صدقات

نوع اصطلاح :
عنوان :
صدقات
از جمله چیزهایی که امام زین العابدین علیه‏السلام در زندگیش به آن بسیار علاقه‏مند بود صدقه دادن به فقرا برای کمک و رفع گرفتاری ایشان بود، همواره دیگران را به دادن صدقه تشویق می‏کرد، به خاطر اجر فراوانی که صدقه دارد، فرمود:
«هیچ کسی بر بیچاره درمانده‏ای صدقه نمی‏دهد مگر آن که هر دعایی را که آن بیچاره در آن ساعت برای صدقه دهنده بکند خداوند برآورده می‏سازد.» [1] .
اینک بعضی از موارد صدقات آن بزرگوار را نقل می‏کنیم:

امام جامه‏هایش را صدقه می‏دهد
امام سجاد علیه‏السلام لباسهای فاخر می‏پوشید، در زمستان لباس خز بر تن می‏کرد، تابستان که فرامی‏رسیدآنها را صدقه می‏داد و یا می‏فروخت و پول آنها را صدقه می‏داد. و در تابستان دو جامه از جامه‏های مصری می‏پوشید، در زمستان آنها را صدقه می‏داد. [2] و بارها می‏فرمود:
«من از پروردگارم خجالت می‏کشم که بهای لباسی را بخورم که با آن لباس خدا را عبادت کرده‏ام.» [3] .

آنچه را دوست داشت صدقه می‏داد
امام علیه‏السلام از آنچه دوست داشت، صدقه می‏داد. راویان اخبار می‏گویند: امام علیه‏السلام، بادام و شکر به فقرا می‏داد از علت آن پرسیدند، در پاسخ این آیه را تلاوت کرد:
«لن تنالوا البر حتی تنفقوا مما تحبون.» «هرگز به نیکی نمی‏رسید، مگر آن که از آنچه دوست می‏دارید در راه خدا انفاق کنید.» [4] . مورخان می‏گویند: امام علیه‏السلام، موقع افطار انگور را دوست داشت، روزی روزه‏دار بود، کنیزش خوشه انگوری در وقت افطار به خدمت امام آورد ناگهان گدایی به در خانه آمد، دستور داد تا آن خوشه انگور را به آن گدا دادند، کنیز دوباره رفت انگور خرید، همین که خوشه انگور را به خدمت امام آورد، سائل دیگری در زد، امام دستور داد، خوشه انگور را به او دادند باز کنیز رفت و انگور خرید و به حضور امام علیه‏السلام آورد، گدای سومی در زد، امام علیه‏السلام خوشه انگور را به او داد. [5] به راستی که در این کار خیر نظیر پدران بزرگوارش بود که سه روز پیاپی خوراکشان را به مسکین و یتیم و اسیر می‏دادند در حالی که خود روزه‏دار بودند و درباره آنها سوره هل أتی نازل شد که این نشان بزرگواری و شرف برای ایشان در سراسر تاریخ تا پایان دنیا باقی است.

تقسیم اموال
امام سجاد علیه‏السلام دو مرتبه تمام اموال خود را تقسیم کرد، یک قسمت را برای خودش نگهداشت و بخش دیگر را به فقرا و درماندگان صدقه داد. [6] در این خصلت نیز نظیر عمویش امام حسن، ریحانه رسول خدا - صلی الله علیه و آله - بود که آن بزرگوار نیز دو یا سه مرتبه اموال خود را با فقرا تقسیم کرد.


صدقات پنهانی امام
محبوبترین چیز از نظر امام علیه‏السلام، صدقه نهانی بود که هیچ کس از آن با خبر نباشد و می‏خواست خود و فقرایی را که به آنها چیزی می‏دهد به محبت خدا ارتباط دهد و هدفش رابطه استوار با برادران مسلمان فقیر و تهیدست بود و همواره دیگران را به صدقه پنهانی تشویق می‏فرمود و می‏گفت:
«صدقه نهانی آتش خشم را خدا خاموش می‏کند.» [7] .
بارها در ظلمت شب از خانه بیرون می‏شد و هدایا و عطاهای خود رابه مستمندان می‏رساند در حالی که صورتش را پوشانده بود و از آنان پنهان می‏داشت و فقرا با مرحمت آن حضرت در شب هنگامی عادت کرده بودند، از این رو در خانه‏ها می‏ایستادند تا وقتی که امام را می‏دیدند خوشحال می‏شدند و به هم مژده می‏دادند و می‏گفتند صاحب انبان آمد. [8] امام علیه‏السلام پسر عمویی داشت، شبانه به نزد او می‏رفت و شخصا به او مبلغی می‏داد اما او که نمی‏دانست می‏گفت: علی بن حسین از من دستگیری نمی‏کند! ونفرین می‏کرد، امام نیز می‏شنید و چشم‏پوشی می‏نمود و خودش را به او معرفی نمی‏کرد، چون امام علیه‏السلام از دنیا رفت آن وقت متوجه شد آن کسی که شبانه به او کمک می‏رسانیده، امام علیه‏السلام بوده است، این بود که بعدها بر سر قبر امام می‏رفت و گریه می‏کرد و عذر خواهی می‏نمود. [9] .
ابن‏عایشه می‏گوید: از مردم مدینه شنیدم که می‏گفتند: صدقه نهانی از ما قطع نشد مگر وقتی که علی بن حسین (ع) از دنیا رفت. [10] مورخان نقل کرده‏اند که گروهی از مردم مدینه از این راه زندگی می‏کردند و نمی‏دانستند که چه کسی وسایل زندگی آنها را فراهم می‏کند، وقتی که امام علی بن حسین علیهماالسلام از دنیا رفت دیدند آنچه شبها برای آنها می‏آوردند قطع شد. [11] امام علیه‏السلام نماز و کمکهای خود را به شدت از چشم مردم پنهان می‏داشت و هرگاه چیزی به کسی می‏داد، صورتش را می‏پوشاند تا او را نشناسد. [12] .
ذهبی می‏گوید: امام سجاد (ع) صدقه فراوان، آن هم دور از انظار مردم می‏داد [13] .
امام علیه‏السلام، غذایی را که بین فقرا تقسیم می‏کرد در انبانی قرار می‏داد و به پشت مبارکش می‏گرفت و می‏برد، از این رو در پشت حضرت اثر آن باقی بود. [14] یعقوبی نقل می‏کند: وقتی که امام سجاد علیه‏السلام را غسل می‏دادند، روی شانه‏های آن حضرت پینه‏ای مانند پینه زانوی شتر دیدند، از اعضای خانواده‏اش پرسیدند که این اثر چیست؟ گفتند: اثر بردن غذا در شبهاست که به منازل فقرا می‏برد. [15] . به هر حال، صدقات آن حضرت در پنهانی یکی از بزرگترین امور خیریه بوده و بیش از همه در پیشگاه خدا اجر و مزد دارد .

تنها رضای خدا را می‏جست
امام علیه‏السلام در کارهای خیر و احسانی که به مستمندان می‏کرد جز رضای خدا و هدفی جز برای عالم آخرت نداشت، به این ترتیب از بارزترین مصادیق این آیه شریفه بود:
«الذین ینفقون اموالهم فی سبیل الله ثم لا یتبعون ما انفقوا منا و لا أذی لهم اجرهم عند ربهم و لاهم یحزنون.» [16] . «آنان که مالشان را در راه خدا انفاق کنند و به دنبال آن منتی نگذارند و آزاری نرسانند، پاداشی نیکو در نزد خدا دارند و از هیچ پیشامدی بیمناک نباشند.»
به راستی بخششها و صدقات امام به فقرا تنها و فقط برای رضای خدا بود بدون شائبه هیچ غرضی از اغراض دنیوی که سرانجام آن به خاک مربوط می‏شود. زهری نقل کرده، گوید: شب سردی امام علی بن حسین علیه‏السلام را دیدم انبان آردی بر دوش حمل می‏کرد، عرض کردم:
«پسر پیغمبر! این بار، چیست؟»
امام (ع) در جواب من با صدای ضعیفی فرمود:
«عازم سفری هستم، توشه آن سفر را به محل امنی می‏برم.»
عرض کردم:
«اجازه بفرمایید غلام من برساند.»
امام علیه‏السلام جوابی نداد، زهری خواهش کرد: اجازه بفرمایید، خودم شخصا حمل کنم! اما امام به راه خود ادامه داد و فرمود:
«آری من از آنچه در سفر باعث نجات من و موجب راحتیم در طول مسافرت است دست برنمی‏دارم تو را به حق خدا به کار خودت برس.»
زهری از امام علیه‏السلام جدا شد و پس از چند روز با آن حضرت ملاقات کرد و تصور می‏کرد که عازم سفر بوده است اما موفق نشده! عرض کرد: «یابن رسول الله! گویا به آن مسافرتی که در نظر داشتید نرفته‏اید؟!» امام علیه‏السلام، قضیه را به او گفت و مطلع ساخت؛ سفری که آماده می‏شد و توشه لازم را فراهم می‏کرد، سفر آخرت بود، فرمود: «زهری قضیه آن طور نیست که تو تصور کرده‏ای، بلکه مقصود من سفر مرگ بود که باید آماده شوم، آمادگی برای مرگ، دوری از محرمات و بذل و بخشش و تلاش در کار خیر است.» [17] . انفاق امام علیه‏السلام به مستمندان برخاسته از طلب رضای خدا و کوشش برای رسیدن به مغفرت و رضوان الهی بود.

پی نوشت ها:
[1] وسائل الشیعه: 6 / 296.
[2] تاریخ دمشق: 36 / 161.
[3] ناسخ التواریخ: 1 / 67.
[4] بحارالانوار: 46 / 89.
[5] محاسن برقی: ص 547، فروع کافی: 6 / 350.
[6] خلاصه تهذیب الکمال: ص 231، حلیة الاولیاء: 3 / 140، جمهرة الأولیاء: 2 / 71، البدایة و النهایة: 9 / 105، طبقات ابن‏سعد: 5 / 19.
[7] تذکرة الحفاظ: 1 / 75، اخبارالدول: ص 110، نهایة الأرب: 21 / 326.
[8] بحارالانوار: 46 / 89.
[9] بحارالانوار: 46 / 100.
[10] صفة الصفوة: 2 / 45، الاتحاف بحب الاشراف: ص 49.
[11] الاغانی: 15 / 326.
[12] بحارالانوار: 46 / 62.
[13] تذکرة الحفاظ: 1 / 75.
[14] تذکرة الحفاظ: 1 / 75.
[15] تاریخ یعقوبی: 3 / 45.
[16] بقره / 262.
[17] علل الشرایع: ص 88، بحارالانوار: 46 / 66 - 65.

منبع: تحلیلی از زندگانی امام سجاد (جلد 1)؛ باقر شریف قرشی؛ ترجمه محمد رضا عطائی؛ کنگره جهانی حضرت رضا علیه السلام 1372.

اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir