مراعات شدید اخلاص

نوع اصطلاح :
عنوان :
مراعات شدید اخلاص
رکن اساسی و مهم «عمل» که در «پذیرش» و یا «رد» آن در درگاه الهی و تأثیر در «سعادت» انسان «نقش اول» را بازی می‏کند، عنصر «نیت» است. «نیت» همان «انگیزه» و عامل روانی موجود در روح و قلب «عامل» است که باعث می‏شود «عمل» از او سر زده و کیفیت آن تعیین گردد. در واقع قالب ظاهری عمل در حکم «پوسته» و «نیت» در حکم «روح» متعلق به آن است.
از دیدگاه صحیح اسلامی هم باید قالب عمل «صالح» بوده یعنی صلاحیت تقرب به وسیله آن به خداوند را واجد باشد و هم باید «نیت» متعلق به آن «صالح» بوده و خدا پسندانه باشد.
اگر «نیت» در موقع انجام عمل از همه شوائب نفسانی و غیر الهی خالص باشد، و انگیزه فقط خداوند و تقرب به او باشد، اصطلاحا «اخلاص» در عمل تحقق یافته است و «اخلاص» برترین عامل پذیرش عمل در درگاه الهی و عامل وحید رشد سعادت معنوی انسان می‏باشد.
به اندازه‏ای که در مجموعه معارف اسلام به حفظ و مراعات «اخلاص» در عمل، امر و تأکید شده به چیز دیگری سفارش نشده است تا آنجا که در قرآن مجید آمده است «و ما امرو الا لیعبدوا الله مخلصین له الدین». [1] . یعنی: «امر نشده‏اید مگر به اینکه خداوند را پرستش نمایند در حالی که فقط برای او دین را خالص گردانیده‏اند.» از این رو ما جز برای پرستش خالص مأموریت نداریم. اولیاء الهی به علت معرفت منحصر به فردشان از ذا اقدس الله، بالاترین درجه «اخلاص» را در تمام اعمال خود مراعات می‏نمایند و از این رو اعمال آن ذوات اطهر همه در درگاه خداوند قبول بوده و برای جامعه اسلامی نیز «الگو» می‏باشد.
حضرت زین العابدین و سید الساجدین -علیه‏السلام- در انجام عمل صالح «انفاق» مراقبت شدیدی در زمینه «اخلاص» آن داشتند به گونه‏ای که جز رضای حضرت حق، هیچ عامل دیگری برای آن حضرت مطرح نبوده است. امام سجاد -علیه‏السلام- اغلب انفاقها و صدقات خود و رسیدگی به محرومین و مستمندان جامعه را در «دل شب» انجام می‏دادند و از آن گذشته روی خود را می‏پوشاندند تا هیچ کس ایشان را نشناسد و حتی وقتی می‏شنیدند که کسی از ایشان بدگویی می‏کرده که چرا به او رسیدگی ندارند، کار خود را افشاء نمی‏کردند و به او نمی‏گفتند که من شبها برای تو آذوقه می‏آورم. این امور و امثال آن از نقاط برجسته در کارنامه سراسر نورانی این امام همام است که بر تارک فضیلت انسانی تا همیشه تاریخ می‏درخشد و همگان را به اقتدا به خود دعوت می‏کند. در این قسمت به روایاتی که گوشه‏ای از «اخلاص» حضرت را در رسیدگی به مستمندان منعکس می‏کند و در واقع «صدقه سر» را از طرف حضرت به نمایش می‏گذارد، یادآور می‏شویم:
1- «محمد بن اسحاق» می‏گوید: در «مدینه» خانوارهای فراوانی بودند که رزق و روزی آنها و آنچه بدان نیاز داشتند به آنها می‏رسید و هیچ نمی‏دانستند که از کجا تأمین می‏شوند. پس چونکه علی بن الحسین -علیه‏السلام- رحلت کردند، آن را از دست دادند. و لذا به ناگاه همگی با هم در غم فقدان حضرت فریاد کشیدند.» [2] .
2- حضرت علی بن الحسین -علیه‏السلام- در شب تاریک از منزل خارج می‏شدند و خورجین و انبانی را که در آن سکه‏های درهم و دینار بود و بعضا در آن طعام و یا چوب و آذوقه می‏گذاشتند بر پشت حمل می‏کردند تا اینکه به درب خانه نیازمندان می‏رسیدند پس یکی یکی دربها را به صدا در آورده و هر کس خارج می‏شد به او کمک می‏کردند و عادت حضرت این بود که صورت خود را می‏پوشاندند تا هر گاه به فقیری کمک می‏کند او را نشناسد، پس چونکه حضرت وفات کردند آنها این کمک رسانی را از دست دادند، و آنگاه فهمیدند که آن شخص حضرت علی بن الحسین -علیه‏السلام- بوده است. [3] .
3- ابوحمزه ثمالی از امام باقر -علیه‏السلام- نقل می‏کند که حضرت فرمودند: «عادت حضرت علی بن الحسین -علیه‏السلام- این بود که در شبها انبانی از نان بر پشت خود حمل می‏نمود و آن را صدقه می‏داد.» [4] .
4- در خبری آمده است که هر گاه شب همه جا را فرامی‏گرفت و چشمها آرام گرفته و به خواب می‏رفت، حضرت برمی‏خاست و آنچه از قوت خانواده خود باقی مانده بود جمع کرده آن را در خورجینی می‏نهاد، و آن را بر پشت خود افکنده و در حالی که صورت خود را پوشانده بود به سمت خانه‏های فقراء مدینه به راه می‏افتاد و همه آن را بین آنها تقسیم می‏کرد. در بسیاری از اوقات آنها کنار درب منزل خود به انتظار او ایستاده بودند و چونکه او را می‏دیدند به همدیگر مژده و بشارت آمدنش را می‏دادند و می‏گفتند: «صاحب خورجین آمد!!!» [5] .
5- «ابن‏عائشه» می‏گوید از اهل مدینه شنیدم که می‏گفتند: «ما صدقه در پنهانی را از دست ندادیم تا اینکه حضرت علی بن الحسین -علیه‏السلام- ارتحال فرمود.» [6] .

داستانی جالب از مراعات اخلاص در انفاق توسط حضرت سجاد و فراست آن بزرگوار
در زمینه مراعات «اخلاص» توسط حضرت سجاد -علیه‏السلام- برای «انفاق» به مستمندان، داستان بسیار جالبی که حاکی از فراست و زرنگی خاص حضرت در مراعات این عنصر ارزشمند است، در تاریخ نقل شده است که جدا قابل توجه می‏باشد: «زهری» می‏گوید: «در شبی بسیار سرد که باران می‏آمد حضرت علی بن الحسین -علیه‏السلام- را دیدم در حالی که بر پشت حضرت آرد بود و ایشان راه می‏رفتند. عرض کردم: یابن رسول الله این چیست؟ فرمود: «سفری را قصد دارم و برای آن زاد و توشه‏ای آماده کرده‏ام، از این رو آن را به موضع حریز (یکی از محله‏های مدینه) می‏برم.» من گفتم: «این غلام من است او آن را به جای شما حمل می‏کند.» ولی حضرت امتناع فرمودند. عرض کردم: «خودم آن را برایتان می‏برم چرا که من در حمل آن از شما رفیع‏تر بوده و بهتر می‏توانم آن را حمل کنم.» حضرت علی بن الحسین -علیه‏السلام- فرمود: «و لکن من خودم را از آنچه در سفرم مایه نجات من است، محروم نمی‏کنم، چیزی که ورود من را به آنچه اراده کرده‏ام زیبا می‏سازد. تو را به حق خداوند سوگند داده و از تو درخواست می‏کنم که به دنبال کار و حاجت خود رفته و مرا ترک نمایی.» من نیز از آن حضرت منصرف شده و او را رها کردم. چونکه چند روز گذشت به خدمتش رسیدم و عرض کردم: «یابن رسول الله من از آن سفری که فرمودی اثری نمی‏بینم!!» فرمود: «بلی!! ای زهری، آنچنانکه تو گمان کرده‏ای نیست، آن سفر همان «مرگ» است و من برای آن آماده می‏شوم. هر آینه آماده شدن برای «مرگ» دوری از گناه و بذل خیر توسط شخص سخاوتمند است.» [7] (بذل سخاوت در راه خیر). از این داستان شریف علاوه بر اینکه «اخلاص» حضرت در انجام «انفاق» استفاده می‏شود، فراست و زرنگی آن بزرگوار در مخفی کردن کار خود نیز به دست می‏آید و در ضمن بینش آن امام همام در زمینه کارکرد «انفاق» در زمینه سفر آخرت هم معلوم می‏گردد.

پی نوشت ها:
[1] بخشی از آیه 5، از سوره 98: البینه.
[2] بحارالانوار، ج 46، ص 56، ح 7 (به نقل از ارشاد)، ص 88، ح 77 (به نقل از مناقب).
[3] بحارالانوار، ج 46، ص 62 (به نقل از خصال) و ص 66، ح 28 (به نقل از علل الشرایع).
[4] بحارالانوار، ج 46، ص 88 و 89 (به نقل از مناقب).
[5] بحارالانوار، ج 46، ص 88، ح 77 (به نقل از مناقب).
[6] بحارالانوار، ج 46، ص 88، ح 77 (به نقل از مناقب).
[7] بحارالانوار، ج 46، ص 65، ح 27 (به نقل از علل الشرایع).

منبع: اسوه کامل‏؛ محمد محسن دعایی؛ اطلاعات چاپ اول 1380.
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir