ارجاع امت به قرآن و افشای چهره عالم نمایان‏

نوع اصطلاح :
عنوان :
ارجاع امت به قرآن و افشای چهره عالم نمایان‏
پس از رسول خدا، ظاهرا قرآن، به عنوان منبع اصلی شناخت مسایل عقیدتی و عبادی و سیاسی، در جامعه‏ی اسلامی باقی ماند، اما از آن جا که این منبع ژرف نیاز به مفسرانی آشنا با پیام وحی داشت و دست‏های سیاست، این مفسران واقعی (اهل بیت علیهم‏السلام) را در جامعه منزوی ساخته بود، با گذشت زمان، نیازهای اعتقادی و پرسش‏های عبادی و مسایل مستحدث یکی پس از دیگری رخ نمود و کسانی که در جامعه به عنوان عالم و محدث شناخته می‏شدند، ناگزیر باید جوابی را برای هر پرسش و مسأله تدارک می‏دیدند!
عدم احاطه‏ی کامل آنان بر مجموعه‏ی معارف قرآنی از یک سو، و عدم آشنایی آنان با فرهنگ ویژه‏ی وحی از سوی دیگر، سبب گردید تا با قیاس و توجیه‏گری و استحسان و تکیه بر آرای شخصی و گاه احادیث بی‏ریشه و اقوال بی‏اساس، عقیده‏ای را ابراز کرده و یا فتوایی دهند.
بنابراین، یکی از راه‏های اساسی مبارزه با این مشکل، بازگرداندن مردم به قرآن و هشدار دادن آنان نسبت به آرای ساختگی و غیر مستند به وحی بود. امام باقر (ع) در این راستا می‏فرمود: هرگاه من حدیث و سخنی برای شما گفتم، ریشه و مستند قرآنی آن را از من جویا شوید. سپس آن حضرت در برخی سخنانش فرمود: پیامبر (ص) از قیل و قال (بگو مگو و مشاجره) و هدر دادن و تباه ساختن اموال و پرس و جوی زیاد، نهی کرده است. به آن حضرت گفته شد: این مطالب در کجای قرآن آمده است؟ امام باقر (ع) فرمود: در قرآن آمده است «لا خیر فی کثیر من نجواهم الا من امر بصدقة او معروف او اصلاح بین الناس». [1] . (این آیه دلالت می‏کند که بیشتر سخنان نجوایی و به درازا کشیده فاقد ارزش است، مگر سخنی که در آن امر به انفاق یا کار نیک و یا اصلاح میان مردم باشد). «و لا تؤتوا السفهاء اموالکم التی جعل الله لکم قیاما» [2] . (از این آیه استفاده می‏شود که اموال را نباید در معرض نابودی و تباهی قرار داد.) «لا تسئلوا عن اشیاء ان تبدلکم تسؤکم». [3] . (و این آیه می‏نمایاند که هر سؤالی شایسته و مفید و مثبت نیست، و چه بسا پرسش‏هایی که به ناراحتی و نگرانی خود انسان بینجامد). [4] .
امام باقر (ع) با این شیوه، در صدد بود تا روحیه‏ی قرآن گرایی را در میان اهل دانش و جامعه‏ی اسلامی تقویت نماید، و از این طریق انحراف بینش‏های سطحی و عالم نمایان خود محور را به مردم یادآور شود؛ چه، در برخی مباحثه‏ها، با صراحتی فزونتر به این نکته پرداخته است:
حسن بصری نزد امام باقر (ع) آمد و گفت: آمده‏ام تا مطالبی درباره‏ی قرآن از شما بپرسم.
امام فرمود: آیا تو فقیه اهل بصره نیستی؟
پاسخ داد: این چنین گفته می‏شود.
امام فرمود: آیا در بصره شخصی هست که تو مسایل و احکام را از او دریافت کنی؟
پاسخ داد: خیر. امام فرمود: بنابراین، همه‏ی مردم بصره، مسایل دینشان را از تو می‏گیرند؟
گفت: آری. امام باقر (ع) فرمود: سبحان الله! مسؤولیت بزرگی را به گردن گرفته‏ای. از جانب تو سخنی برایم نقل کرده‏اند که نمی‏دانم واقعا تو آن را گفته ای یا بر تو دروغ بسته‏اند.
حسن بصری گفت: آن سخن چیست؟ امام فرمود: مردم گمان کرده‏اند که تو معتقدی خداوند امور بندگان را به خود آنان تفویض کرده است! حسن بصری سکوت اختیار کرده و هیچ نمی‏گفت! امام باقر (ع) برای این که وی را به ریشه‏ی اشتباهش متوجه سازد و بنمایاند که عامل اصل کج فهمی او، ناتوانی در فهم معارف قرآن است، برایش نمونه‏ای روشن آورد و گفت:
اگر خداوند در قرآنش به کسی ایمنی داده باشد، آیا براستی پس از این ایمنی تضمین شده از سوی خدا، بر او ترسی هست؟ حسن بصری گفت: خیر، ترسی بر او نخواهد بود.
امام باقر (ع) فرمود: اکنون آیه‏ای را برایت می‏خوانم و سخنی با تو دارم، من گمان نمی‏کنم که آن آیه را به گونه‏ی صحیح تفسیر کرده باشی، و اگر غلط تفسیر کرده‏ای، هم خودت را هلاک کرده‏ای و هم پیروانت را. آن آیه این است: «و جعلنا بینهم و بین القری التی بارکنا فیها قری ظاهرة و قدرنا فیها السیر سیروا فیها لیالی و ایاما آمنین». [5] .
شنیده‏ام که گفته‏ای مراد از سرزمین مبارک و امن، سرزمین مکه است؟ آیا کسانی که برای حج به مکه سفر می‏کنند مورد هجوم راهزنان قرار نمی‏گیرند و در مسیر آن هیچ ترسی ندارند و اموالشان را از دست نمی‏دهند؟ حسن بصری گفت: چرا. امام فرمود: پس چگونه ایمن هستند و امنیت دارند؟! این آیه مثالی است که خداوند درباره‏ی ما اهل بیت رسالت، بیان داشته است. ما سرزمین مبارکیم و سرزمین‏های آشکار (قری ظاهرة) نمایندگان و فقهای پیرو ما هستند که میان ما و شیعیانمان قرار دارند و مطالب ما را به آنان می‏رساندند. «قدرنا فیها السیر» مثالی است از حرکت و کاوش علمی. «سیروا فیها لیالی و ایاما» مثالی است از تهییج مردم برای کسب هماره‏ی دانش در زمینه‏ی حلال و حرام و واجبات و احکام از اهل بیت (ع). هرگاه مردم از این طریق معارف دین را دریافت کنند، ایمن از شک و گمراهی‏اند... ای حسن بصری! اگر به تو بگویم جاهل اهل بصره‏ای! سخنی به گزاف نگفته‏ام، از اعتقاد به تفویض، اجتناب کن؛ زیرا خداوند به دلیل ضعف و سستی، تمام کار خلق را به ایشان وا ننهاده و از سوی دیگر ایشان را بنا روا بر گناهان مجبور نساخته است. [6] . نظیر چنین مباحثه‏ای از امام باقر (ع) با قتادة بن دعامة نیز نقل شده است: قتادة بن دعامة از محدثان و مفسران مشهور اهل سنت است و از فقهای بصره به شمار می‏آید. امام به او فرمود: آیا تو فقیه اهل بصره‏ای؟ قتاده گفت: چنین گمان می‏کنند. امام باقر (ع) فرمود: آیا قرآن را بر اساس شناخت و علم تفسیر می‏کنی یا از روی ناآگاهی؟ قتاده گفت: بر اساس علم و مبانی علمی، قرآن را تفسیر می‏کنم. امام فرمود: اگر براستی بر اساس علم تفسیر می‏کنی، از تو سؤال می‏کنم که مراد از آیه‏ی «قدرنا فیها السیر سیروا فیها لیالی و ایاما آمنین» چیست؟ قتاده نظریه‏ای همانند سخنان حسن بصری ابراز داشت، و امام همان پاسخ را به او یادآور شدند. [7] .

پی نوشت ها:
[1] نساء / 114.
[2] نساء / 5.
[3] مائده / 101.
[4] اختصاص مفید 322.
[5] سبأ / 18.
[6] الاحتجاج / 327.
[7] بحار 46 / 349.

منبع: امام باقر جلوه امامت در افق دانش؛ گروه تاریخ اسلام؛ آستان قدس رضوی چاپ دوم 1375.
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir