مکاتبات امام حسن و معاویه

نوع اصطلاح :
عنوان :
مکاتبات امام حسن و معاویه
ابوالفرج می‏گوید:حسن علیه‏السلام در نامه‏ای به معاویه - که آن را به وسیله‏ی [پیک خود] جندب بن عبدالله ازدی فرستاد - نوشت:
به نام خداوند بخشنده‏ی مهربان
از:بنده‏ی خدا، حسن، پیشوای مؤمنان.
به:معاویة بن ابی‏سفیان.

سلام بر تو!
من سپاس می‏گویم خدایی را که هیچ معبودی جز او نیست.
اما بعد، به راستی که خدا، محمد صلی الله علیه و آله را برانگیخت تا رحمت برای جهانیان، بخشایش ویژه‏ی برای مؤمنان، و رسول او برای همه‏ی مردم باشد، «تا هر که را زنده است بیم دهد، و گفتار او درباره‏ی کافران محقق گردد.» او پیام‏های خدا را رساند و بر امر خدا مراقبت کرد؛ تا این که خدا او را از دنیا برد، در حالی که [در تکالیف رسالت خود] نه مقصر بود و نه سهل‏انگار. خدا به وسیله‏ی او، حق را آشکار، شرک را نابود، مؤمنان را یاری، عرب را عزت، به ویژه قریش را شرف بخشید. خدای تعالی فرمود:«و به راستی که آن، برای تو و قوم تو [مایه‏ی] یادآوری است.» [1] .
پس از آن که محمد صلی الله علیه و آله وفات یافت، عرب‏ها بر سر فرمانروایی او کشمکش کردند و قریش گفت:ما از قبیله، خویشان و یاوران اوییم. برای شما روا نیست که بر سر حق و حکومت او مردم، با ما کشمکش کنید. عرب‏ها دیدند واقعیت همان است که قریش گفت و آنان بر دیگران، حجت دارند. از این رو، به قریش آری گفتند و تسلیم شدند. سپس ما (خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله) با همین دلیل، برای قریش استدلال آوردیم؛ ولی آنان همچون عرب‏ها انصاف ندادند. [و نپذیرفتند، عجیب است!] آنان از راه انصاف خواهی و آن گونه دلیل آوردن، آن را تصاحب کردند. چون ما، خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله و یاوران او به استدلال خود آنان رو آوردیم و دادخواهی کردیم، ما را دور کردند و بر ما - با اجتماع بر ظلم، مخالفت، و سختی گرفتن - چیره شدند. پس قرار ما نزد خداست که او یاور یاری‏رسان است.
ما از این که آن غاصبان - هر چند دارای فضیلت و سابقه در اسلامند - به زور، حق و فرمانروایی پیامبر ما را گرفتند، در شگفت شدیم. ولی از کشمکش با آنان، دست برداشتیم؛ زیرا نگران بودیم که منافقان، و آن احزاب [بازمانده از خندق] از نزاع ما، روزنه‏ی عیبی در دین خدا بیابند و با آن، دین خدا را بشکنند، یا دستاویزی برای فساد [و فتنه‏انگیزی] خود پیدا کنند.
معاویه! امروز آدمی از زورگویی تو در شگفت است؛ چیزی را غصب کرده‏ای که شایستگی آن را نداری، نه فضیلت شناخته شده‏ای در دین خدا داری و نه اثر پسندیده‏ای در اسلام. تو فرزند یک حزب از آن احزاب خندقی. تو فرزند دشمن‏ترین قریش، با رسول خدایی. ولی خدا ناامیدت سازد و به زودی [به سوی خدا] بازگردی، و بدانی که سرانجام نیک، متعلق به کیست؟ سوگند به خدا! پس از مدتی کوتاه، پروردگار خود را دیدار کنی و او تو را به سبب کارهایت، کیفر دهد. خدا بر بندگان خود، ستمگر نیست.
و چون علی علیه‏السلام، وفات یافت - که رحمت خدا بر او باد در آن روز که درگذشت، و در آن روز که خدا با اسلام، بر او منت نهاد، و در آن روز که زنده و مبعوث شود - مسلمانان پس از او، ولایت را به من سپردند. اینک از خدا می‏خواهم که در این دنیای فناپذیر، چیزی بر ما نیفزاید که از کرامتی که در آخرت نزد او داریم، بکاهد.
آنچه مرا وادار کرد تا نامه برای تو بنویسم، این بود که میان خود و خدایم درباره‏ی تو عذری داشته باشم. تو اگر بپذیری (و دست از سرکشی برداری)، بهره‏ای بزرگ برای تو و صلاح برای مسلمانان است. پس از ادامه‏ی راه باطل، دست بکش و همچون مردم، با من بیعت کن؛ زیرا تو خود می‏دانی که من نزد خدا و هر مؤمن توبه‏کار خود نگهدار و هر کس که دل رو به سوی خدا دارد، برای این کار، نسبت به تو سزاوارترم.
از خدا بترس، از شورش، دست بردار و خون مسلمانان را نگهدار. به خدا سوگند! هیچ خیری برایت ندارد که با خون بیشتری از مسلمانان، که اینک بر عهده داری، خدا را دیدار کنی. تسلیم شو و اطاعت کن! در این کار، با اهل آن و کسی که شایسته‏تر است، کشمکش مکن؛ تا خدا بدین وسیله، آتش فتنه را خاموش کند، وحدت مسلمانان فراهم آید و آشتی میان مردم برقرار شود. اگر نخواهی جز اصرار در گمراهی خود را، با مسلمانان برای جنگ تو بشتابم و با تو بستیزم تا خدا میان ما داوری کند که او بهترین داوران است.
معاویه به امام حسن علیه‏السلام نوشت:
به نام خداوند بخشنده‏ی مهربان
از بنده‏ی خدا، امیرمؤمنان! به حسن بن علی.

سلام بر تو!
من نیز با تو سپاس می‏گویم آن خدایی را که هیچ معبودی جز او نیست.
اما بعد، نامه‏ات رسید و به فضیلت‏های رسول خدا صلی الله علیه و آله که یاد کردی، پی بردم. او سزاوارترین فرد بین اولین و آخرین، برای همه‏ی فضیلت‏ها - از قدیم و جدید، و کوچک و بزرگ آن - است. سوگند به خدا! [پیام‏های خدا را] رساند، انجام وظیفه کرد، پند داد و هدایت کرد؛ تا [آن جا] که خدا، به وسیله‏ی او [مردم را] از هلاکت رهانید، و از تاریکی، به روشنایی آورد، و از گمراهی به هدایت رساند. پس خدا به او بهترین پاداش پیامبر از امت را دهد، و صلوات خدا بر او باد؛ در آن روز که زاده شد، در آن روز که از دنیا رفت و در آن روز که مبعوث می‏شود. از وفات پیامبر صلی الله علیه و آله و کشمکش مسلمانان پس از او، یاد کردی، می‏بینم که به ابوبکر صدیق، عمر فاروق، ابوعبیده امین، حواریون پیامبر صلی الله علیه و آله، و مهاجران و انصار صالح، با صراحت، تهمت می‏زنی و من این را برای تو نمی‏پسندم؛ زیرا تو نزد ما و مردم، نه متهمی، و نه بدکار، و نه فرومایه. من برای تو گفتار مناسب و یاد زیبا را می‏پسندم.
این امت که پس از پیامبر صلی الله علیه و آله دچار اختلاف شد، از فضل و سابقه‏ی شما، و نیز خویشی شما با پیامبر صلی الله علیه و آله، و از منزلتی که در اسلام و میان مسلمانان دارید، بی‏خبر نبود. امت این گونه [مصلحت] دید که به سبب جایگاهی که قریش نسبت به پیامبر صلی الله علیه و آله دارد، از این کار، به سود قریش کنار برود. صالحان قریش، انصار و دیگران، و عموم مردم، این گونه [مصلحت] دیدند که این کار را به کسی از قریش بسپارند که سابقه‏دارتر در اسلام، داناتر به خدا، خواهان‏تر و تواناتر بر امر او باشد، و ابوبکر را برگزیدند.. این، رأی دارندگان خرد، دین و فضیلت، و سیاستمداران امت بود. این کار، آنان را نزد شما متهم ساخت؛ در حالی که نه متهمند، و نه در کار خود، خطاکار.
اگر مسلمانان در میان شما، کسی را به کارآیی و جانشینی او، یا مانند او، مدافع حریم مسلمانان، سراغ داشتند، آن را به دیگری واگذار نمی‏کردند. آنان به آنچه مصلحت اسلام و مسلمانان بود، عمل کردند. خدا از اسلام و مسلمانان، به آنان پاداش خیر دهد.
من آن صلحی را که مرا به آن می‏خوانی، فهمیدم. امروز موقعیت میان من و شما،
همانند آن وضعی است که پس از پیامبر صلی الله علیه و آله میان شما و ابوبکر بود. اگر می‏دانستم که تو بهتر از من این امت را پاس می‏داری و رسیدگی می‏کنی و اداره می‏نمایی، و نیرومندتر در جمع اموال، و حیله‏گرتر بر دشمنانی، به دعوت تو، پاسخ می‏دادم و تو را شایسته‏ی آن می‏دیدم؛ لیکن می‏دانی که من بیش‏تر از تو حکومت کرده‏ام و تجربه، سیاست و سن من بیش‏تر از توست.
پس تو سزاوارتری که ولایت مرا بپذیری. از من پیروی کن؛ پس از من، خلافت به تو خواهد رسید. برای تو از بیت المال عراق - هر اندازه که باشد - مقرر می‏شود تا هر جا که خواهی، برداری و ببری. نیز خراج هر بخشی از عراق را که بخواهی، به تو می‏دهم تا کمکی بر هزینه‏ی تو باشد. و در هر سال، امین تو آن را برایت بیاورد. اختیار با توست که با بدی، بر تو چیره نشوند و کارها بدون تو، سر نیاید و از امری که در آن، طاعت خدا را خواهانم، نافرمانی نکنی. خدا ما و تو را بر طاعت خود، کمک کند که او شنوای پاسخ‏گوی دعاست، والسلام.
جندب می‏گوید:نامه‏ی معاویه را نزد حسن بن علی علیه‏السلام آوردم و عرض کردم:این مرد (معاویه) به سوی تو رهسپار است. اینک تو به سوی او حرکت کن؛ تا در سرزمین و دیار او، با او بجنگی. و این احتمال که او به تو دست یابد، نه سوگند به خدا! مگر آن که ببیند روزی را که بزرگ‏تر از روز صفین باشد. حسن بن علی علیه‏السلام فرمود:انجام می‏دهم.
او دیگر با من مشورت نکرد و گفتارم را از یاد برد.
نیز می‏گوید:معاویه در نامه‏ای به حسن بن علی علیه‏السلام نوشت:
به نام خداوند بخشنده‏ی مهربان.
اما بعد، به راستی که خدا هر چه خواهد در حق بندگان خود انجام می‏دهد، «برای حکم او بازدارنده‏ای نیست و او به سرعت حسابرسی می‏کند.» پس بترس از این که مرگ تو، به دست مردم پست و فرومایه باشد و ناامید شو از این که در ما نقطه‏ی ضعف بیابی. اگر از قصد خود برگردی و با من بیعت کنی، به وعده و شرط خود، وفا خواهم کرد. در این باره، همان‏سان که اعشی [در این شعر] می‏گوید، خواهم بود:
و اگر کسی امانتی را به تو احسان کرد، به آن وفا کن؛ تا پس از مرگ، وفادارت خوانند.
اگر مولا دارای ثروت بود، به او رشک مبر و اگر در مال، ناتوان بود، از او رو برمتاب.
سپس خلافت پس از من، به تو خواهد رسید؛ که تو از هر کس، به آن سزاوارتری، والسلام. [2] .
ابوالفرج می‏گوید:
حسن بن علی علیه‏السلام در پاسخ او، نوشت:
به نام خداوند بخشنده‏ی مهربان.
اما بعد، نامه‏ی تو که در بردارنده‏ی سخنانت بود، به من رسید؛ ولی به سبب نگرانی از بی‏عدالتی تو، پاسخ ندادم، و از آن، به خدا پناه می‏برم. تو از حق، پیروی کن تا بدانی که من اهل آنم. گناهکارم اگر خلاف گویم، والسلام.
نامه‏ی حسن علیه‏السلام که به معاویه رسید، آن را خواند، سپس به کارگزاران خود در نواحی گوناگون، این نامه را نوشت و برای هر کدام، یک نسخه فرستاد:
به نام خداوند بخشنده‏ی مهربان
از:معاویه، امیرمؤمنان!
به:فلانی فرزند فلانی و همه‏ی مسلمانان آن سامان.
سلام بر شما!
من با شما سپاس می‏گویم آن خدایی را که هیچ معبودی جز او نیست.
اما بعد، سپاس آن خدایی را که زحمت دشمن و کشندگان خلیفه را از دوش شما، برداشت. خدا از راه لطف و احسان خود، یک نفر از بندگانش را برای علی آماده ساخت، که او را غافلگیر کرد و کشت، و او یاران پراکنده و ناسازگار خود را، ترک کرد.
نامه‏های بزرگان به دست ما رسید. سران مردم، امان خود و قبیله‏ی خود را خواستارند، پس از آن که نامه‏ی من به دست شما رسید، با تمام توان، سپاه و تجهیزات خود، نزد من آیید. سپاس خدا را که به قصاص خود دست یافتید و به آرزوی خود رسیدید و خدا اهل ظلم و تجاوز را نابود کرد. سلام، رحمت و برکات خدا بر شما باد.
راوی می‏گوید:لشکرها نزد معاویة بن ابی‏سفیان گرد آمدند و به سوی عراق حرکت کردند. خبر مسیر حرکت آنان و این که به پل منبج رسیده‏اند، به امام حسن علیه‏السلام رسید. امام علیه‏السلام به تلاش افتاد و حجر بن عدی را فرستاد تا به کارگزاران و مردم بگوید که برای حرکت، آماده شوند. منادی ندا داد تا مردم در مسجد گرد آیند. مردم آمدند و جمع شدند. حسن علیه‏السلام [به سعید بن قیس] فرمود:اگر جماعت مردم را خوب و [آماده] دیدی، مرا خبر کن. پس سعید بن قیس همدانی آمد و گفت:بفرمایید! حسن علیه‏السلام آمد و بر منبر رفت و حمد و ثنای خداوند به جا آورد و فرمود:
اما بعد، به راستی که خداوند، جهاد را بر بندگان خود واجب فرمود، و آن را ناگوار نامید، سپس به مؤمنان مجاهد فرمود:«و صبر کنید [و پایدار باشید] که خدا با صابران است.» [3] ای مردم! شما به آنچه می‏خواهید، می‏رسید مگر با صبر بر [تلخی] آنچه ناگوار می‏دانید. به من خبر رسید که به معاویه گفته‏اند که ما در حرکت به سوی او جدی هستیم؛ از این رو، او به راه افتاده است. خدا شما را رحمت کند! اینک به سوی پایگاه نظامی خود در نخیله، حرکت کنید؛ تا بیندیشیم و ببینیم [چه کنیم].
راوی می‏گوید حسن علیه‏السلام در سخن خود، بیم آن داشت که مردم تنهایش بگذارند. مردم ساکت ماندند و کسی سخن نگفت و حرفی نزد.
عدی بن حاتم سکوت مردم را دید، گفت:من فرزند حاتم. سبحان الله! چقدر این سکوت شما زشت است! آیا به امام خود و فرزند پیامبر پاسخ نمی‏دهید؟ سخنوران مضر کجایند؟ مسلمانان کجایند؟ کجایند آن پرگویانی که زبانشان در ادعا، همچون جنگاوران است، و چون زمان کوشش [و عمل] فرارسد، همچون روبهان، پرفریب و مکارند؟ آیا از خشم خدا نمی‏ترسید؟ آیا از عیب و ننگ آن نمی‏ترسید؟
سپس رو به حسن علیه‏السلام کرد و گفت:خدا تو را به اهداف بلندت برساند، تو را از حوادث ناگوار دور سازد، و به آنچه آغاز و انجامش ستوده است، موفق بدارد. ما سخن تو را شنیدیم، و به امر و [نظر] تو رسیدیم. از تو می‏شنویم، و در آنچه دستور دهی و [مصلحت] بینی، فرمان بریم. اکنون من رو به سوی لشکرگاه می‏کنم. هر کس دوست دارد، با من بیاید.
سپس عدی راه افتاد و از مسجد خارج شد، سوار اسب خود، که نزدیک در مسجد بود، شد و به نخیله رفت. او به غلام خود دستور داد تا آنچه لازم دارد، به او برساند. عدی اولین نفر از سپاه بود.
آنگاه قیس بن سعد بن عباده انصاری، معقل بن قیس ریاحی و زیاد بن صعصعه‏ی تیمی برخاستند و مردم را سرزنش و ملامت کردند و به جهاد ترغیب نمودند و همانند عدی، به حسن علیه‏السلام پاسخ مثبت دادند.
حسن علیه‏السلام فرمود:خدا شما را رحمت کند! راست گفتید. من پیوسته شما را با نیت‏های خالص، وفای به قول و محبت‏های صمیمانه، می‏شناسم. خدا به شما پاداش خیر دهد. سپس حسن علیه‏السلام [از منبر] پایین آمد. مردم از مسجد خارج شدند. و جمع رزمی یافتند و برای حرکت [به نخیله] نشاط گرفتند. حسن علیه‏السلام به سوی لشکرگاه حرکت کرد و مغیرة بن نوفل بن حارث بن عبدالمطلب را جانشین خود در کوفه کرد و به او دستور داد مردم را برانگیزد و به سوی او رهسپار کند. او نیز چنین کرد، تا سپاه به هم پیوست. [4] .

پی نوشت ها:
[1] یس:70؛(لینذر من کان حیا و یحق القول علی الکافرین).
[2] مقاتل الطالبیین:55.
[3] انفال:46؛ (و اصبروا ان الله مع الصابرین).
[4] مقاتل الطالبیین:59.
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir