امام سجاد در روز عید فطر

نوع اصطلاح :
عنوان :
امام سجاد در روز عید فطر
امام زین العابدین علیه‏السلام با دعا و تضرع در پیشگاه خدا به استقبال عید فطر می‏رفت در حالی که از درگاه احدیت او قبولی روزه و سایر عبادات و اعمال نیکی را که در ماه رمضان انجام داده بود، درخواست می‏کرد و عفو و رضوان خدای متعال را مسألت می‏نمود، صبح زود به سراغ فقرا می‏رفت و زکات فطره خود و تمام کسانی را که نانخور او بودند به ایشان مرحمت می‏کرد و نماز عید را می‏خواند و پس از فراغت از نماز رو به قبله می‏ایستاد و این دعای شریف را می‏خواند: «یا من یرحم من لا یرحمه العباد، و یا من یقبل من لا تقبله البلاد، و یا من لا یحتقر اهل الحاجة الیه، و یا من لا یخیب الملحین علیه، و یا من لا یجبه بالرد اهل الدالة علیه، و یا من یجتبی صغیر ما یتحف به، و یشکر یسیر ما یعمل له، و یا من یشکر علی القلیل، و یجازی بالجلیل، و یا من یدنو الی من دنا منه، و یا من یدعو الی نفسه من ادبر عنه، و یا من لا یغیر النعمة، و لا یبادر بالنقمة، و یا من یثمر الحسنة حتی ینمیها، و یتجاوز عن السیئة حتی یعفیها، انصرفت الآمال دون مدی کرمک بالحاجات، و امتلأت بفیض جودک اوعیة الطلبات، و تفسخت دون بلوغ نعتک الصفات، فلک العلو الأعلی فوق کل عال، و الجلال الأمجد فوق کل جلال، کل جلیل عندک صغیر، و کل شریف فی جنب شرفک حقیر، خاب الوافدون علی غیرک، و خسر المتعرضون الا لک، وضاع الملمون الا بک، و اجدب المنتجعون الا من انتجع فضلک، بابک مفتوح للراغبین، وجودک مباح للسائلین، و اغاثتک قریبة من المستغیثین، لا یخیب منک الآملون، و لا ییاس من عطآئک المتعرضون، و لا یشقی بنقمتک المستغفرون، رزقک مبسوط لمن عصاک، و حلمک معترض لمن ناواک، عادتک الاحسان الی المسیئین، و سنتک الابقاء علی المعتدین، حتی لقد غرتهم اناتک عن الرجوع، وصدهم امهالک عن النزوع، و انما تانیت بهم لیفیئوا الی امرک، و امهلتهم ثقة بدوام ملکک، فمن کان من اهل السعادة ختمت له بها، و من کان من اهل الشقاوة خذلته لها... «ای خدایی که رحم کننده بر کسی هستی که دیگران به او رحم نمی‏کنند و ای خدایی که پذیرای کسی هستی که هیچ شهر و دیاری او را پذیرا نیست، ای خدای مهربان که نیازمندان به درگاهت را به چشم حقارت نمی‏نگری و ای کسی که حاجتمندانی را که با اصرار از تو حاجت می‏طلبند، ناامید بر نمی‏گردانی و ای آن که دست رد به سینه بندگانی که با کبر و غررو به درگاهت می‏آیند نمی‏زنی، ای خداوندی که اعمال ناچیز بندگان را که به درگاهت هدیه می‏فرستند برمی‏گزینی و به اندک آنان سپاس می‏گویی و بر عمل ناچیز آنان اجر و مزد فراوان می‏دهی و ای خدایی که بر هر که به او تقرب جوید تو نیز به او نزدیک می‏شوی و از بندگانی که از روی طغیان از تو رو بر می‏گردانند با عنایت خود رفتار می‏کنی و ایشان را به سوی خود می‏خوانی، و ای آن که ناسپاسی بندگان باعث دگرگونی نعمت ایشان و اقدام به عذاب آنان نگردد، ای خداوندی که با مهربانی خود به ثمره نیکی نیکوکاران رشد و نمو بیشتر می‏دهی و به قدری از گناهان و بدیهای ایشان می‏گذری که گناهی در نامه عمل آنها نمی‏ماند، ای خدایی که آرزوهای بندگانت را - قبل از فرارسیدن وقتش - به لطف خویش برآورده می‏کنی و تمام ظرفهای درخواست کنندگان را از فیض جود و کرمت پر می‏سازی، تو آن خداوندی هستی که توصیف همه توصیف کنندگان در پیش اوصاف جمال و جلال تو بی‏ارزش است [1] پس خدایا مقام والای تو برتر و بالاتر از همه مقامها و جلال و عظمت تو مافوق تمام بزرگیهاست، هر بزرگی در برابر تو کوچک، و هر شریفی در مقابل بزرگواری تو بی‏ارزش است، خداوندا هر که به غیر درگاه تو رو آورد ناامید و زیانکار است و هر که از غیر تو حاجت طلبید محروم گشت و هر که به در خانه دیگری رفت عملش بیهوده و تباه است و هر که از جای دیگری جز از در خانه تو روزی طلبید دست خالی برگشت، در خانه تو به روی علاقه‏مندان باز و سفره احسانت برای مشتاقان گسترده و فریادرس تو نزدیک به فریاد خواهان است و هیچ آرزومندی را ناامید برنمی‏گردانی و هر کس به درگاه کرمت روآورد نومید برنگشت و هر کس طلب آمرزش و مغفرت کرد، دچار قهر و غضب تو نگردید، خداوندا روزی تو به گنهکاران ارزانی و حلم و بردباری تو نسبت به دشمنان فراوان است، رفتار تو نسبت به بندگان عاصی از روی کرم و احسان است و روش تو با تجاوزکاران مدارا کردن است و همین مدارا باعث غرور آنها شده و از بازگشت به درگاهت غافل گشته‏اند و مهلتی که برای بازگشت آنها داده‏ای آنها را مانع از بازگشتن به درگاه تو شده است در صورتی که تو به آنان مهلت داده‏ای تا دوباره به سوی تو باز گردند و از آن جهت مهلت داده‏ای که به جاودانگی ملکت اطمینان داشته‏ای و تو خواسته‏ای تا هر که شایسته سعادت است بتواند سعادتمند شود و هر که سزاوار شقاوت است (اتمام حجت شده) دچار خواری و ذلت گردد...»
امام سجاد علیه‏السلام در این بخش از دعای خود به الطاف الهی و فضل و کرم فراگیرش نسبت به بندگان توجه داده است که او خداوند مهربان است و نسبت به کسی که از غیر او بگسلد و جز او کسی را بخشنده نیابد، بخشنده و رحیم است همچنان که بخشش او شامل کسانی است که حکومتها او را طرد کرده‏اند و سراپای او را ترس و بیم فراگرفته است. از جمله الطاف خداوند آن که نیازمندانی را که به درگاهی او رو می‏آورند کوچک نمی‏شمارد و آن طوری که مردم به افراد محتاج با دیده حقارت می‏نگرند. و از بزرگی و رحمت اوست آرمانهای کسانی را که با پافشاری و اصرار از او درخواست و مسألت دارند ناامید نمی‏سازد، و از عظمت فضل و وسعت رحمت اوست که از بنده شایسته‏اش عمل ناچیز را می‏پذیرد و در مقابل به او پاداش فراوان می‏دهد و بندگانش را دوست می‏دارد و به هر که به او نزدیک شود او نیز نزدیک می‏شود و کسانی را که به او پشت کرده‏اند دعوت می‏کند تا در سرای آخرت مقام و منزلت والایی مرحمت کند و آنان را از هلاکت نجات بخشد. و از جمله الطاف خدا بر بندگانش آن که هر نعمتی را که به ایشان مرحمت کرده است دگرگون نمی‏سازد مگر آن که خود آنها باعث دگرگونی آن نعمت گردند، همچنان که خداوند تعالی به کار نیک نیکوکاران رشد و بالندگی می‏بخشد تا در عالم آخرت از آن برخوردار گردند... به راستی که کرم و بخشندگی خداوند بی‏پایان است و اوصاف و تعریف از بیان آن ناتوان و قاصر. او بالاتر از همه چیز و فوق هر عظمت و جلال و برتر از هر بزرگ و بزرگواری است. امام علیه‏السلام در دعای خود بر کسانی که به غیر خدا پناهنده می‏شوند و امید می‏بندند هشدار داده است که بدان وسیله رشته خیر از دست آنها بیرون رفته و آرزوهایشان نقش بر آب شده است و در معامله خود زیان برده‏اند همان طوری که هر کس به خدا امید بست سود برد و به رستگاری بزرگ نایل گشت. و نیز امام علیه‏السلام به حلم و بردباری خداوند متعال نسبت به تجاوزگران اشاره فرموده است که خداوند در مجازات ایشان شتاب نورزیده است بدان امید که شاید آنان بر سر عقل آمده و به فرمان خدا و به دامن پر مهر رحمت حق باز گردند... این بود برخی از اموری که این بخش از دعای امام علیه‏السلام مشتمل‏
بوده است و اینک به آخرین بخش از این دعای شریف گوش فرامی‏دهیم؛
کلهم صائرون الی حکمک، و امورهم آئلة الی امرک، لم یهن علی طول مدتهم سلطانک، و لم یدحض لترک معاجلتهم برهانک، حجتک قائمة لا تدحض، و سلطانک ثابت لا یزول، فالویل الدائم لمن جنح عنک، و الخیبة الخاذلة لمن خاب منک، و الشقاء الأشقی لمن اغتربک، ما اکثر تصرفه فی عذابک! و ما اطول تردده فی عقابک! و ما ابعد غایته من الفرج! و ما اقنطه من سهولة المخرج! عدلا من قضائک لا تجور فیه، و انصافا من حکمک لا تحیف علیه، فقد ظاهرت الحجج، و ابلیت الأعذار، و قد تقدمت بالوعید، و تلطفت فی الترغیب، و ضربت الأمثال، و اطلت الامهال، و اخرت و انت مستطیع للمعاجلة، و تانیت و انت ملی بالمبادرة...
«آری سرانجام، همه آنها به سوی فرمان تو باز می‏گردند و عاقبت کار ایشان بازگشت به قدرت تو خواهد داشت چون هیچ گاه طول مدت سرکشی آنان به سلطنت جاودانه تو ضعفی وارد نمی‏کند و این که تو در انتقام از سرکشان شتاب نمی‏ورزی، حجت بالغه تو بر آنها از بین نمی‏رود، پس بدبختی ابدی نصیب کسانی است که از تو رو برگردانند، خواری و ذلت شایسته و سزاوار آنهاست که از عطای فراگیر تو محروم باشند، بیچارگی از آن کسانی است که از رحمت و بخشش تو غافل باشند زیرا که آنها نمی‏دانند در اثر این غفلت چه مدت طولانی در آتش عذاب خواهند سوخت و چقدر در دوزخ کیفرت گرفتار می‏باشند! و چقدر سرانجام آنها از آسایش و راحتی به دور است! و چقدر از راه خلاص ناامید کننده است! خداوندا تو عادلی که قضای تو درباره بندگانت عدل محض است؛ به هیچ کس در آن ستم روا نمی‏داری و حکم تو، انصاف کامل است که در اجرای آن به کسی ظلم نمی‏کنی، زیرا که تو در همه این کارهایت حجت و برهان را بر بندگان آشکار کرده‏ای و راه هر گونه عذر و بهانه را به روی آنان بسته‏ای، تو از پیش آنان را از عذاب گناهان ترسانده‏ای و با و عده و تشویق آنها را به ثواب و پاداش بندگیت لطف خود را به کمال رسانده‏ای و با مثلهای زیاد، عاقبت نیکوکاران را بیان کرده‏ای، مهلتهایی که بر ایشان طولانی کرده‏ای در حالی که تو می‏توانستی به سرعت در برابر گناهان ایشان انتقام بگیری، مجازات آنها را به تأخیر انداختی، و با تمام قدرت و توان، شتاب نورزیدی.
لم تکن اناتک عجزا، و لا امهالک وهنا، و لا امساکک غفلة و لا انتظارک مداراة، بل لتکون حجتک ابلغ، و کرمک اکمل، و احسانک اوفی، و نعمتک اتم، کل ذلک کان و لم تزل، و هو کآئن و لا تزال، حجتک اجل من ان توصف بکلها، و مجدک ارفع من ان تحد بکنهه، و نعمتک اکثر من ان تحصی باسرها، و احسانک اکثر من ان تشکر علی اقله، و قد قصر بی السکوت عن تحمیدک، و فههنی الامساک عن تمجیدک، و قصارای الاقرار بالحسور لا رغبة - یا الهی - بل عجزا فها انا ذا اؤمک بالوفادة، و اسالک حسن الرفادة، فصل علی محمد و آله، واسمع نجوای، و استجب دعآئی، و لا تختم یومی بخیبتی، و لا تجبهنی بالرد فی مسألتی، و اکرم من عندک منصرفی، و الیک منقلبی، انک غیر ضائق بما ترید، و لا عاجز عما تسأل، و انت علی کل شی‏ء قدیر، و لا حول و لا قوة الا بالله العلی العظیم.» [2] .خداوندا این مدارای تو از روی عجز و ناتوانی نبوده و یا در اثر سهل‏انگاری در کار نمی‏باشد و این خودداری از کیفر آنان به خاطر غفلت از گناهان ایشان نبوده و یا نه برای آن که منتظر فرصت مناسب هستی، بلکه تنها به خاطر آن است که محبت خود را درباره ایشان به حد کمال برسانی چه آن که حجت تو رساتر و بخشش تو کاملتر و احسان تو فراگیرتر و نعمت تو تمامتر است. و همه آنچه که گفته شد از ازل در حق مردم، مقرر فرموده‏ای و تا ابد هم مقرر خواهی داشت، حجت و برهان تو بالاتر از آن است که بتوان آن را توصیف کرد و بزرگواری و کرمت بیش از آن است که کسی از عهده بیانش برآید و نعمتهای تو بیش از حد شمارش است وجود و احسان تو بیشتر از آن است که کسی بتواند در پایین‏ترین حد، آن را سپاس گوید، پس قاصر شدن و کوتاه آمدن از ادای شکر و سپاس تو مرا به سکوت واداشته و درماندگی از تمجید و تعظیمت مرا به خودداری از توصیف تو واداشته است [3] این سکوت از حمد و ثنایت نه از آن جهت است که مایل و راغب نیستم بلکه با این سکوت می‏خواهم به منتهای عجز و ناتوانیم درباره حمد و سپاس تو اعتراف کنم. خداوندا با تمام وجودم با همه احساس عجز و ناتوانی به ستایش تو مشتاقم، و از درگاهت بهترین عطایا را درخواست می‏کنم، خداوندا بر محمد و آلش درود فرست و از کرم و لطفت این مناجات مرا بپذیر و دعایم را به اجابت برسان و عاقبت کارم را در این روز به ناامیدی مکشان، و دست رد بر پیشانیم مگذار و در ساحت مقدس خود جایگاهم را گرامی دار و در بهشت برین جایم ده، چون تو به هر کاری اراده فرمایی توانایی و قدرت کامل تو در انجام هیچ کاری دچار تنگنا نگردد و قدرت لایزالی تو از درخواست بندگانت کاستی ندارد و هیچ نیرو و توانایی جز به قدرت خداوند یکتا، بلند پایه و بزرگ نیست.»
امام علیه‏السلام در این سخنان درربارش چنین می‏فرماید که تمام خلایق از مؤمن و فاسق، یکتاپرست و کافر همه و همه در قبضه قدرت خدای تعالی هستند؛ همگی در برابر فرمان او خاضع و سرانجام سر در خط فرمان اویند و اما سرکشی طاغیان و ادامه آنها در گمراهی و سرکشی و عصیان هیچ صدمه‏ای به قدرت و سلطنت پروردگار نمی‏رساند بلکه بدا به حال ایشان که دچار کیفر دائمی و عذاب همیشگی پروردگار می‏گردند و اگر خدای تعالی در این دنیا به آنان مهلت داده و نسبت به مجازات ایشان شتاب نمی‏ورزد تنها به خاطر محبت و لطفی است که به بندگان خود دارد و این عنایت را می‏فرماید که شاید به دامن محبت و دریای رحمتش باز گردند و در پیشگاه خداوند متعال توبه کنند و بدین وسیله کرم و بخشندگی او رساتر و نعمت و احسانش نسبت به بندگان کاملتر شود. در این جا سخن ما درباره روزه امام علیه‏السلام در ماه مبارک رمضان پایان می‏پذیرد که این بخش، مشتمل بر انواع عبادات و طاعات و خیرات و مبرات امام علیه‏السلام بود.

پی نوشت ها:
[1]
ای برتر از خیال و قیاس و گمان و وهم‏
وز هر چه گفته‏اند و شنیدیم و خوانده‏ایم‏

مجلس تمام گشت و به آخر رسید عمر
ما همچنان در اول وصف تو مانده‏ایم‏

(سعدی) - م.
[2] صحیفه سجادیه: دعای چهل و پنجم.
[3]
بنده همان به که ز تقصیر خویش‏
عذر به درگاه خدا آورد

ورنه سزاوار خداوندیش‏
کس نتواند که به جا آورد

(گلستان سعدی) -م.

منبع: تحلیلی از زندگانی امام سجاد (جلد 1)؛ باقر شریف قرشی مترجم محمد رضا عطائی؛ کنگره جهانی حضرت رضا علیه السلام 1372.
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir