شناخت خداوند و صفات او

نوع اصطلاح :
عنوان :
شناخت خداوند و صفات او
بخش مهمی از معارف و درس‏های امام باقر (ع) در زمینه‏ی شناخت خداوند و صفات او است، که بخشی از آن‏ها را در گذشته تحت عنوان «تبیین معارف اصولی دین» یادآور شدیم.
در این جا نیز به عنوان نمونه از روایتی یاد می‏کنیم که امام باقر (ع) شرط بندگی و عبادت انسان به درگاه خداوند را، معرفت و شناخت وی دانسته است. امام باقر (ع) به ابوحمزه فرمود: کسی می‏تواند به حق، عبادت خداوند را به جا آورد که به او معرفت داشته باشد و خدا را به درستی و شایستگی بشناسد، و اما کسی که شناخت درستی درباره‏ی ذات مقدس او نداشته باشد، خدا را همانند این مردم عوام و گمراه (بی‏محتوا و سطحی) عبادت خواهد کرد! [1] .
از آن حضرت سؤال شد که چه مقدار از شناخت خداوند، ضروری است به طوری که به کمتر از آن نمی‏توان اکتفا کرد؟ فرمود: کمترین و ضروریترین مرحله‏ی شناخت خداوند این است که بدانی: هیچ چیز همانند او نیست و هیچ موجودی به او شباهت ندارد، و دارای علم، شنوایی و بینایی ازلی است. [2] . امام باقر (ع) با این که در توصیف پروردگار و بیان صفات و ویژگی‏های او، سخنان استدلالی و درس‏های فراوان دارد، اما اهل ایمان را از تفکر و مناظره در دو میدان نهی کرده است:
1- نهی از تفکر در ذات خداوند
امام (ع) در این باره می‏فرمود: از تفکر در ذات خدا بپرهیزید و درباره‏ی آن نیندیشید ولی هرگاه خواستید که به عظمت او پی ببرید، آفریده‏های عظیم او را مورد مطالعه قرار دهید. [3] .
2- نهی از مباحثه‏های بیحاصل و دشمنی‏زا. امام (ع) در این زمینه می‏فرمود: از خصومت‏ها و ستیزه‏جویی‏ها (در مباحث اعتقادی و دینی) بپرهیز؛ زیرا این گونه مناظره‏ها، شک آفرین و مایه‏ی نابودی عمل و خرد شدن شخصیت فرد است. چه بسا در چنین مناظره‏هایی، فرد سخنی بر زبان آورد که هرگز مورد آمرزش قرار نگیرد. در گذشته، مردمانی وجود داشتند که دانش‏های بایسته و مورد نیاز خود را رها کرده و به جستجوی مطالبی پرداختند که نیازی بدان نداشتند و از پرداختن به آن‏ها نهی شده بودند، تا آنجا که رشته‏ی تحقیق آن‏ها به ذات خدا رسید و سرگردان و متحیر شدند، آن چنان که هر گاه کسی یکی از آنان را از پیش رو صدا می‏زد، برای پاسخ دادن، به پشت سرش رو می‏گردانید و هر گاه از پشت سر او را صدا می‏زد، به پیش روی خود توجه می‏نمود! [4] . منظور امام (ع) از بیان اخیر این است که وقتی اساس تحقیق و موضوع آن نادرست باشد و از شیوه‏های ستیزه‏جویانه و غلط استفاده شود، کار مناظره و تحقیق، جز حیرت و تناقض‏گویی حاصلی ندارد، تا آن جا که فرد، بدیهی‏ترین امور را نادیده گرفته، یا از درک آن عاجز می‏شود.

پی نوشت ها:
[1] انما یعبد الله من یعرف الله، فاما من لا یعرف الله فانما یعبده هکذا ضلالا... همان، کتاب الحجة، باب معرفة الامام، حدیث 1.
[2] سئل ابوجعفر (ع) عن الذی لا یجتزء بدون ذلک من معرفة الخالق؟ فقال: لیس کمثله شی‏ء لم یزل عالما سمیعا بصیرا. اصول کافی، ج 1، کتاب التوحید، باب ادنی المعرفة، حدیث 2.
[3] ایاکم و التفکر فی الله و لکن اذا اردتم ان تنظرا الی عظمته فانظروا الی عظیم خلقه. اصول کافی، ج 1، کتاب التوحید، باب النهی عن الکلام فی الکیفیة، حدیث 7.
[4] ایاک و الخصومات فانها تورث الشک و تحبط العمل و تردی صاحبها و عسی ان یتکلم بالشی‏ء فلا یغفر له، انه کان فیما مضی قوم ترکوا علم ما وکلوا به و طلبوا علم ما کفوه حتی انتهی کلامهم الی الله فتحیروا حتی ان کان الرجل لیدعی من بین یدیه فیجیب من خلفه و یدعی من خلفه فیجیب من بین یدیه. اصول کافی ج 1، کتاب التوحید، باب النهی عن الکیفیة، حدیث 4.

منبع: امام باقر جلوه‏ امامت در افق دانش؛ گروه تاریخ اسلام؛ آستان قدس رضوی چاپ دوم 1375.
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir