خیانت یاران و فرماندهان

نوع اصطلاح :
عنوان :
خیانت یاران و فرماندهان
معاویه، پس از به کارگیری توطئه‏های نهان و آشکار و پس از انجام مقدمات لازم، تصمیم گرفت به پیشروی و تجاوز خود ادامه داده و عراق را تحت تصرف خود درآورد.
امام حسن علیه‏السلام، از حرکت نظامی معاویه اطلاع یافت و بی‏درنگ، مردم را به نماز جماعت، در مسجد جامع کوفه، دعوت کرد.
سپس، جمعیت زیادی در مسجد جامع کوفه، اجتماع کردند.
امام حسن مجتبی علیه‏السلام برفراز منبر رفته و پس از ذکر مطالبی، ماجرای تجاوز نظامی معاویه به عراق را، به مردم خبر داد و آنها را به آماده باش و بسیج عمومی، دعوت نمود و از آنها خواست تا برای رویارویی با سپاه معاویه، در لشکرگاه «نخیله»، (محل اجتماع نیروهای نظامی، که در سر راه شام قرار داشت) گرد هم بیایند.
در همین وقت، که هنوز آغاز کار بود، سستی و بی‏حالی مردم، آشکار گردید به طوری که مورخین می‏نویسند: مردم، در برابر دعوت امام حسن علیه‏السلام به جهاد با معاویه، سکوت کردند. حتی یک نفر از آنها سخنی نگفت و یک کلمه جواب نداد!
در این هنگام، که همه در سکوت مرگبار فرورفته بودند، «عدی بن حاتم» یکی از سرداران سپاه امام علی علیه‏السلام، قفل سکوت را شکست و از جای خود برخاست و با سخنان پرشور خود، احساسات مردم را تحریک کرد، تا آنها به دعوت امام حسن علیه‏السلام، جواب مثبت بدهند و از ترس و پراکندگی و نفاق، دوری نمایند.
سپس، افرادی مانند:
1- قیس بن سعد.
2- معقل بن قیس ریاحی.
3- زیاد بن صعصعه.
دنبال سخن عدی بن حاتم را گرفته و مردم را به بسیج عمومی برای جلوگیری از تجاوزهای معاویه، فراخواندند.
امام حسن علیه‏السلام، از بالای منبر از آنها تقدیر و تشکر نمود و برایشان دعا کرد.
سپس، امام حسن علیه‏السلام به همراه لشکر عظیمی، از کوفه خارج شدند، تا به «دیر عبدالرحمان» رسیدند و آنها در آنجا، سه روز اقامت نمودند، تا همه‏ی مردم اجتماع نمایند[1] .
امام حسن علیه‏السلام، پسر عموی پدر بزرگوارش، عبیدالله بن عباس را طلبید و او را فرمانده دوازده هزار نفر کرد، سپس، سفارش‏هایی را به او فرمود: از جمله اینکه: لشکر را از کنار شط فرات حرکت بده و از آنجا، به سرزمین «مسکن» برو، وقتی که از آنجا گذشتی، با سپاه معاویه روبرو می‏شوی. تو پیشدستی در جنگ مکن، وقتی دیدی او جنگ را آغاز کرد،با او جنگ کن. اگر برای تو حادثه‏ای رخ داد، «قیس بن سعد»، فرمانده سپاه خواهد شد.
آنگاه، عبیدالله بن عباس، به همراه دوازده هزار نفر لشکر، از کنار شط فرات حرکت نمود تا به سرزمین «مسکن» رسید[2] .
امام حسن علیه‏السلام، پس از اعزام عبیدالله، همچنان مردم را به جهاد و بسیج، برای جلوگیری از سپاه معاویه، فرامی‏خواند.
ولی مردم، برای حرکت به سوی جبهه‏ی جنگ، تمایلی نشان نمی‏دادند و کندی می‏کردند. سپس آنان، با سختی و اکراه، به فرمان امام حسن علیه‏السلام گردن نهاده و همراه آن حضرت، به راه افتادند.
عالم بزرگ، شیخ مفید «رحمه الله»، در کتاب «ارشاد» خود، وضع روحی یاران امام حسن مجتبی علیه‏السلام را، به پنج دسته، تقسیم و مشخص کرده است:
1- یک دسته از آنها، از شیعیان امام حسن علیه‏السلام و پدر بزرگوارش امام علی علیه‏السلام بودند.
2- یک دسته از آنها، از گروه خوارج بودند، که هدفشان، جنگ با معاویه بود، اگر چه به امام حسن علیه‏السلام بی‏علاقه بودند.
3- یک دسته از آنها، فتنه جو بودند و به طمع جمع غنایم جنگی، به جبهه‏ی جنگ می‏رفتند.
4- یک دسته از آنها، در حال شک و تردید بسر می‏بردند و حیران و سرگردان بودند و نمی‏دانستند که چه باید بکنند.
5- یک دسته از آنها، پیرو قبیله و رئیس قبیله‏ی خود بودند. آنها، دین و ایمانی نداشتند، بلکه به میل رؤسای قبیله‏ی خود، رفتار می‏نمودند.
امام حسن علیه‏السلام، با لشکری که از چنین مجموعه‏ای ترکیب یافته بود، به راه افتادند تا به محلی به نام «حمام عمر» رسیدند.
سپس، از آنجا به «دیر کعب» و از آنجا به «ساباط» (مداین) رسیده و در کنار پل ساباط، فرود آمدند[3] .
امام حسن علیه‏السلام، شب را با یاران خود، در ساباط (مداین) ماندند.
صبح آن شب، امام حسن علیه‏السلام خواست تا سپاه خود را بیازماید و ببیند که آیا آنها، آمادگی برای جنگیدن با سپاه معاویه را دارند، یا نه؟!
آن حضرت، دستور داد تا همه‏ی یارانش، برای خواندن نماز، اجتماع کنند. این دستور، اجرا شد.
آن حضرت، بعد از خواندن نماز، بالای منبر رفته و پس از بیان حمد و ثنای خداوندی، فرمود:
آگاه باشید! همانا، آنچه موجب اتحاد و به هم پیوستگی شما است، (گرچه شما آن را نپسندید) برای شما از پراکندگی بهتر است. (گر چه شما پراکندگی را دوست بدارید.)
آگاه باشید! آنچه را که من برای شما می‏اندیشم، بهتر از آن چیزی است که خودتان برای خود، می‏اندیشید. بنابراین، شما از دستور من سرپیچی نکنید و رأی مرا (که من آن را برای شما پسندیده‏ام) به خود من بازنگردانید.
سپاهیان، پس از شنیدن این گفتار به همدیگر نگاه می‏کردند و می‏گفتند:

منظور امام حسن علیه‏السلام از این سخنان چیست؟
گروهی از آنان می‏گفتند: سوگند به خدا! ما چنین می‏پنداریم که امام حسن علیه‏السلام می‏خواهد با معاویه، صلح کند.
گفتگوها بالا گرفت.
عده‏ای از افراد سپاه (که از خوارج بودند) گفتند: این مرد (امام حسن علیه‏السلام)، کافر شده است!!!
در این وقت، گروهی تحریک شده، و به خیمه‏ی امام حسن علیه‏السلام ریخته و آنچه در آنجا بود، غارت کردند، تا آنجا که، جانماز آن حضرت را از زیر پایش کشیدند و بردند و حتی ردای آن حضرت را نیز از دوشش برداشتند!!!
کوتاه، سخن آنکه: امام حسن علیه‏السلام بر مرکب خود سوار شده، با جمعی از یاران و پاسداران خود، از آنجا دور شدند.
وقتی که آنها به تاریکی ساباط (مداین) رسیدند، مردی از بنی اسد، به نام «جراح بن سنان»، به پیش آمد و دهنه‏ی اسب امام حسن علیه‏السلام را گرفت و خطاب به آن حضرت گفت: الله اکبر! ای حسن! تو مشرک شدی، چنانکه پدرت قبل از این مشرک شد!!!
سپس آن مرد، با آن شمشیری که در دست داشت، چنان ضربه‏ای بر ران پای حضرت امام حسن علیه‏السلام زد، که گوشت ران را شکافته و به استخوان آن رسید.
امام حسن علیه‏السلام، از شدت درد، دست خود را به گردن ضارب نهاد و سپس، هر دو با هم به زمین افتادند.
در این هنگام، یکی از شیعیان امام حسن علیه‏السلام، به نام «عبدالله بن خطل» جهید و شمشیر مرد ضارب را از دست او گرفت و با همان شمشیر، خود او را کشت.
از آن پس، امام حسن مجتبی علیه‏السلام در شهر مداین و در خانه‏ی «سعد بن مسعود ثقفی» که حاکم مداین بود، بستری شد و به معالجه‏ی خود پرداخت[4] .
در چنان شرایط سختی، چند حادثه‏ی بسیار تلخ دیگر که در ذیل، به آنها اشاره می‏شود، اتفاق افتاد:
1- گروهی از سران سپاه امام حسن علیه‏السلام، به طور محرمانه، برای معاویه نوشتند: ما تسلیم فرمان تو هستیم، تو به سوی ما بیا. ما متعهد می‏شویم که یا حسن علیه‏السلام را تسلیم تو نماییم، یا او را غافلگیر کرده و بکشیم!!!
2- نامه‏ای از جانب قیس بن سعد، برای امام حسن علیه‏السلام آمد، که در آن نامه نوشته بود: عبیدالله بن عباس، در جبهه‏ی جنگ، فریب پیام معاویه را خورده و شبانه، با عده‏ای از همراهان خود به معاویه پیوست. زیرا معاویه، برای او پیام داد که اگر تو به من بپیوندی، من یک میلیون درهم پول به تو می‏دهم، به طوری که نیمی از آن پول را به صورت نقد، و نیم دیگرش را، به هنگام ورود به کوفه، در اختیار تو می‏گذارم!!![5] .
بنا به گفته‏ی یعقوبی، در تاریخ خود، این خیانت باعث شد که هشت هزار نفر از سپاه امام حسن علیه‏السلام، به معاویه پیوستند[6] .
امام حسن علیه‏السلام، سپاهی را که تعدادشان چهار هزار نفر بود، به فرماندهی مردی از قبیله‏ی کنده، به جبهه‏ی جنگ فرستاد.
آنها، وقتی که به شهر انبار رسیدند، معاویه توسط جاسوسان خود، برای فرمانده آن سپاه، مبلغ پانصد هزار درهم فرستاد و وعده‏ی أمارت بعضی از نقاط شام را نیز به او داد.
آن فرمانده نیز، به همراه دویست نفر از نزدیکان خود، به سپاه معاویه پیوست.
امام حسن علیه‏السلام، مردی از قبیله‏ی مراد را نیز به همراه سپاهی، به سوی جبهه‏ی جنگ فرستاد. او نیز، با عده‏ای، فریب پول و وعده‏های معاویه را خورده و به سپاه معاویه پیوستند![7] .
در این آزمایش، که دورنمایی از آن بیان شد، امام حسن علیه‏السلام، یاران سست اراده‏ی خود را به خوبی شناخت و سیه رویی سپاه عراق نیز برای آن حضرت و اصحابش، آشکار شد. یارانی که حتی وسایل ساده‏ی زندگی آن حضرت را غارت کرده، به ران مبارکش شمشیر زدند و فرماندهانش، یکی پس از دیگری، به آن حضرت خیانت کردند.
در این هنگام، جز گروه اندکی از شیعیان وفادار امام حسن علیه‏السلام، کسی با آن حضرت باقی نماند. ولی آنها نیز، به قدری اندک بودند که آن حضرت، توانایی نبرد با سپاه بیکران معاویه را نداشت.
در چنین شرایطی، معاویه نامه‏ای به امام حسن علیه‏السلام نوشت و در آن نامه به امام حسن علیه‏السلام پیشنهاد صلح را مطرح نمود و از سوی دیگر، معاویه نامه‏های یاران امام حسن علیه‏السلام را که به معاویه نوشته بودند، برای امام حسن علیه‏السلام ارسال داشت.
این جا بود که امام حسن علیه‏السلام، مجبور شد که صلح پیشنهادی معاویه را مشروط به شرایطی بپذیرد، که آن شرایط را بعدا بیان می‏کنیم، ان شاء الله تعالی[8] .
عالم بزرگ، جناب شیخ مفید (رحمة الله تعالی علیه)، در این رابطه می‏نویسد:
امام حسن علیه‏السلام اطمینانی به صلح پیشنهادی معاویه نداشت و می‏دانست که معاویه می‏خواهد حیله و تزویر کند.
آن حضرت، چاره‏ای جز پذیرفتن صلح و ترک جنگ نداشت؛ زیرا که پیروان و یاران آن حضرت، آنگونه بودند که گفتیم. آنها، افرادی سست عنصر و سست عقیده بودند و چنانکه بیان شد، آنها درصدد مخالفت با امام حسن علیه‏السلام برآمدند.
و بسیاری از آنها، ریختن خون امام حسن علیه‏السلام را حلال می‏دانستند و می‏خواستند آن حضرت را دست بسته، به معاویه تحویل دهند!!! تا آنجا که پسر عموی آن حضرت، «عبیدالله بن عباس»، دست از یاری آن حضرت برداشت و به معاویه پیوست.
به طور کلی، یاران آن حضرت به شؤون دنیا، روی آورده و از شؤون آخرت، چشم پوشیده بودند. در این شرایط، امام حسن علیه‏السلام برای اتمام حجت و به جهت داشتن عذری میان خود و خدای خود، همچنین برای داشتن عذری میان خود و مسلمانان، پیمان محکمی از معاویه برای صلح با او گرفت[9] [10] .

پی نوشت ها:
[1] اعیان الشیعه، ط ارشاد، ج 1، ص 568.
[2] اعیان الشیعه، ج 1، ص 568.
[3] ترجمه‏ی ارشاد مفید، ج 2، ص 7.
[4] ترجمه‏ی ارشاد مفید، ج 2، صص 8 - 9.
[5] ترجمه‏ی ارشاد مفید، صص 8 - 9.
[6] تاریخ یعقوبی، ج 2، ص 191.
[7] اعیان الشیعه، ج 1، ص 569.
[8] اقتباس از ترجمه‏ی ارشاد شیخ مفید، ج 2، صص 9 - 10.
[9] ترجمه‏ی ارشاد مفید، ج 2، ص 10.
[10] سیره‏ی چهارده معصوم (علیهم‏السلام)، ص 267 - 271.
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir