اگر آن را دايرة المعارف حضرت امير عليه‏السلام بخوانيم سخن گزافي نگفته‏ايم. آن حضرت مي‏فرمايد:
«قد يري الحول القلب وجه الحيلة و دونها حاجز من تقوي الله فيدعها رأي العين و ينتهز فرصتها من لا حريجة له في الدين [7] ؛ مردم کار افتاده و زيرکي هستند که مي‏دانند در هر کاري چه حيلت سازند، ولي امر و نهي خدا سد راه آنها است. اينان با آن که راه و رسم حيله‏گري را مي دانند و بر آن توانايند، گرد آن نمي‏گردند. تنها کساني که از هيچ گناهي پروايشان نيست، همواره منتظر فرصتند تا در کار حيلتي به کار برند.»
«حول القلب» يکي اصطلاح خاص عربي است. هميشه دو جزء اين اصطلاح با هم استعمال شده است و شايد جايي پيدا نشود که «حول» يا «قلب» به تنهايي ذکر شده باشد. کلمه «حول» از ماده «حول» و به معناي حيله و چاره‏انديشي است. کلمه «قلب» نيز از ماده «قلب» و گرداندن است و اين اصطلاح را درباره کسي به کار مي‏برند که هم حيله را خوب بلد است و هم تقلب امور را مي‏فهمد. حضرت مي‏فرمايد چه بسا کسي مي‏داند که چگونه سر مردم کلاه بگذارد و چگونه صحبت کند که مردم را فريفته خويش نمايد، اما ديوار محکمي در مقابل او است که نمي‏گذارد چنين عملي از او سر زند و اين ديوار محکم چيزي جز تقواي الهي نيست. چنين کسي به خوبي مي‏تواند مقاصد دنيايي و شهواني خود را برآورده نمايد، اما ترس از عدل خدا جلودار او است. «فيدعها رأي العين» با اين که مي‏بيند مطامع دنيوي از دستش مي‏رود اما آن را رها مي‏کند. اين رأي العين به معناي ديدن با چشم نيست، بلکه به معناي حدس زدن و ديدن با چشم بصيرت است؛ مثل آنکه درباره‏ي شخصي که دارد شاخه‏ي زير پاي خود را مي‏برد مي‏گويند مي‏بينيم که از روي درخت افتاده است. در چنين حالتي هنوز اين اتفاق نيفتاده، اما انسان مي‏داند که مي‏افتد و آن قدر اين حدس و گمان قوي است که در حکم ديدن با چشم است.
«و ينتهز فرصتها من لا حريجة له في الدين» اما کسي که درد دين و خداپرستي ندارد آن کار ناروا را دنبال مي‏کند. اميرمؤمنان عليه‏السلام خلافت مشروط را رها کرد. [8] اما عثمان دنبال آن را گرفت و خيال کرد که برنده ماجرا شده است. آن که دين دارد فريب و نيرنگ و ظلم و ستم را ترک مي‏کند، اما آن که دين برايش بازيچه‏اي بيش نيست دين را وسيله رسيدن به اهداف دنيوي خود قرار مي‏دهد.

پی نوشت ها:
[1] حجر، آيه‏ي 19.
[2] بحارالأنوار، ج 79، ص 148.
[3] زمر، آيه 47.
[4] بحارالأنوار، ج 75، ص 366.
[5] طور، آيه 21.
[6] نجم، آيه‏ي 39.
[7] زيارت مخصوصه حضرت امير عليه‏السلام در روز عيد غدير، مفاتيح الجنان، ص 608، چاپ دارالثقلين، قم.
[8] در شورائي که بعد از عمرو به دستور وي تشکيل شد به حضرت علي عليه‏السلام پيشنهاد شد که در صورت عمل به کتاب خدا و سنت پيامبر و سيره‏ي ابوبکر و عمر ما با تو بيعت مي‏کنيم حضرت فرمود کتاب خدا و سنت پيامبر را قبول دارم اما سيره‏ي آن دو را نه نمي‏پذيرم و به رأي و اجتهاد خودم عمل مي‏کنم.
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir