آغاز شورشگری خوارج و آمادگی رزمی امام

نوع اصطلاح :
عنوان :
آغاز شورشگری خوارج و آمادگی رزمی امام
خوارج پس از تهدید کردن امام‏ علیه السلام «حروراء» را به قصد نهروان [1] ترک گفتند،
در طول راه عبورشان بر نخلستانی افتاد در آنجا عبداللَّه بن خبّاب را دیدند که قرآن را حمایل کرده و بر الاغ خود سوار شده و همسرش نیز همراه او بود،
او از جانب علی‏ علیه السلام حاکم و عامل نهروان بود.
نخست از نام او سؤال کردند گفت:
عبداللَّه فرزند خبّاب از اصحاب پیامبر خدا هستم.
گفتند: آیا از ما ترسیدی؟
عبداللَّه گفت: آری.
گفتند:
از ما نترس، از پدرت که یار پیامبر بود حدیثی برای ما بگو که آنرا از پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم شنیده باشد، شاید به حال ما فایده‏ای بخشد.
عبداللَّه گفت:
پدرم از پیغمبر صلی الله علیه وآله وسلم روایت می‏کرد که آن حضرت فرمود:
بعد از من فتنه‏ای پدید آید که دل مرد در آن مانند بدنش می‏میرد، شب مؤمن است.
امّا بامداد کافر می‏شود، و یا صبح مؤمن است، امّا شامگاه کافر می‏شود.
گفتند: ما هم همین را می‏خواستیم.
سپس پرسیدند:
درباره ابوبکر و عمر چه می‏گوئی؟
عبداللَّه آنها را به خیر و نیکی یاد کرد.
سپس درباره خلیفه سوم و از ابتداء و انتهای خلافتش سؤال کردند.
عبداللَّه او را نیز تأیید کرد.
در پایان به او گفتند:
درباره علی و مسئله حکمیت چه عقیده‏ای داری و بعد از حکمیت نظرت چیست؟
عبداللَّه گفت:
او از شما دانا و دیندارتر است و دارای بینش عمیق‏تری می‏باشد و رأی او صواب و نظر او نافذ است.
سران خوارج گفتند:
تو مردان را با نام و نشان ستایش می‏کنی نه با افعال و اعمال آنها،
به خدا سوگند ترا به نحوی می‏کشیم، که تا کنون کسی به مانند آن کشته نشده باشد.
عبداللَّه را گرفته و کتفش را بستند و همراه زن حامله او که وضع حملش نزدیک بود به نخلستانی کشیدند که میوه آن رسیده و متعلق به مردی نصرانی بود.
خرمائی در نخلستان به زمین افتاده بود، یکی از خوارج آنرا برداشت و به دهن گذاشت،
یکی از همراهان گفت:
آیا خرمای حرام می‏خوری؟ تو که بهای آنرا نپرداخته‏ای، او ناگزیر دانه خرما را از دهان بیرون انداخت.
در آن میان خوکی را مشاهده کردند که متعلّق به اهل ذمّه بود، که یکی از خوارج او را با شمشیر کشت، همراهش به وی اعتراض کرد و گفت:
این عمل تباهکاری در روی زمین است، به ناچار بهای آنرا به صاحبش پرداختند.
عبداللَّه با مشاهده این احوال خرسند شد که از آنها آسیبی به وی نخواهد رسید، ناگاه بر خلاف انتظار او را به کنار فرات کشیدند تا شهیدش نمایند.
چون ابن خبّاب این وضع را مشاهده کرد به آنها گفت:
در کار خود صادق باشید، من مسلمانم و کار خلافی هم نکرده‏ام، در ضمن شما به من امان دادید (و گفتید از ما مترس) آنها گوش ندادند و او را بر زمین کشیده مانند گوسفند ذبح کردند و خون او به آب نهر ریخته شد،
سپس به سوی همسرش هجوم آوردند، آن زن مصیبت زده می‏گفت:
من زنی تنها هستم، آیا شما از خدا نمی‏ترسید؟
به او هم رحم نکردند، شکمش را پاره کرده و جنین را بیرون کشیده و کشتند.
آنها همچنین سه زن مسلمان دیگر را که از قبیله طی بودند نیز به قتل رساندند که یکی از آن زنان امّ سنان بود و از اصحاب پیامبر خدا صلی الله علیه وآله وسلم به حساب می‏آمد.
مرد نصرانی که در آنجا بود، با دیدن این منظره رقّت بار، با شگفتی به سران خوارج گفت:
من از کارهای شما در شگفتم زیرا عبداللَّه بن خبّاب را می‏کشید، امّا یک دانه خرما را بی اجازه صاحبش نمی‏خورید. [2] .
خوارج در سر راه خود هر جا مسلمانی می‏یافتند از دم تیغ می‏گذرانیدند و اموال آنان را به یغما می‏بردند، آنها بدین نحو در نهروان گرد آمدند.
امام‏ علیه السلام وقتی این اخبار را شنید، برای تحقیق بیشتر، حارث بن مرّره را نزد خوارج فرستاد، تا در این رابطه تحقیقات دقیقی انجام دهد و نتیجه را کتباً به اطّلاع آن حضرت برساند.
چون فرستاده امام‏ علیه السلام به گروه خوارج نزدیک شد، تا در مورد این کشتار و غارتگری‏ها سؤال نماید، بر سر او ریختند و بی رحمانه شهیدش کردند.
امام علی‏ علیه السلام از «پادگان نُخیله» قصد عزیمت به شام را داشت، که اینگونه خبرهای ناگوار یکی پس از دیگری او را نگران کرد.
و فتنه خوارج در شورای نظامی امام‏ علیه السلام مطرح گردید و از طرف فرماندهان سپاه پیشنهاد شد که:
یا امیرالمؤمنین این گروه خطرناک را با چه اطمینانی پشت سر بگذاریم و به سوی شام حرکت کنیم، آنها پس از ما ممکن است بر خانواده‏ها و اموال و شهرها مسلّط شوند، اگر صلاح است، نخست ما به سوی آنها رفته و کار خوارج را یکسره کنیم و آنگاه با خاطری آسوده به سوی دشمن اصلی، (معاویه) حرکت کنیم.
امام علی‏ علیه السلام نیز همین را صلاح می‏دانست، و بدین ترتیب فرمان داد که به جای شام به سوی نهروان حرکت نمایند.
در آن وقت منجّمی آمد و عرض کرد:
یا امیرالمؤمنین من از طریق علم نجوم دریافته‏ام که اگر در این ساعت حرکت شما آغاز شود نمی‏توانید به دشمن غلبه یابید بلکه به آسیب سخت دچار می‏شوید. بهتر است که حرکت شما به ساعت دیگر موکول گردد.
امام‏ علیه السلام به حرف وی گوش نداد و در آن ساعتی که منجّم منع کرده بود حرکت فرمود و پس از پیروزی بر دشمن، خدا را ستایش کرد و فرمود:
اگر ما به دستور آن منجّم عمل کرده و در وقتی که او معین کرده بود، لشگر می‏کشیدیم، مردم نادان می‏گفتند، این پیروزی نتیجه پیشگوئی منجّم و تعیین وقت حرکت او بود. [3] .
سپس به منجّم و مردم چنین رهنمود داد:
أَتَزْعَمُ أَنَّکَ تَهْدِی إِلَی السَّاعَةِ الَّتِی مَنْ سَارَ فِیهَا صُرِفَ عَنْهُ السُّوءُ؟ وَتُخَوِّفُ مِنَ السَّاعَةِ الَّتِی مَنْ سَارَ فِیهَا حَاقَ بِهِ الضُّرُّ؟ فَمَنْ صَدَّقَکَ بِهذَا فَقَدْ کَذَّبَ الْقُرْآنَ، وَاسْتَغْنی عَنِ الْإِسْتِعَانَةِ بِاللَّهِ فِی نَیلِ الَْمحْبُوبِ وَدَفْعِ الْمَکْرُوهِ.
وَتَبْتَغِی فِی قَوْلِکَ لِلْعَامِلِ بِأَمْرِکَ أَنْ یولِیکَ الْحَمْدَ دُونَ رَبِّهِ، لِأَنَّکَ - بِزَعْمِکَ - أَنْتَ هَدَیتَهُ إِلَی السَّاعَةِ الَّتِی نَالَ فِیهَا النَّفْعَ، وَأَمِنَ الضُّرَّ!!
أَیهَا النَّاسُ، إِیاکُمْ وَتَعَلُّمَ النُّجُومِ، إِلَّا مَا یهْتَدَی بِهِ فِی بَرٍّ أَوْ بَحْرٍ، فَإِنَّهَا تَدْعُو إِلَی الْکَهَانَةِ، وَالْمُنَجِّمُ کَالْکَاهِنِ، وَالْکَاهِنُ کَالسَّاحِرِ، وَالسَّاحِرُ کَالْکافِرِ! وَالْکافِرُ فِی النَّارِ! سِیرُوا عَلَی اسْمِ اللَّهِ.
(به هنگام حرکت برای نبرد با خوارج، شخصی با پیشگویی از راه شناخت ستارگان گفت: اگر در این ساعت حرکت کنید، پیروز نمی‏شوید و من از راه علم ستاره‏شناسی این محاسبه را کردم،:)

امام فرمود :
ای مردم، از فرا گرفتن علم ستاره‏شناسی برای پیشگویی‏های دروغین، بپرهیزید، جز آن مقدار از علم نجوم که در دریانوردی و صحرانوردی به آن نیاز دارید، چه اینکه ستاره‏شناسی شما را به غیب‏گویی و غیب‏گویی به جادوگری می‏کشاند، و ستاره‏شناس چون غیب‏گو، و غیب‏گو چون جاودگر و جادوگر چون کافر و کافر [4] در آتش جهنّم است. با نام خدا حرکت کنید.» [5] .
امام‏ علیه السلام با سپاه خود که بالغ بر شصت و هشت هزار و دویست نفر بود [6] بسوی نهروان حرکت کرد و در نهروان با خوارج روبرو شدند.
آنها چون امام‏ علیه السلام را دیدند به آواز بلند گفتند:
لا حُکْمَ اِلاّ لِلّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ
امام‏ علیه السلام بردباری نمود و نخست پیغام فرستاد که:
«کشندگان برادران ما را به ما تحویل دهید تا ما به قصاص، آنها را بکشیم، آنگاه من شما را به حالِ خود می‏گذارم و برای جنگ بسوی اهل شام حرکت می‏نمایم، شاید خداوند قلب‏های شما را به پاکی تغییر دهد و شما را از این گمراهی برگرداند.»
در پاسخ، پیام فرستادند که:
ما گشندگان یاران تو هستیم و در قتل آنها شرکت کرده‏ایم، زیرا که خون آنها و شما را مباح می‏دانیم. [7] .

پی نوشت ها:
[1] نهروان، گویا نام کوره‏های آب میان بغداد و واسط و دارای آبادی بوده که از بین رفته و اثار عمارتها نمایان است. (معجم البلدان).
[2] کامل ابن اثیر ج3، ص342 - و تاریخ طبری، ج6، ص3374 - و ناسخ ج امیرالمؤمنین‏علیه السلام، ص541 - و تحفة الاحباب، ص181 - و الامامة والسیاسة، ج1، ص126 - و سفینه بحار، ج1، ص383.
[3] نورالابصار، شبلنجی، ص112 - و تاریخ طبری، ج6، ص3376 - و کامل ابن اثیر، ج3، ص343 - و الامامة والسیاسة، ج1، ص127 - و ناسخ کتاب خوارج، ص542.
[4] منجّم، از طریق ستاره‏شنای‏ک پیشگویی می‏کند و کاهِن (غیب‏گو) با کمک گرفع از شیطان و جن خق می‏دهد، می‏گویند شخص مورد نظر عفیف بن قیس برادر اشعث بن قیس بود.
[5] خطبه 79 نهج‏البلاغه معجم المفهرس محمد دشتی، اسناد و مدارک این خطبه به شرح زیر است:
1- کتاب صفین: ابراهیم‏بن دیزیل‏المحدث (متوفای 281ه)
2- کتاب أمالی ص338 مجلس64 حدیث16: شیخ صدوق (متوفای 381 ه)
3- عیون الجواهر (بنقل از فرج‏المهموم): شیخ صدوق (متوفای 381 ه)
4- فرج المهموم ص 57 و 59: سیدبن طاووس (متوفای 664 ه)
5- أنساب الاشراف ج2 ص368 ح437: بلاذری (متوفای 279 ه)
6- تذکرة الخواص ص145: ابن جوزی حنفی (متوفای 567 ه)
7- کتاب احتجاج ج1 ص560 ط جدید: طبرسی (متوفای 588 ه)
8- زهر الاداب: ابواسحاق قیروانی(حدود 425 ه)
9- کنزالفوائد ص 165: کراجکی (متوفای 449 ه)
10- بحارالانوار ج 55 ص 258 ح50: مجلسی (متوفای 1110 ه)
11- انوار النعمانیه ج1 ص195: جزائری (متوفای 1112ه)
12- بحارالانوار ج33 ص362 ح596: جزائری (متوفای 1112ه)
13- ربیع الابرار ج1 ص108 ح93 ب2: زمخشری معتزلی (متوفای 538ه).
[6] تاریخ طبری، ج6، ص3371 - و کامل ابن اثیر، ج3، ص340 (سه هزار و دویست نفر از آن سپاه از اهل بصره بودند.).
[7] تاریخ طبری، ج6، ص3376-3375 - و الامامة والسیاسة، ج1، ص127 - و مروج الذهب، ج2، ص405 - و تتمة المنتهی، ج1، ص30 - و الامام علی، ج6، ص109 - و کامل ابن اثیر، ج3، ص343.
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir