احتجاج امام حسن با معاویه و یارانش

نوع اصطلاح :
عنوان :
احتجاج امام حسن با معاویه و یارانش
خوارزمی می‏گوید:یزید بن أبی‏حبیب، حارث بن یزید و ابن‏هبیره نقل کرده‏اند:
عمرو بن عاص، عتبة بن ابی‏سفیان، ولید بن عقبه و مغیرة بن شعبه نزد معاویه رفته، گفتند:بفرست حسن را بیاورند تا به او ناسزا گوییم و تحقیرش نماییم.
گفت:می‏ترسم از پس او برنیایید، و بدانید چنانچه او را بخواهم، می‏گویم تا همچون شما سخن گوید.
گفتند:باشد، سوگند به خدا! امروز او را خوار می‏کنیم. پس معاویه، امام حسن علیه‏السلام را - که خبر نداشت - خواست، و گفت:من تو را نخواستم، بلکه این‏ها مرا وادار کردند تا تو را بخواهم، و این‏ها می‏گویند:عثمان، مظلوم کشته شد و پدر تو، او را کشت. اکنون بشنو و پاسخ ایشان را بده و هیبت من تو را نگیرد که تا بیانی رسا، جوابشان گویی. امام حسن علیه‏السلام فرمود:چرا به من خبر ندادی تا [با خود] به شمار ایشان، از فرزندان عبدالمطلب بیاورم! و چنان نیست که من از کسی بترسم، زیرا خدا با من است؛ هم امروز، و هم در گذشته، و هم در آینده. اینک بگویید تا بشنوم.
عمرو بن عاص گفت:خدا به شما، فرزندان عبدالمطلب، حکومت نخواهد داد؛ زیرا خلفا را کشتید و خون‏های حرام را حلال شمردید... سپس عتبة بن ابی‏سفیان گفت:کشندگان عثمان، شما فرزندان عبدالمطلب هستید. سوگند به خدا! این، حق ماست که خون عثمان را از شما بگیریم... سپس مغیره سخن گفت....
امام حسن علیه‏السلام فرمود:سپاس خدایی را که اول شما را با اول ما، و آخر شما را با آخر ما هدایت فرمود! گفتارم را بشنوید و توجهتان را به من بسپارید. از تو آغاز می‏کنم - ای معاویه! - سوگند به خدا! اینان به من ناسزا نگفتند؛ این تویی - ای معاویه!- که به من ناسزا گفتی؛ زیرا زشت کردار، بدخود، ظالم بر ما، و دشمن محمد صلی الله علیه و آله و خاندانش بودی و هستی. سوگند به خدا! اگر من و ایشان، در جمع مردم مدینه، در مسجد رسول خدا صلی الله علیه و آله بودیم، توان این سخنان را که گفتند نداشتند. آری، از تو آغاز می‏کنم - ای معاویه! - بشنو، و جمعیت نیز باید بشنود. هان ای مردم! بشنوید، و حقی را که می‏دانید کتمان نکنید، و چنانچه باطل گفتم، تصدیقم نکنید.
شما را به خدا سوگند می‏دهم! آیا می‏دانید کسی را که ناسزا می‏گویید، به هر دو قبله نماز گزارد، و تو [در آن زمان] - ای معاویه! - کافر به هر دو قبله بودی، و آن‏ها را گمراهی می‏شمردی، و [بت‏های] لات و عزی را می‏پرستیدی؟
و [شما را به خدا سوگند می‏دهم! آیا می‏دانید که علی علیه‏السلام] در هر دو بیعت فتح و رضوان، با پیامبر صلی الله علیه و آله بیعت کرد، و تو - ای معاویه! - به اولی کافر بودی، و دومی را شکستی؟
شما را به خدا سوگند می‏دهم! آیا می‏دانید که در جنگ بدر، پیامبر خدا صلی الله علیه و آله شما را لعنت فرستاد؛ در حالی که پرچم پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان بر دوش علی علیه‏السلام بود؟ و نیز در جنگ احزاب، شما را لعنت فرستاد و باز پرچم پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان بر دوش علی علیه‏السلام بود، و - ای معاویه! - پرچم مشرکان بنی‏امیه، بر دوش تو بود؟ با این سوابق است که خدا حجت (و منطق) علی علیه‏السلام را پیروز، و ادعایش را حق، و آیینش را یاری، و سخنش را تصدیق می‏کند، و با این پیشینه‏هاست که رسول خدا صلی الله علیه و آله و مسلمانان از او خشنودند.
و شما را به خدا سوگند می‏دهم! آیا می‏دانید که رسول خدا صلی الله علیه و آله، خیبریان را محاصره کرد، و عمر بن خطاب را با پرچم مهاجران، و سعد بن معاذ را با پرچم انصار [به نبرد آنان] فرستاد، و سعد را زخمی آوردند، و عمر نیز برگشت در حالی که یاران خود را [از نبرد با ایشان] می‏ترساند و رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود:«فردا پرچم را به کسی دهم که خدا و رسول، او را دوست دارند، و او نیز خدا و رسول را دوست دارد، و برنمی‏گردد تا خدا - به خواست خود - پیروزش کند». عمر، ابوبکر، مهاجران و انصار که در آن جا بودند، بر آن طمع بستند. علی علیه‏السلام در آن روز، به چشم‏درد سختی، مبتلا بود. پس رسول خدا صلی الله علیه و آله، علی علیه‏السلام را خواست و در دو چشم او آب دهان خود نهاد، (و شفا یافت) و پرچم را به او داد و فرمود:«خدایا! از گرما و سرما نگهش دار»، و علی علیه‏السلام برنگشت تا خدا پیروزش کرد و خیبریان را تسلیم خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله نمود. و تو در آن روز - ای معاویه! - در مکه، مشرک و دشمن خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله بودی.
و شما را به خدا سوگند می‏دهم! آیا می‏دانید که علی علیه‏السلام بود که خواسته‏های نفسانی را بر خود حرام کرد، و خدا در این باره فرمود:«ای کسانی که ایمان آورده‏اید! چیزهای پاکیزه‏ای را که خدا برای شما حلال کرده است، حرام مشمارید.» [1] .
و اما تو ای معاویه! من درباره‏ی تو جز آنچه واقعیت دارد و خودت و یاران گرداگردت می‏دانند، نمی‏گویم:روزی تو شتر پدرت (ابوسفیان) را که بعد از کوری، بر شتری سرخ‏مو سوار بود از عقب، می‏راندی و برادرت [عتبه]- این که نشسته است - از جلو، می‏کشاند. پس رسول خدا صلی الله علیه و آله (چون شما را دید)، شتر، سوار شونده، آن که از جلو می‏کشاند و آن که از عقب می‏راند را لعن فرمود؟ (آری) پدرت سوار بود، و برادرت از جلو می‏کشاند و تو از عقب می‏راندی.
و شما را به خدا سوگند می‏دهم! آیا می‏دانید که روزی پیامبر خدا صلی الله علیه و آله سراغ معاویه، که از کاتبان رسول خدا صلی الله علیه و آله بود، فرستاد تا (بیاید و) نامه‏ای به بنی‏خلید بنویسد. گفتند:او غذا می‏خورد. فرمود:«خدا شکمش را سیر نسازد!»، تو را به خدا سوگند! ای معاویه! آیا این ماجرا را یاد می‏آوری؟
و شما را به خدا سوگند می‏دهم! آیا می‏دانید که رسول خدا صلی الله علیه و آله در هفت جا، ابوسفیان را لعنت کرد:
1. روزی که (پیامبر صلی الله علیه و آله از مکه) به سوی مدینه حرکت کرد.
2. روز کاروان [قریش] که ابوسفیان آن را دور کرد تا از رسول خدا صلی الله علیه و آله نگهش دارد.
3. در جنگ احد، ابوسفیان گفت:«والایی أی هبل! والایی أی هبل!» رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود:«خدا، والاتر و شکوهمندتر است.» ابوسفیان گفت:بت عزی از ماست و شما عزی ندارید. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود:«خدا مولای ما است و شما مولا ندارید.» پس خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله و مؤمنان، آن روز او را لعنت کردند.
4. در جنگ احزاب، که ابوسفیان همه‏ی قریش را (برای نبرد) آورد، و خدای سبحان، در سوره‏ی احزاب، دو آیه نازل کرد که در هر دو، ابوسفیان و یارانش را (الذین کفروا)؛ «کسانی که کافرند» نامیده است.
5. روز قربانی، که بازداشته شده بود از این که به مکانش [در منی] برسد؛ آن زمان که تو و مشرکان قریش، رسول خدا صلی الله علیه و آله را از (ورود به) مسجدالحرام (بازداشتید، و) برگرداندید، و او مناسک را انجام نداده، و خانه‏ی خدا را طواف نکرده، برگشت.
6. روزی که ابوسفیان، همه‏ی قریش را آورد و عیینة بن حصن، همه‏ی غطفان را آورد، و رسول خدا صلی الله علیه و آله، رهبران و پیروان آنان را لعن کرد.
7. روزی که در آن پیچ گردنه، دوازده نفر - هفت نفر از بنی‏امیه و پنج نفر از دیگران - حمله کردند تا پیامبر صلی الله علیه و آله را بکشند [و او ایشان را لعن کرد].
و تو -ای معاویه! - سزاوار است که از نامه‏ی خود به پدرت - چون خواست تسلیم شود و تو کافر بودی - شرم کنی. تو به پدر خود (این اشعار را) نوشتی:
ای صخر! با اختیار خود تسلیم مشو که پس از کشتگان بدر که تکه تکه شدند، ما را رسوا خواهی کرد.
جدم، عمویم، دایی مادری‏ام، وه چه مردمی! و نیز حنظله که بی‏خوابی شب را به ما هدیه کرد.
[ای پدر!] دل به چیزی مبند که - همراه رقاصه‏ها - در (میان مردم) مکه، حماقت را به گردن ما آویزد.
پس برای ما مرگ آسان‏تر از این است که بامدادان، نوباوگان به ما بگویند:یاری کردن بت عزی به ما واگذار شد.
ای معاویه! آیا هیچ یک از این سخنان را می‏توانی انکار کنی؟
و اما تو ای عمرو بن عاص! من تو را نمی‏شناسم جز از عمل نامشروعی که آن پنج نفر قرشی درباره‏ی آن اختلاف داشتند، و هر یک می‏پنداشت که تو، فرزند اویی، و قصاب قریش که پست‏ترین، شرورترین و ملعون‏ترین‏شان بود، بر [انتساب] تو [به خود] غالب شد. سپس به سخن آمدی و گفتی:من (کینه‏توز، و) دشمن محمدم. و خدا در کتاب خود نازل فرمود:«حقا که دشمن تو، خود بی‏نسل است.» [2] سپس در 70 بیت (از اشعار خود) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله را، عیب و ناسزا گفتی، و پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود:«خدایا! من شعرگویی را نیک ندانم؛ تو خود، در برابر هر بیتی، یک بار او را لعن فرما». سپس جزء آن کشتی نشینان بودی که نزد نجاشی رفتند تا «جعفر» را تکذیب کنند، و خدا شما را تکذیب کرد. پس تو در جاهلیت و اسلام، دشمن بنی‏هاشمی و من بر آن، تو را ملامت و نکوهش نکنم. این تو بودی که چون به سوی نجاشی راه افتادی، (این اشعار را) گفتی:
با این که این گونه سفرها از من ناشناخته نیست، حتما می‏گویند:این مسافرت به کجاست؟
می‏گویم:رهایم کنید که من درباره‏ی جعفر، نزد نجاشی می‏روم.
نزد نجاشی، چنان جعفر را داغ زنم که با آن، غرور پرفخر قریش را به پا دارم (و زنده کنم).
و من تا آن جا که می‏توانم از (آزار) بنی‏هاشم، در پنهان و آشکار، دست نخواهم کشید.
و اما تو ای عتبه! نه نیکو رأیی تا پاسخت دهم و نه خردمندی تا سرزنشت کنم و نه به خیر تو امیدی هست و نه از شرت باکی. و تو و مادرت برابرید. اما این که مرا از کشتن می‏ترسانی، (اگر راست، گویی) پس چرا آن را که در بستر همسر خود دیدی، نکشتی؟ و چنانچه می‏توانستی، او را می‏کشتی و (از بی‏غیرتی تو، همین بس که) آن زن نابکار را هنوز با خود داری. آری، بر ناسزاگویی‏ات به علی علیه‏السلام، سرزنشت نکنم؛ زیرا این علی علیه‏السلام بود که دایی تو را که - مبارز می‏طلبید - کشت، و نیز در کشتن جد تو - با حمزه - شریک شد.
و اما تو ای ولید! سوگند به خدا! از این که علی علیه‏السلام را ناسزا می‏گویی، سرزنشت نمی‏کنم؛ زیرا این علی علیه‏السلام بود که 80 بار برای میگساری‏ات تازیانه زد، و نیز حد زنا را بر تو جاری کرد، و پدرت را به فرمان رسول خدا صلی الله علیه و آله، گرفتار ساخت و کشت، و او می‏گفت:چرا کشته می‏شوم؟ پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود:به علت دشمنی‏ات با خدا و پیامبرش. گفت:برای فرزندانم چه کسی است؟ فرمود:آتش. پس تو [ای ولید] از فرزندان آتشی. تو چگونه علی علیه‏السلام را ناسزا می‏گویی، با این که اطرافیانت می‏دانند که علی، مؤمن است، و تو کافر فاسق؟ و چگونه کسی را ناسزا می‏گویی که خدا در 10 آیه، او را «مؤمن» نامیده، و در 10 آیه، از او خشنود است، و (با این حال) تو را - در قرآن - «فاسق» نامیده است؛ تا آن جا که شاعر مسلمانان (حسان) - طبق فرموده‏ی خدا - درباره‏ی تو (چنین) گفته است:
خدا در کتاب خود، درباره‏ی علی علیه‏السلام و ولید، بیانی بر ما فرود آورد.
[طبق آن آیه] ولید در جایگاه پدیدآورنده‏ی فسق نشست و علی علیه‏السلام در جایگاه ایمان.
خدا عمرت دهد! چنان نیست که مؤمن، با فاسق خیانتکار برابر باشد.
زود باشد که پس از چندی، علی علیه‏السلام و ولید را، آشکارا به جایگاه حساب فراخوانند.
پس علی علیه‏السلام را در آن جا پاداش بهشت دهند، و ولید را کیفر خواری (و آتش).
پس تو کافری ناصبی از دیار صفور هستی، و به یقین، تو بزرگ‏تر از پدر خودی که تو را به او نسبت می‏دهند!
و اما تو ای مغیره! مثل تو همانند آن پشه‏ای است که به نخل سرفراز گفت:خودت را نگه دار که می‏خواهم از تو فرود آیم. نخل گفت:سوگند به خدا! من نفهمیدم، کی بر من نشستی، تا اینک بخواهی فرود آیی؟!
به من بگو که به علت کدام صفت علی علیه‏السلام او را ناسزا می‏گویی؛ آیا به علت دوری‏اش از رسول خداست، یا به سبب بدآزمونی‏اش در اسلام، یا گرایشش به دنیا، یا ستمگری‏اش در داوری‏هاست؟!
اگر یکی از این‏ها را بهانه کنی، خدا و پیامبرش تکذیبت کنند.
اما این که می‏پنداری علی علیه‏السلام عثمان را کشت، هیچ دلیلی نداری. و اما درباره‏ی سخنانت در مورد خلافت، خدای متعال به پیامبر صلی الله علیه و آله خود می‏فرماید:«و نمی‏دانم شاید او، فتنه‏ای برای شما و تا چندی وسیله‏ی برخورداری باشد» [3] و نیز می‏فرماید:«و چون بخواهیم شهری را هلاک کنیم، خوشگذرانانش را وامی‏داریم تا در آن، به انحراف و فساد بپردازند.» [4] .
سپس امام حسن علیه‏السلام ردای خود را تکان داد و برخاست.
معاویه به یاران خود گفت:عذاب کار خود را بچشید. گفتند:سوگند به خدا! ما چون تو نچشیم. معاویه گفت:من به شما نگفتم از پس او برنمی‏آیید؟ و نشنیدید، و چون رسوایتان کرد، از پس او برنیامدید. سوگند به خدا! برنخاست تا این سرا را بر من تاریک کرد و خواستم بر او حمله کنم. پس در شما خیری نباشد نه امروز، نه دیروز، و نه در آینده.
مروان بن حکم از این دیدار آگاه شد و نزد معاویه آمد و دید عمرو بن عاص، ولید بن عتبه، عمرو بن عثمان، عتبه و مغیره آن جا هستند. از صحت ماجرا پرسید، گفتند:درست است. گفت:چرا مرا نخواستید تا او و خاندانش را چنان ناسزا گویم که بردگان و کنیزکان با آن، آواز خوانند؟ گفتند:اینک نیز دیر نشده است. معاویه باز امام حسن علیه‏السلام را خواست، و چون آن حضرت، میان معاویه و عمرو بن عاص بر تخت نشست، معاویه گفت:من تو را نخواستم، مروان خواست. مروان گفت:حسن! آیا تو مردان قریش را ناسزا گفته‏ای؟ سوگند به خدا! آن چنان تو و پدر و خاندانت را ناسزا گویم که وسیله‏ی آوازخوانی بردگان و کنیزکان گردد.
امام حسن علیه‏السلام فرمود:مروان! سپاس خدایی را که با این تهدید تو، جز بر طغیان و سرکشی‏ات نیفزاید، چنان که فرمود:«و ما آنان را بیم می‏دهیم، ولی جز بر طغیان بیش‏تر آن‏ها نمی‏افزاید». [5] مروان! آیا تو و فرزندانت، همان درخت لعنت شده‏ی در قرآن نیستید؟ سه بار از رسول خدا صلی الله علیه و آله شنیدم که تو را لعنت می‏کرد.
معاویه تکبیر گفت و به سجده افتاد. این، یک پیروزی برای حسن بن علی علیه‏السلام بود. سپس برخاستند و پراکنده شدند.
برخی از شاعران اهل بیت، (چه زیبا) در این باره سروده‏اند:
[ای خاندان پیامبر!] هر کار نیک و مایه‏ی مباهاتی به شما بازگردد؛ چون گویند جد شما، رسول خداست.
و هر جوان‏مردی و بزرگ‏منشی، در شما جلوه کند؛ چون گویند مادر شما، فاطمه‏ی زهراست. پس دیگر برای ثناگویی شما سخنی نماند؛ هرگاه سخن کامل باشد، دیگر چه بگوید؟ [6] .
[58]-138- اربلی می‏گوید:
و چون معاویه به مدینه آمد، بر منبر رفت و سخنرانی کرد و به علی علیه‏السلام ناسزا گفت. پس امام حسن علیه‏السلام برخاست، و حمد و ثنای خداوند به جا آورد و فرمود:حقا که خداوند هیچ پیامبری را مبعوث نکرد مگر آن که برای او، دشمنی از مجرمان قرار داد. خدا فرمود:«و این گونه برای هر پیامبری، دشمنی از گناهکاران قرار دادیم» [7] [ای معاویه!] من فرزند علی علیه‏السلام هستم، و تو فرزند صخر. مادر تو هند است، و مادر من فاطمه علیهاالسلام. مادربزرگ تو قتیله است و مادربزرگ من خدیجه علیهاالسلام. پس خدا لعنت کند آن کس را که در دودمان، پست‏تر؛ در یادها، گمنام‏تر؛ در کفر، بزرگ‏تر؛ و در نفاق، سخت‏تر است.
و اهل مسجد، بلند گفتند:آمین، آمین. معاویه سخن خود را قطع کرد و به منزل رفت. [8] .

پی نوشت ها:
[1] مائده:87؛ (یا أیها الذین آمنوا لا تحرموا طیبات ما أحل الله لکم).
[2] کوثر:3؛ (ان شانئک هو الأبتر).
[3] انبیاء:111؛ (و ان أدری لعله فتنة لکم و متاع الی حین).
[4] اسراء:16؛ (و اذا أردنا أن نهلک قریة أمرنا مترفیها ففسقوا فیها).
[5] اسراء:60؛ (و نخوفهم فما یزیدهم الا طغیانا کبیرا).
[6] مقتل الحسین علیه‏السلام 114:1.
[7] فرقان:31؛ (و کذلک جعلنا لکل نبی عدوا من المجرمین).
[8] کشف الغمة 573:1.
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir