سرافکندگی فقهای درباری

نوع اصطلاح :
عنوان :
سرافکندگی فقهای درباری
«زرقان» [1] که با «ابن ابی‏دؤاد» [2] دوستی و صمیمیت داشت، می‏گوید:
یک روز «ابن أبی‏دؤاد» از مجلس معتصم بازگشت، در حالی که به شدت افسرده و غمگین بود. علت را جویا شدم گفت: «امروز آرزو کردم که کاش بیست سال پیش مرده بودم!»
پرسیدم: «چرا؟»
گفت: «به خاطر آنچه از ابوجعفر در مجلس معتصم بر سرم آمد!»
گفتم: «جریان چه بود؟»
گفت: «شخصی به سرقت اعتراف کرد و از خلیفه (معتصم) خواست که با اجرای کیفر الهی او را پاک سازد. خلیفه همه‏ی فقها را گرد آورد و «محمد بن علی» (امام جواد علیه‏السلام) را نیز فراخواند و از ما پرسید: «دست دزد از کجا باید قطع شود؟»
من گفتم: «از مچ دست.»
گفت: «دلیل آن چیست؟»
گفتم: «چون منظور از دست در آیه تیمم: «فامسحوا بوجوهکم و ایدیکم.» [3] (صورت و دست‏هایتان را مسح کنید.) تا مچ دست می‏باشد.»
گروهی از فقها در این مطلب با من موافق بودند و می‏گفتند: «دست دزد باید از «مچ» قطع شود.» ولی گروهی دیگر گفتند: «لازم است از «آرنج» قطع شود.» و چون معتصم دلیل آن را پرسید، گفتند: «منظور از دست در آیه‏ی وضو: «فاغسلوا وجوهکم و أیدیکم الی المرافق.» [4] (صورت‏ها و دست‏هایتان را تا آرنج بشویید.) تا آرنج است.»
آنگاه معتصم رو به محمد بن علی (امام جواد علیه‏السلام) کرد و پرسید: نظر شما در مورد این مسأله چیست؟
گفت: «اینها نظر دادند، مرا معاف بدار.»
معتصم اصرار کرد و قسم داد که باید نظرتان را بگویید.
محمد بن علی گفت: «چون قسم دادی نظرم را می‏گویم، اینها در اشتباهند، زیرا فقط انگشتان دزد باید قطع شود و بقیه‏ی دست باید باقی بماند.»
معتصم گفت: به چه دلیل؟
گفت: «زیرا رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: سجده بر هفت عضو بدن تحقق می‏یابد: صورت (پیشانی)، دو کف دست، دو سر زانو، و دو پا (دو انگشت بزرگ پا)، بنابراین اگر دست دزد از مچ یا آرنج قطع شود، دستی برای او نمی‏ماند تا سجده‏ی نماز را به جا آورد. و نیز خدای تعالی می‏فرماید:
«و أن المساجد لله فلا تدعوا مع الله احدا.» [5] .
«(هفت عضوی که سجده بر آنها انجام می‏گیرد از آن خداست)، پس هیچ کس را همراه و همسنگ با خدا مخوانید (و عبادت نکنید).» [6] .
و آنچه برای خداست قطع نمی‏شود.»
ابن أبی دؤاد می‏گوید:
معتصم جواب محمد بن علی علیه‏السلام را پسندید و دستور داد انگشتان دزد را قطع کردند (و ما نزد حضار بی‏آبرو شدیم!) و من همانجا (از فرط شرمساری و اندوه) آرزوی مرگ کردم.
پس از این شکست سخت علمی، ابن أبی‏دؤاد کینه‏ی امام علیه‏السلام را به دل گرفت و آنچنان معتصم را بر ضد امام علیه‏السلام تحریک کرد که او پس از چهار روز توسط یکی از وزیرانش آن حضرت را مسموم کرده و به شهادت رساند. [7] .

پی نوشت ها:
[1] زرقان (بر وزن عثمان) مردی محدث بوده است و فرزندش به نام «عمرو» استاد اصمعی محسوب می‏شده است. (مجلسی، همان کتاب، ج 50، ص 5، پاورقی).
[2] ابن أبی‏دؤاد (بر وزن غراب) در زمان خلافت مأمون، معتصم، واثق و متوکل عباسی، قاضی بغداد بوده است. (مجلسی، همان کتاب، ص 5، پاورقی).
[3] سوره‏ی مائده: آیه‏ی 5.
[4] همان.
[5] سوره‏ی جن: آیه 18.
[6] مسجد (به کسر جیم یا به فتح جیم بر وزن مشعل، جمع آن مساجد) بمعنای محل سجده است و همان طور که مسجدها و خانه‏ی خدا و مکانی که پیشانی روی آن قرار می‏گیرد محل سجده هستند، خود پیشانی و شش عضو دیگر نیز که با آنها سجده می‏کنیم، محل سجده محسوب می‏شوند و به همین دلیل و اعتبار در این روایت «المساجد» به معنای هفت عضوی که با آنها سجده می‏شود تفسیر شده است.
[7] همان، به نقل از طبرسی، مجمع البیان، شرکة المعارف الاسلامیة، 1379 هـ. ق، ج 10، ص 372 - عیاشی، کتاب التفسیر، ج 10، ص 320 - سید هاشم حسینی بحرانی، البرهان فی تفسیر القرآن، ج 1، ص 471 - شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، ج 18، ص 490 (ابواب حد السرقة، باب 4).

منبع: کرامات و مقامات عرفانی امام محمد جواد؛ سید علی حسینی قمی ؛ نبوغ چاپ اول 1381.
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir