علم

نوع اصطلاح :
عنوان :
علم
همان طور که قبلا نیز بیان داشتیم، گفتار شیخ مفید به این ترتیب بود که، آنچه را که فقها و دانشمندان در علوم مختلفه از آن حضرت نقل کرده‏اند به اندازه‏ای است که از شمار عدد بیرون است، و آنچه را که از مواعظ و ادعیه و فضایل قرآن کریم و حلال و حرام و درباره‏ی حوادث و ایام و دیگر علوم مختلفه که بین علماء و دانشمندان مشهور است اغلب از کسانی به دست آورده‏اند. که در مکتب امام زین‏العابدین (ع) آموخته و از چشمه‏ی علوم آن حضرت سیراب گردیده است، و به دنبال آن اضافه کرده، می‏نویسد: چنانچه بخواهیم به شرح آنها بپردازیم موجب اطاله‏ی کلام گردیده و از حوصله‏ی زمان نیز خارج است.
و چنان که ابن شهرآشوب در مناقب می‏نویسد: کمتر کتابی می‏توان یافت که در موعظه و زهد و تقوی تنظیم یافته و عبارت «قال علی بن الحسین» یا «قال زین‏العابدین» در آن نیامده باشد.
شیخ مفید در ارشاد ج 2 ص 141 به سند خود از عبدالله بن حسن بن حسن روایت کرده می‏گوید: - مادرم فاطمه بنت الحسین (ع) همیشه به من می‏فرمود با دائی بزرگوارت بنشین، سخنانش را بشنو و من هر وقت فرمان مادرم را اطاعت کرده، به حضور علی بن الحسین (ع) دائی نازنینم شرفیاب می‏شدم محال بود که بی‏خیر و فیض از حضورش برخیزم، و این نیز در اثر خوف و خشیت او بود که از پروردگار خود داشته و جذبه و روحانیت و کثرت علم و دانش وی بود که مرا نیز به شدت تحت تأثیر قرار می‏داد.
چنان که ابونعیم در کتاب حلیة الاولیاء ص 141 به سند خود از زهری روایت کرده می‏نویسد: روزی به خدمت علی بن الحسین علیه‏السلام شرفیاب شده، گفتم: من با جماعتی درباره‏ی روزه مذاکره نموده و به این نتیجه رسیدیم که روزه‏ی واجب تنها به ماه رمضان اختصاص دارد. نظر آن حضرت در این مورد چیست؟ امام سجاد (ع) فرمود: روزه به چهل نوع تقسیم می‏شود، ده قسم از آن جزء روزه‏های واجب محسوب می‏شود مانند روزه‏ی ماه رمضان و ده نوع آن جزء روزه‏ی حرام است و نوع دیگر که اقسام آن به چهارده نوع می‏رسد روزه‏ی مستحب است که شخص مختار است چنانچه بخواهد روزه می‏گیرد اگر مایل نباشد افطار می‏نماید. و روزه‏ی نذر و روزه‏ی اعتکاف نیز واجب محسوب می‏شود. زهری بار دیگر رو کرد به آن حضرت و گفت: یابن رسول الله، اقسام آنها را برای من بیان فرمایید. آن حضرت نیز ادامه داده، فرمود: اما روزه‏ی واجب روزه‏ی ماه رمضان و روزه‏ی دو ماه متوالی برای کسی که مرتکب قتل خطا و غیر عمد گردیده و از عهده‏ی کفاره‏ی آن که آزاد کردن بنده‏ای است برنیامده باشد، که در چنین موقع دو ماه پی‏درپی روزه می‏گیرد، چنان که خداوند تعالی می‏فرماید: و من قتل مؤمنا خطا [1] «الایه» و سه روز نیز واجب است در کفاره‏ی قسم برای کسی که قادر به اطعام به فقراء نگردد، خدای عزوجل می‏فرماید: ذلک کفارة ایمانکم اذا حلفتم: (اینست کفاره‏ی قسم‏های شما وقتی قسم خوردید) سوره‏ی مائده آیه 89. اما روزه‏ی کسی که در حال احرام سر خود را بتراشد: که در این صورت چنانچه از یکی از سه طریق کفاره‏ی آن یعنی روزه گرفتن و اطعام فقیر و یا قربانی کردن، روزه را انتخاب نماید، گرفتن سه روز روزه بر وی واجب می‏گردد. چنانکه خداوند تعالی فرمود: فمن کان منکم مریضا او به اذی من رأسه ففدیة من صیام او صدقة اونسک (پس هر که از شما ناخوش باشد یا در سر او ناخوشی باشد که مجبور به تراشیدن سر شود پس فدا بدهد از روزه گرفتن، یا تصدق دادن یا قربانی کردن.) سوره‏ی بقره آیه 196.
اما روزه‏ای که به نام «دم متعه» خوانده می‏شود روزه‏ای است که در حج تمتع انجام می‏گیرد برای کسی که نتواند قربانی نماید. خدای تعالی می‏فرماید: فاذا امنتم فمن تمتع بالعمرة الی الحج فما استیسر من الهدی... (پس چون آسوده و ایمن باشید پس آن که حج تمتع کند و مشغول شود به افعال عمره پیش از اعمال حج پس هر چه ممکن است از گاو و شتر و گوسفند قربانی کند...) سوره‏ی بقره‏ی آیه 196.
اما روزه‏ای که در برابر جزای صید انجام می‏گیرد به نص آیه‏ی شریفه‏ی قرآن کریم که می‏فرماید: و من قتله منکم متعمدا فجزاء مثل ما قتل من النعم... (و هر کس از شما بکشد شکاری را عمدا پس جزای اوست مثل آنچه کشته است از شکار که آن مثل از گاو و گوسفند و شتر باشد...) سوره‏ی مائده آیه 95. به این ترتیب است که بهای صید را تعیین کرده و مطابق قیمت آن گندم می‏پردازد، اما روزه‏های مباح که شخص در انجام آنها مختار است، روزه‏ی روز دوشنبه و روز پنج شنبه و روزه‏ی شش روز اول ماه شوال پس از ماه رمضان و روز عرفه و روز عاشورا [2] که در تمام این موارد شخص در گرفتن آن مختار است.
و اما روزه‏ای که به نام اذن یا تطوع خوانده می‏شود به این ترتیب است که فی المثل زن در روزه‏های مستحبی و در غیر ماه رمضان جز با اجازه‏ی شوهر روزه، نمی‏گیرد، و به همین ترتیب است روزه‏ی غلام و کنیز که می‏بایست با اذن مولای خود روزه بگیرند.
اما روزه‏های حرام عبارتند از روزه‏ی عید فطر و قربان و سه روز ایام تشریق، و یوم الشک نیز چنانچه به عنوان ماه رمضان محسوب دارد جزء روزه‏هایی است که گرفتن آن برای ما نهی شده است. دیگر از روزه‏های حرام روزه‏ی وصال و روزه‏ی صمت (سکوت) است و روزه‏ی نذری که توأم با معصیت و گناه باشد و دیگر صوم الدهر (یعنی یک سال روزه گرفتن که عیدین نیز جزء آنست) از روزه‏های حرام محسوب می‏شود، و در روزه‏های غیر واجب میهمان جز با اجازه‏ی میزبان روزه نمی‏گیرد، چنانکه پیامبر اسلام (ص) فرمود:
من نزل علی قوم فلا یصومن تطوعا الا باذنهم (کسی که بر قومی وارد شد جز به اذن صاحب خانه نبایستی روزه بگیرد.) نوعی دیگر از انواع روزه، روزه ی تأدیبی است که پدر کودک خود را تا آنگاه که هنوز به سن بلوغ نرسیده و بر وی واجب نشده امر به گرفتن روزه می‏نماید، و این جزء روزه‏های واجب محسوب نمی‏شود، و به همین ترتیب است موقعی که شخص به علل بیماری یا ضعف از اول روز افطار کرده اما چنانچه در وسط روز ضعف وی برطرف گردید، امر به امساک گردیده و این خود نوعی تأدیب از جانب خدای عزوجل به شمار می‏رود و البته واجب نیست، و حکم شخص مسافر نیز به همین ترتیب است، که وقتی شخص از اول روز به خوردن غذا پرداخته سپس به مقصد برسد امر به امساک گردیده است.
اما روزه‏ی اباحه که شخص مخیر است روزه بگیرد یا افطار کند روزه‏ی کسی است که از روی فراموشی و غیر عمد غذا خورده یا آب نوشیده، این امر برای او مباح گردیده و خداوند جزای روزه‏ی تمام برای او محسوب خواهد داشت.
اما درباره‏ی روزه‏ی مریض و مسافر در میان عامه آرای مختلفی ذکر گردیده است. به این ترتیب که برخی گویند بایستی روزه بگیرد و بعضی بر این عقیده‏اند که نبایستی روزه بگیرد، و عده‏ای نیز معتقدند در گرفتن روزه یا افطار کردن آن مخیر است، اما به عقیده‏ی ما (امامیه) در هر دو مورد (مریض یا مسافر) لازم است که از گرفتن روزه خودداری نماید، و چنانچه شخص به هنگام بیماری و سفر روزه بدارد بر وی لازم می‏شود که در غیر ماه رمضان قضای آن را بجا آورد، چنانکه خدای عزوجل می‏فرماید: فعدة من ایام اخر [3] . و ابن‏سعد در کتاب طبقات به سند خود آورده است که: چنین افتاد که روزی زهری که مرتکب قتل خطا و غیر عمد گردیده و بشدت دستخوش اضطراب و تشویش گردیده بود و چنان در غم و اندوه فرو رفته که پیش خود می‏گفت هرگز مایل نیستم که سقف خانه بر من سایه افکند پس به ترک یار و دیار پرداخته و به غاری پنهان گردید. این امر همچنان ادامه داشت تا آنگاه که علی بن الحسین (ع) که عازم حج گردیده بود، وی را بدین حال مشاهده کرد و خطاب به وی فرمود: یابن شهاب، بدان که گناه نومیدی و یأس تو به مراتب شدیدتر از گناهی است که مرتکب شده‏ای. از خدا بپرهیز و به درگاهش توبه و استغفار کن و دیه‏ی آن را برای وارث مقتول بفرست و به خانه‏ی خود برگرد. و به این ترتیب نگرانی و غم و اندوه زهری بر طرف گردید، «فکان الزهری یقول علی بن الحسین اعظم الناس علی منة» «به راستی که علی بن الحسین (ع) عظیم‏تر شخصیتی است که بر من منت نهاده و حق بزرگی بر من خواهد داشت» [4] .

پی نوشت ها:
[1] و هر کس بکشد مؤمنی را از روی خطا باید که کفاره دهد... (سوره‏ی نساء آیه 92).
[2] در کتب اسلامی فتاوی علماء دایر بر این است که عاشورا نصف روز روزه بگیرد و بقیه را افطار کند، زیرا دشمنان آل محمد (ص) در این روز به شکرانه‏ی آن جنایت بزرگ روزه گرفتند و برای آنکه دوستان با دشمنان امتیاز داشته باشند علمای امامیه روزه‏ی عاشورا را حرام دانسته‏اند و از نظر ثواب و امساک نصف روز آن را مباح و جایز شناخته‏اند. مترجم.
[3] فمن کان منکم مریضا او علی سفر فعدة من ایام اخر (پس هر کس از شما مریض باشد یا در سفر باشد پس روزه بگیرد به شماره‏ی آن از روزهای دیگر غیر ماه رمضان... (سوره‏ی بقره، آیه‏ی 184).
[4] شذرات الذهب ابن‏عماد ج 1 ص 105.

منبع: زندگانی امام زین العابدین علی بن الحسین؛ سید محسن امین حسینی عاملی؛ ترجمه حسین وجدانی؛ مؤسسه انتشارات امیرکبیر چاپ سوم 1374.
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir