پیشنهاد امام علی به انقلابیون

نوع اصطلاح :
عنوان :
پیشنهاد امام علی به انقلابیون
خلیفه سوم حضرت امیرالمؤمنین‏ علیه السلام را به حضور طلبید به او پیشنهاد کرد که از جانب وِی به محاصره کنندگان بگوید که:
خلیفه سوم به خواسته های ایشان جواب مثبت خواهد داد، ولی لازم است برای این کار سه روز به خلیفه مهلت بدهند، زیرا خلیفه سوم سوگند یاد کرد که خواسته هایشان را بجا آورد.
امیرالمؤمنین‏ علیه السلام پیام خلیفه سوم را به شورشیان رسانید و فرمود که:
خلیفه سوگند اکید می‏خورد که در عرض سه روز تمام خواسته های شما را بجا آورد.
انقلابیون فرمایش آن حضرت را قبول کردند و خوشحال شدند و تعهّد نامه‏ای هم میان انقلابیون و خلیفه در این رابطه به امضاء رسید.
امّا مروان بن حکم، خلیفه سوم را از این اقدام منع کرد و نگذاشت به وعده‏های خود عمل کند و به خلیفه چنین گفت:
وَاللَّهِ لِإِقامَةُ عَلی خَطیئَةٍ یسْتَغْفَرَ مِنْها اَجْمَلُ مِنْ تَوْبَةٍ یخَوَّفُ عَلَیها [1] .
«به خدا سوگند، باقی بودن و استقامت ورزیدن بر گناهی که از آن استغفار می‏کنی بهتر و زیباتر از توبه است که از ترس آن را بجا می‏آوری.»
بالاخره مهلت تعیین شده پایان یافت،
نه اصلاحی صورت گرفت،
و نه فرمانداری بر کنار شد،
و نه حقّ پایمال شده‏ای به صاحب آن حق بازگشت.
انقلابیون که در این سه روز دست از محاصره برداشته و در کنار مدینه به انتظار نشسته بودند، مشاهده کردند که خلیفه به هیچ یک از وعده هایش عمل نکرد، لذا با جدّیت تمام و بادادن شعارهای تند وارد شهر شدند و کاخ خلافت را به محاصره خود در آوردند. [2] .
این بار مدّت محاصره به طول انجامید و هر روز که می‏گذشت حلقه محاصره تنگ‏تر می‏شد و کار به جائی رسید که نگذاشتند آب و غذا به خانه خلیفه سوم برسد.
خلیفه سوم جریان را به امیرالمؤمنین‏ علیه السلام اطّلاع داد.
حضرت امیرالمؤمنین‏ علیه السلام ناراحت شده، به فکر رسانیدن آب به خلیفه افتاد.

پس از مدّتی انقلابیون دیدند که علی‏ علیه السلام به همراه سه نفر با مشک آب به طرف خانه خلیفه سوم می‏آید،
محاصره کنندگان تصمیم داشتند که نگذارند مشک‏های آب به خلیفه سوم برسد، ولی از علی‏ علیه السلام شرم نمودند و جرأت نکردند که جلوی او را بگیرند.
آنها امیدوار بودند که ابتداء طلحه پیش برود و مانع شود و سپس آنها جرأت یابند و مانع آن شوند.
طلحه به جانب علی‏ علیه السلام حرکت کرد، ولی نمی‏توانست حرف بزند،
مردم به امید اینکه طلحه فرمان جلوگیری از حاملان آب را خواهد داد، و آنها جلوی حاملان آب را سدّ خواهند کرد.
در این حال علی‏ علیه السلام طلحه را مورد عتاب قرار داد و فرمود:
مردم بگذارید آب‏ها به خلیفه برسد.
مردم ناچار تسلیم شدند و با اکراه راه مشک داران را باز کردند و مشک‏های آب به خانه خلیفه وارد گردید.
طلحه از این منظره عصبانی شد، ولی خشم خود را فرو خورد. [3] .
پس از آن انقلابیون محاصره را تنگ‏تر از پیش ساخته و نگذاشتند که کسی آب و نان به داخل خانه برساند و برای کشتن خلیفه سوم آماده شدند.

امام علی‏ علیه السلام چون مردم را در کشتن خلیفه سوم مصمّم دید، دستور داد که فرزندانش حسن و حسین‏ علیهما السلام با عدّه‏ای از خدمت‏گذاران اسلحه بردارند و در کنار درب خانه خلیفه در مقابل شورشیان آماده دفاع شوند و نگذارند که کسی از مهاجمین به داخل خانه راه یابد.
ایشان با چند نفر دیگر درب خانه خلیفه را در اختیار خود گرفتند و همانگونه که حضرت امیرالمؤمنین‏ علیه السلام دستور داده بود، نگذاشتند از مهاجمین به آنها نزدیک شوند.
طلحه و زبیر هم که چنین دیدند برای حفظ ظاهر فرزندان خود را به یاری آنها فرستادند. [4] .
عبدالفتّاح عبدالمقصود می‏نویسد که:
پیرمرد (خلیفه سوم) در تیره‏ترین لحظات بیچارگی هم حاضر نبود شک را از قلبش ریشه کن کند و همیشه نسبت به علی‏ علیه السلام شک در دل داشت و خود کوچکترین قدرتی برای زدودن آن نداشت،
به همین ترتیب ذهن ناتوان و زبونش او را به تضادّهای مداوم می‏کشانید، همینکه کارها علیه او دست به دست هم می‏دادند واز مردم نسبت به جان خویش می‏ترسید، به دنبال علی‏ علیه السلام می‏فرستاد و او را به خود نزدیک می‏کرد.
وقتی می‏دید مردم تا حدّی نرم گردیده و خاموش شده‏اند، این را بر اثر سلطه و نفوذ حریف می‏دانست و در نتیجه از او می‏ترسید و او را تبعید می‏کرد.
امام علی‏ علیه السلام پیوسته در معرض این تقرّب و تبعید قرار گرفته بود.
در قبال این وضع خلیفه پیر، هیچ تفسیری بهتر از این ندارد که بگوئیم:
این یک حالت نفسانی و ذاتی بود که پیرمرد تسلّطی بر آن نداشت.
امّا حضرت امیرالمؤمنین‏ علیه السلام با آن کرامت نفس و سعه صدری که داشت، نه دلتنگ می‏شد و نه از خلیفه سوم کینه‏ای به دل می‏گرفت، هرچند خلیفه سوم در باطن از علی‏ علیه السلام دل خوشی نداشت، و ابن عبّاس را به سراغ امام علی‏ علیه السلام فرستاد و اظهار داشت که:
یا اباالحسن، خلیفه سوم می‏خواهد که مدینه را به سوی ینْبُع (باغ‏هایی در اطراف مدینه) ترک کنی.
حضرت امیرالمؤمنین‏ علیه السلام تبسّمی کرد و آماده شد که از مدینه بیرون رود و فقط فرمود:
یا بْنَ عَبَّاسٍ، مَا یرِیدُ عُثَْمانُ إِلَّا أَنْ یجْعَلَنِی جَمَلاً نَاضِحاً بِالْغَرْبِ: أَقْبِلْ وَأَدْبِرْ! بَعَثَ إِلَی أَنْ أَخْرُجَ، ثُمَّ بَعَثَ إِلَی أَنْ أَقْدُمَ، ثُمَّ هُوَ الْآنَ یبْعَثُ إِلَی أَنْ أَخْرُجَ!
وَاللَّهِ لَقَدْ دَفَعْتُ عَنْهُ حَتَّی خَشِیتُ أَنْ أَکُونَ آثِماً.
(ای پسر عبّاس! عثمان جز این نمی‏خواهد که مرا سرگردان نگهدارد، گاهی بروم، و زمانی برگردم، [5] یک بار پیغام فرستاد از مدینه خارج شوم، دوباره خبر داد که باز گردم، هم اکنون تو را فرستاده که از شهر خارج شوم.
به خدا سوگند! آنقدر ازاو دفاع کردم که ترسیدم گناهکار باشم.) [6] .
طبری نیز در تاریخ خود جمله‏ای قریب به همین مضمون را از امام علی‏ علیه السلام در جواب (سعد بن ابی وقّاص) نقل کرد:
وَاللَّهِ ما زِلْتُ اَذُبُّ عَنْهُ حَتّی اِنّی لَأَسْتَحْیی. [7] .
«به خدا سوگند پیوسته از عثمان دفاع کرده‏ام که من از مردم خجالت می‏کشم.»
در اینجا ابن ابی الحدید می‏گوید:
به خدا سوگند علی بن ابیطالب علیه السلام در یاری عثمان آنچنان تلاش می‏کرد که اگر برادرش جعفر به جای عثمان در محاصره قرار گرفته بود، در یاری او بیشتر از این تلاش نمی‏کرد. [8] .
و ادامه می‏دهد که:
عَلِی اَبَرُّ النّاسِ مِنْ دَمِهِ وَ قَدْ صَرَّحَ بِذالِکَ فی کَثیرٍ مِنْ کَلامِهِ مِثْلُ قَوْلِهِ عَلَیهِ السَّلامُ
وَ اللَّهِ ما قَتَلْتُ عُثْمانَ وَ لا مالأَْتُ عَلَی قَتْلِهِ وَ صَدَقَ صَلَواتُ اللَّهِ عَلَیهِ. [9] .
حضرت امیرالمؤمنین‏ علیه السلام نسبت به خون خلیفه سوم از همه پاکتر بود، که در اکثر سخنرانی‏های خود به این حقیقت اشاره فرمود:
مانند سخن آن حضرت المؤمنین‏ علیه السلام که:
(سوگند به خدا من در کشتن عثمان دخالت نداشتم، و به قتل او نیز علاقه‏ای نشان ندادم.)
و امام علی‏ علیه السلام راست گفت که درود خدا بر او باد.
امام علی‏ علیه السلام برای ریشه کن شدن فتنه‏ها، هم مجاهدینی که در مسجد گِرد آمده بودند را نصیحت می‏کرد و از هرگونه اقدام نابجا پرهیز می‏داد و هم خلیفه سوم را پند می‏داد که از خدا بترسد و به خواسته‏هاس مردم مسلمان احترام بگذارد تا آتش فتنه‏ها بالا نگیرد.
اینگونه از دخالت‏ها و نظارت‏ها و پند دادن‏ها و هشدارها از مصادیق روشن «امر به معروف» و «نهی از منکر» است.
اگر همه مردم مدینه، و سران و دست اندرکاران امور جاری آن روزگاران چونان حضرت امیرالمؤمنین‏ علیه السلام عمل می‏کردند، حوادث و فتنه‏های ناگواری پدید نمی‏آمد.

پی نوشت ها:
[1] کامل ابن اثیر ج 3 ص 165.
[2] کامل ابن اثیر ج 3 ص 171، و الامام علی ج 2 ص 168، و شرح ابن ابی الحدید ج 2 ص 152، زندگانی امیرالمؤمنین ص 198 - 197.
[3] الامام علی ج 2 ص 277، و نور الابصار ص 83.
[4] نورالابصار ص 83.
[5] یجعلنی جَمَلاً ناضحاً (مرا چون شتر آبکش قرارداد) ضرب المثل است و پیامش همان است که در ترجمه آمد.
[6] خطبه 240 نهج‏البلاغه معجم‏المفهرس محمد دشتی، که اسناد آن به این شرح است:
1- عقد الفرید ج 4 ص 309: ابن عبد ربه مالکی (متوفای 328 ه)
2- کتاب کامل ج 1 ص 11: مبرد (متوفای 258 ه)
3- الامامة والسیاسة ج 1 ص 34: ابن قتیبة(متوفای 276 ه)
4- غرر الحکم ص 318: آمدی (متوفای 588 ه).
[7] تاریخ طبری ج 6 ص 2998.
[8] شرح ابن ابی الحدید بنا به نقل کتاب ابوطالب مؤمن قریش ص 38.
[9] شرح ابن ابی الحدید ج 1 ص 200.
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir