کثرت رسیدگی به فقرا و مساکین

نوع اصطلاح :
عنوان :
کثرت رسیدگی به فقرا و مساکین
یکی از خصوصیات حضرت زین العابدین -علیه‏السلام- در زمینه «انفاق» و رسیدگی به فقرا و ایتام و مساکین، کثرت این عمل صالح در طول حیات منور آن حضرت بوده است.
عادت مستمر حضرت چنین بوده که شبها انبانی پر از درهم و دینار و غذا به دوش می‏کشیدند و ناشناخته آن را بین فقراء مدینه تقسیم می‏کردند. به خاطر تکرار این عمل، پشت حضرت متأثر شده و آثار حمل بار، بر آن ظاهر گردیده بود که بعد از ارتحالشان مورد مشاهده قرار گرفت. در روایات مربوط به این موضوع آمده است: «حضرت سجاد -علیه‏السلام- در شب ظلمانی و تاریک از منزل خارج می‏شدند و انبانی را بر پشت حمل می‏کردند که در آن سکه‏هایی از «درهم» و «دینار» بود و چه بسا بر پشت خود طعام و یا سایر نیازمندیهای مردم مانند «چوب» را حمل می‏کردند تا می‏رسیدند به درب خانه‏های مورد نظر و یکی یکی دربها را می‏زدند و هر کس بیرون می‏آمد به او از آن می‏دادند... و چونکه حضرت -علیه‏السلام- را بر «مغتسل» (جایی که برای غسل «میت» از آن استفاده می‏کنند) گذاشتند به پشت حضرت نگاه کردند و دیدند که مانند زانوی شتر بر آن برآمدگی وجود دارد چرا که حضرت بر پشت خود برای فقرا و مساکین غذا و آذوقه حمل می‏کرد.» [1] . «عمرو بن نایب» می‏گوید: «چونکه حضرت علی بن الحسین -علیه‏السلام- وفات یافتند و آن حضرت را غسل دادند: مشغول نگاه کردن به پشت ایشان شدند و آثار سیاهی را در آن مشاهده کردند!! و لذا پرسیدند این چیست؟ کسی گفت: «آن بزرگوار عادتش این بود که خورجین و انبان آرد را شبانه بر پشت خود حمل می‏کرد و آن را به فقراء مدینه اعطا می‏نمود.» [2] .

سخن حضرت سجاد در هنگام برخورد با فقیر و سائل‏
عادت حضرت علی بن الحسین - علیه‏السلام - این بود که هرگاه سائل و فقیری به خدمتش می‏آمد می‏فرمود: «آفرین بر کسی که زاد و توشه مرا برای سفر آخرت حمل می‏نماید. [3] (مرحبا بمن یحمل زادی الی الآخرة).
پر واضح است این برخورد با فرد نیازمند، حاکی از کدامین بینش الهی در زمینه عمل صالح «انفاق» است. آری حضرت «انفاق» در راه خداوند را توشه‏ای برای سفر آخرت خود می‏دانسته‏اند، سفری که در آن، دست انسان از تمام توشه‏های ظاهری خالی است.

سیره حضرت سجاد به هنگام دادن صدقه و انفاق علنی به فقیر و مستمند
حضرت علی بن الحسین -علیه‏السلام- گرچه اغلب انفاقهای خود را به صور مخفیانه انجام می‏دادند، ولی از انجام آن به صورت آشکار نیز امتناعی نداشته و هرگاه نیازمندی به ایشان مراجعه می‏کرد او را بی‏پاسخ نمی‏گذاشتند. در واقع انفاقهای حضرت به دو بخش «سری» و «علنی» تقسیم می‏گردید که در اینجا به سیره حضرت در زمینه انفاقهای علنی آن بزرگوار می‏پردازیم: اولا بر اساس آنچه در روایات آمده مایه خوشحالی حضرت بود که در کنار سفره ایشان ایتام، مستمندان، زمینگیرها و مساکینی که چاره به جایی نمی‏بردند، حاضر شوند و سیره حضرت در برخورد با آنها این بود که با دست شریف خود به آنها غذا می‏داد و هر کدام از آنها که دارای زن و بچه بود از طعام خود، مقداری برای آنها با او همراه می‏کرد.
و از این عجیب‏تر اینکه اساسا حضرت سجاد -علیه‏السلام- طعامی را تناول نمی‏فرمود مگر اینکه ابتدا مانند آن را انفاق کند و صدقه بدهد. [4] .
ثانیا: حضرت در برخورد با نیازمندان با صورت باز با آنها مواجه می‏شد و به آنها آفرین می‏گفت چرا که معتقد بود آنها زاد و توشه حضرت برای سفر آخرت را حمل می‏کنند. [5] (چنانکه حدیث آن گذشت).
ثالثا هنگامی که می‏خواست صدقه را به نیازمندان بدهد ابتدا آن را می‏بوسید و بعد آن را به آنها می‏داد. به آن حضرت گفته شد علت این کار شما چیست؟ فرمود: «من دست نیازمند را نمی‏بوسم، هر آینه دست پروردگار خودم را بوسه می‏زنم، چرا که صدقه قبل از اینکه در دست نیازمند قرار گیرد، در دست پروردگارم واقع می‏شود.» [6] .

سیره حضرت سجاد در انفاق لباسهای خود
حضرت سجاد علیه‏السلام به صورت مرتب لباسهای خود را در راه خداوند «انفاق» می‏کردند. سیره حضرت در این زمینه در روایتی چنین آمده است: عادت حضرت چنین بود که چون فصل زمستان می‏گذشت تمام پیراهنها و لباسهای خود را صدقه می‏داد و چون فصل تابستان سپری می‏شد باز لباسهای خود را صدقه می‏داد و حضرت عادت داشتند که لباس خز (منسوج از پشم و ابریشم) می‏پوشیدند. به حضرت گفتند: شما این لباس را به کسی می‏بخشید که قیمت آن را نمی‏شناسد و در شأن او نیست که آن لباس گران قیمت را بپوشد، ما به شما پیشنهاد می‏کنیم که این لباس را بفروشید و قیمت آن را در راه خدا صدقه بدهید. حضرت فرمود: «من کراهت دارم لباسی را بفروشم که در آن نماز گزارده‏ام.» [7] . و لذا در روایتی دیگر آمده است وقتی جناب «حلبی» از معصوم -علیه‏السلام- درباره پوشیدن لباس «خز» سؤال می‏کند، حضرت می‏فرماید: «هیچ محذوری ندارد چرا که حضرت علی بن الحسین -علیه‏السلام- در «زمستان» این لباس را می‏پوشیدند و چون «تابستان» فرامی‏رسید آن را می‏فروخت و قیمت آن را در راه خداوند صدقه می‏داد. و مرتب می‏فرمود: «من از پروردگارم خجالت می‏کشم از پول لباسی که خداوند را در آن عبادت کرده‏ام، مصرف کنم.» [8] . شاید جمع بین این دو روایت این چنین باشد که سیره اولیه حضرت زین العابدین -علیه‏السلام- این بوده است که لباسهای گرانقیمت خود را که در آن عبادت کرده بودند صدقه می‏دادند و دوست نمی‏داشتند آنها را بفروشند و از پولش برای خود استفاده کنند ولی اگر در مرتبه بعد صدقه دادن خود آنها میسور نبوده، آنها را می‏فروختند و قیمت آن را در راه خدا صدقه می‏دادند و هرگز آن پول را برای زندگی شخصی خود مصرف نمی‏کردند. بنابراین لباسهای گرانقیمت خود را که از قبیل «خز» بوده است و در آن عبادت کرده بودند بالاخره در راه خدا می‏بخشیدند و برای خود نگه نمی‏داشتند. و باید توجه داشت منظور از «گرانقیمت» در روایات، نسبت به سایر لباسهای حضرت است نه گرانقیمت در حدی که «اسراف» باشد.

پی نوشت ها:
[1] بحارالانوار، ج 46، ص 98، ح 86 (به نقل از کشف الغمه).
[2] بحارالانوار، ج 46، ص 62 و 63 (به نقل از خصال).
[3] بحارالانوار، ج 46، ص 98، ح 86 (به نقل از کشف الغمه).
[4] بحارالانوار، ج 46، ص 74، ح 64 (به نقل از امالی ابن‏الشیخ) و ص 89 (به نقل از مناقب).
[5] بحارالانوار، ج 46، ص 90 (به نقل از مناقب).
[6] بحارالانوار، ج 46، ص 105، ح 98 (به نقل از تهذیب الاحکام).
[7] بحارالانوار، ج 46، ص 62 (به نقل از خصال) و ص 66، ح 29 (به نقل از علل الشرایع) و ص 90 به نقل از مناقب.
[8] بحارالانوار، ج 46، ص 90 (به نقل از مناقب).

منبع: اسوه کامل‏؛ محمد محسن دعایی؛ اطلاعات چاپ اول 1380.
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir