آگاهی از زبانهای گوناگون‏

نوع اصطلاح :
عنوان :
آگاهی از زبانهای گوناگون‏
صفار قمی با سند خود از علی بن مهزیار نقل می‏کند که گفت:
نزد امام هادی علیه‏السلام رفتم، آغاز به سخن کرد، و با زبان فارسی با من سخن گفت.
ابوهاشم می‏گوید: در خدمت امام هادی علیه‏السلام - که بیماری آبله داشت - بودم، به پزشکیارش گفتم: «آب گرفت»، حضرت علیه‏السلام با تبسم رو به من کرد و فرمود: آیا گمان داری که فقط تو فارسی می‏دانی؟ پزشکیار گفت: فدایت شوم، آیا تو فارسی می‏دانی؟ فرمود: این فارسی را آری، به تو گفت: بیماری آبله آب گرفت.
و نیز می‏گوید: امام هادی علیه‏السلام که بر بالینش غلامی حضور داشت - به من فرمود: با این غلام با فارسی نیکو و فصیح سخن بگو، به غلام گفتم: ناف تو چیست؟ غلام ساکت شد، امام به او فرمود: درباره نافت از تو می‏پرسد.
و نیز می‏گوید: خدمت امام هادی علیه‏السلام رسیدم فرمود: اباهاشم! با این خادم با زبان فارسی سخن بگو که او می‏پندارد آن را خوب می‏داند. من به خادم گفتم: زانویت چیست؟ پاسخم نداد، امام فرمود: زانویت؟ و گفتم: نافت چیست؟ پاسخ نداد، و امام علیه‏السلام فرمود: نافت؟
و نیز صفار از ابراهیم بن مهزیار نقل می‏کند که گفت:
امام هادی علیه‏السلام به علی بن مهزیار نوشت تا برای او زمان سنج [ساعت] بسازد، و ما آن را در سال 28 برایش بردیم، چون به سیاله رسیدیم خبر آمدن خود را به حضرت علیه‏السلام داد، و خواست تا اجازه دهد او و من به خدمتش برسیم، و نیز زمان تشرف ما را مشخص کند، پاسخ آمد که بعد از ظهر می‏توانیم به خدمتش برسیم، ما همه در حالی که مسرور، غلام علی بن مهزیار نیز با ما بود در یک روز تابستانی بسیار گرم به راه افتادیم. چون به خانه امام علیه‏السلام نزدیک شدیم دیدیم بلال غلام امام هادی علیه‏السلام ایستاده انتظار ما را می‏کشد، بلال گفت: بفرمایید، ما در حالی که بسیار تشنه بودیم به اتاقی داخل شدیم، چندان ننشسته بودیم که خادمی آبی بسیار خنک آورد، و نوشیدیم، سپس حضرت علیه‏السلام، علی بن مهزیار را خواست، و او تا بعد از عصر در خدمت حضرت علیه‏السلام بود، سپس مرا خواست، سلام کردم و خواستم تا اجازه فرماید دستش را ببوسم، اجازه داد و بوسیدم، و برایم دعا فرمود و نشستم، سپس برخاستم و خداحافظی کردم، چون از در بیرون آمدم صدا زد: ابراهیم! عرض کردم: بله، سرورم! فرمود: بمان، نشستم، مسرور نیز با ما بود، و فرمود تا زمان سنج به کار گذاشته شود، سپس بیرون آمد، و بر تختی که نهاده بودند نشست، و در جانب چپ خود برای علی بن مهزیار تختی گذاشت و او نیز نشست، و من در کنار ساعت [- که با افتادن سنگ زمان را مشخص می‏کرد -] ایستاده بودم، سنگی افتاد، و مسرور گفت: هشت، امام فرمود: هشت، ثمانیه؟ عرض کردیم: آری آقاجان! و نزد حضرت علیه‏السلام تا شب ماندیم، سپس بیرون آمدیم، به علی بن مهزیار فرمود: فردا مسرور را نزد من بفرست. علی بن مهزیار مسرور را فرستاد، چون خدمت حضرت علیه‏السلام رسید، با زبان فارسی فرمود: بار خدایا! چون؟ [مسرور می‏گوید:] عرض کردم: نیک، سرورم! پس نصر عبور کرد، حضرت علیه‏السلام فرمود: در ببند، در ببند، در بسته شد، و ردای خود را بر من افکند تا نصر مرا نبیند، و آنچه خواست از من پرسید، علی بن مهزیار به دیدار امام علیه‏السلام آمد، امام علیه‏السلام به او فرمود: همه این‏ها از ترس نصر است، علی بن مهزیار گفت: همچون عمرو بن قرح از او می‏ترسم.
راوندی از احمد بن هارون نقل می‏کند که گفت:
زیر چادری که در بستان خانه او بود نشسته بود، و یکی از غلامانش را تعلیم می‏دادم که دیدم امام هادی علیه‏السلام سوار بر اسب نزد ما آمد، ما برخاستیم تا نزد او بشتابیم که پیش از نزدیک شدن ما پیاده شد، و افسار اسب خود را گرفت، و به یکی از طناب‏های چادر بست، سپس آمد و نزد ما نشست، و به من رو کرد و فرمود: در نظر داری چه زمانی به مدینه برگردی؟
عرض کردم: امشب. فرمود: نامه‏ای بنویسم که آن را به دست فلان تاجر برسانی؟ عرض کردم: آری. فرمود: غلام! دوات و کاغذ بیاور. غلام رفت تا از خانه دیگر دوات و کاغذ بیاورد، چون از دید ما پنهان شد، اسب شیهه کشید و دم خود را تکان داد.
حضرت علیه‏السلام با زبان فارسی به اسب فرمود: این آشفتگی چیست؟ اسب دوباره شیهه کشید و دم خود را تکان داد، و حضرت علیه‏السلام به زبان فارسی به او فرمود: کاری دارم، می‏خواهم نامه‏ای به مدینه بنویسم، صبر کن، تا تمام کنم. اسب برای بار سوم شیهه کشید و دستان خود را تکان داد، حضرت علیه‏السلام با زبان فارسی به او فرمود: [افسار را] در آور، و به گوشه بستان برو، و همانجا بول و پشگل بکن، و برگرد و در جای خود بایست.
اسب سر خود را بلند کرد و افسار را در آورد، سپس به گوشه بستان در پشت چادر که ما او را نمی‏دیدیم رفت، و قضای حاجت کرد و به جای خود برگشت.
من در دلم آنچنان شور، و وسوسه شیطان افتاد که خدا می‏داند، حضرت علیه‏السلام رو به من کرد و فرمود: احمد! آنچه دیدی دشوارت نباشد، آنچه خدا به محمد و آل محمد علیهم‏السلام داده، بیش از آنست که به داود و آل داود داده بود.
عرض کردم: فرزند رسول خدا صلی الله علیه و آله راست می‏گوید، با اسب چه گفتگویی داشتید، من نفهمیدم؟
فرمود: اسب به من گفت: سوار شو خانه برویم تا از من آسوده شوی، گفتم: این آشفتگی چیست؟ گفت: در رنجم. گفتم: کار دارم، می‏خواهم نامه‏ای به مدینه بنویسم، چون تمام کردم سوار می‏شوم. گفت: می‏خواهم قضای حاجت کنم، و دوست ندارم این کار را پیش شما انجام دهم. گفتم: به گوشه بستان برو، کار خود را انجام ده، و سر جای خود برگرد، و اسب چنانکه دیدی انجام داد. غلام دوات و کاغذ را آورد، آفتاب غروب کرده بود، او آن‏ها را پیش امام علیه‏السلام گذاشت، و امام علیه‏السلام سرگرم نوشتن نامه شد، تاریکی چنان شد که دیگر او و نامه او را نمی‏دیدم، پنداشتم که او نیز مثل من است. به غلام گفتم: برو شمع بیاور تا آقا ببیند چه می‏نویسد، غلام به راه افتاد، امام علیه‏السلام به او فرمود: نیازی نیست. و نامه‏ای طولانی نوشت تا سرخی شفق نیز رفت، سپس آن را برید، و به غلام فرمود: اصلاحش کن، غلام نامه را گرفت، رفت و اصلاح کرد و آورد تا مهر بزند، حضرت علیه‏السلام بدون آنکه وارونه یا وارونه نبودن مهر را ببیند نامه را مهر زد، و به من داد، من آن را گرفتم و برخاستم که بروم، پیش از آن که از چادر بیرون شوم در دلم افتاد که نماز را قبل از آن که به مدینه درآیم می‏خوانم. امام علیه‏السلام فرمود: احمد! نماز مغرب و عشا را در مسجد الرسول صلی الله علیه و آله بخوان، و در همانجا از پی آن مرد تاجر باش که به خواست خدا به او می‏رسی. من به راه افتادم تا به [مدینه و] مسجد پیامبر صلی الله علیه و آله رسیدم، اذان نماز عشا را گفته بودند، نماز مغرب را خواندم و با آنان نماز عشا را گزاردم، و همانجا در جستجوی آن مرد برآمدم، و او را پیدا کردم و نامه امام را به او دادم، آن را گرفت و باز کرد تا بخواند، در آن وقت نتوانست، چراغی خواست، من نامه را گرفتم، و در مسجد در نور چراغ آن را برای او خواندم، دیدم خط امام علیه‏السلام، هماهنگ [و زیبا]، و هیچ حرفی به حرف دیگر نچسبیده است، و مهر امام علیه‏السلام نیز درست بود، وارونه نبود.
آن مرد گفت: فردا بیا تا جواب نامه را بنویسم، فردا رفتم، جواب را نوشت، و آن را برای امام علیه‏السلام آوردم، امام علیه‏السلام فرمود: آیا به هماهنگونه که گفتم مرد تاجر را پیدا کردی؟ عرض کردم: آری. فرمود: آفرین.
طبرسی با سند خود از ابوهاشم جعفری نقل می‏کند که گفت:
من در روزگار واثق خلیفه، در مدینه بودم که بغا در جستجوی اعراب به آنجا آمد، امام هادی علیه‏السلام فرمود: با ما بیرون مدینه بیایید تا بسیج عمومی این ترک را بنگریم، بیرون رفتیم و ایستادیم تا سپاه او از پیش ما گذشت، چون فرمانده ترک به ما رسید، امام علیه‏السلام با او به ترکی سخن گفت، او از اسب پیاده شد، و سم اسب حضرت را بوسید.
من به آن فرمانده ترک سوگند دادم که این مرد با تو چه گفت؟ او گفت: آیا این پیامبر است؟ گفتم: نه، گفت: مرا با اسمی که در کودکی در سرزمین ترک داشتم صدا کرد، تاکنون هیچ کس آن را نمی‏داند.
و نیز از ابوهاشم جعفری نقل می‏کند که گفت:
نزد امام هادی علیه‏السلام رفتم، او با من به زبان هندی سخن گفت: نتوانستم پاسخش دهم، پیش حضرت علیه‏السلام، ظرفی پر از سنگریزه بود، سنگریزه‏ای را برداشت، و سه بار آن را مکید، و به طرف من انداخت، آن را برداشتم و در دهان خود گذاشتم، سوگند به خدا! از نزد او بیرون نیامده بودم مگر آنکه به هفتاد و سه زبان سخن می‏گفتم که اولین آن هندی بود.
علی بن مهزیار می‏گوید: نزد امام هادی علیه‏السلام غلامی که از نژاد سقلبی بود فرستادم، شگفت زده برگشت، گفتم: چیست فرزندم؟ گفت: چگونه متعجب نباشم، با من پیوسته به زبان سقلابی سخن گفت، گویی که او یکی از ما است! به گمانم او در میان ایشان زندگی کرده است.


قال الصفار القمی:
عن محمد بن الحسین، عن علی بن مهزیار، عن الطیب الهادی علیه‏السلام قال: دخلت علیه، فابتدأنی و کلمنی بالفارسیة [1] .
قال الراوندی:
قال أبوهاشم: کنت عند أبی‏الحسن علیه‏السلام و هو مجدر، فقلت للمتطبب: «آب گرفت» ثم التفت الی و تبسم فقال: تظن ألا یحسن الفارسیة غیرک؟
فقال له المتطبب: جعلت فداک تحسنها؟ فقال: أما فارسیة هذا فنعم، قال لک: احتمل الجدری ماء [2] .
و قال أیضا: قال أبوهاشم: قال لی أبوالحسن علیه‏السلام و علی رأسه غلام: کلم هذا الغلام بالفارسیة، و أعرب له فیها. فقلت للغلام: ناف تو چیست؟ فسکت الغلام، فقال له أبوالحسن علیه‏السلام: یسألک عن سرتک [3] .
قال الصفار: حدثنا عبدالله بن جعفر، عن أبی‏هاشم الجعفری قال: دخلت علی أبی‏الحسن علیه‏السلام فقال: یا أباهاشم! کلم هذا الخادم بالفارسیة، فانه یزعم أنه یحسنها، فقلت للخادم: زانویت چیست؟ فلم یجبنی فقال علیه‏السلام: یقول: رکبتک؟ ثم قلت: نافت چیست؟ فلم یجبنی فقال: یقول: سرتک؟ [4] .
و قال أیضا: حدثنا الحسن بن علی السرسونی، عن ابراهیم بن مهزیار قال: کان أبوالحسن علیه‏السلام کتب الی علی بن مهزیار یأمره أن یعمل له مقدار الساعات، فحملناه الیه فی سنة ثمان و عشرین، فلما صرنا بسیالة کتب یعلمه قدومه، و یستأذنه فی المصیر الیه و عن الوقت الذی نسیر الیه فیه، و استأذن لابراهیم، فورد الجواب بالاذن أنا نصیر الیه بعد الظهر، فخرجنا جمیعا الی أن صرنا فی یوم صائف شدید الحر، و معنا مسرور غلام علی بن مهزیار، فلما أن دنوا من قصره اذا بلال قائم ینتظرنا، و کان بلال غلام أبی الحسن علیه‏السلام، فقال: ادخلوا.
فدخلنا حجرة و قد نالنا من العطش أمر عظیم، فما قعدنا حینا حتی خرج الینا بعض الخدم و معه قلال من ماء أبرد ما یکون فشربنا، ثم دعا بعلی بن مهزیار فلبث عنده الی بعد العصر، ثم دعانی فسلمت علیه و استأذنته أن یناولنی یده فأقبلها، فمد یده فقبلتها و دعانی وقعدت، ثم قمت فودعته، فلما خرجت من باب البیت نادانی فقال: یا ابراهیم!
فقلت: لبیک یا سیدی! فقال: لا تبرح، فلم نزل جالسا و مسرور غلامنا معنا، فأمر أن ینصب المقدار ثم خرج علیه‏السلام فألقی له کرسی فجلس علیه، و ألقی لعلی بن مهزیار کرسی عن یساره فجلس، و کنت أنا بجنب المقدار فسقطت حصاة، فقال مسرور: هشت، فقال: هشت، ثمانیة؟
فقلنا: نعم، یا سیدنا! فلبثنا عنده الی المساء. ثم خرجنا فقال لعلی: رد الی مسرورا بالغداة، فوجهه الیه، فلما أن دخل قال له بالفارسیة: بار خدایا چون؟
فقلت له: نیک، یا سیدی! فمر نصر فقال لمسرور: در به بند در ببند، فأغلق الباب، ثم ألقی رداه علی یخفینی من نصر حتی سألنی عما أراد، فلقیه علی بن مهزیار فقال له: کل هذا خوفا من نصر. فقال: یا أباالحسن! یکاد خوفی منه خوفی من عمرو بن قرح [5] .
قال الراوندی: أن أحمد بن هارون قال: کنت جالسا أعلم غلاما من غلمانه فی فازة داره، فیها بستان اذ دخل علینا أبوالحسن علیه‏السلام راکبا علی فرس له، فقمنا الیه فسبقنا فنزل قبل أن ندنو منه، فأخذ بعنان فرسه بیده فعلقه فی طنب من أطناب الفازة، ثم دخل و جلس معنا فأقبل علی فقال: متی رأیک تنصرف الی المدینة؟ فقلت: اللیلة، قال: فأکتب اذا کتابا معک توصله الی فلان التاجر، قلت نعم. قال: یا غلام! هات الدواة و القرطاس، فخرج الغلام لیأتی بهما من دار أخری. فلما غاب الغلام صهل الفرس و ضرب بذنبه فقال له بالفارسیة: ما هذا القلق؟ فصهل الثانیة فضرب بذنبه فقال له بالفارسیة: لی حاجة أرید أن أکتب کتابا الی المدینة فاصبر حتی أفرغ، فصهل الثالثة و ضرب بیدیه فقال له بالفارسیة: اقلع فامض الی ناحیة البستان، وبل هناک. ورث و ارجع، فقف هناک مکانک.
فرفع الفرس رأسه و أخرج العنان من موضعه ثم مضی الی ناحیة البستان حتی لا نراه فی ظهر الفازة فبال وراث وعاد الی مکانه. فدخلنی من ذلک ما الله به علیم، و وسوس الشیطان فی قلبی، فأقبل الی فقال: یا أحمد! لا یعظم علیک ما رأیت، ان ما أعطی الله محمدا و آل محمد أکثر مما أعطی داود و آل داود. قلت: صدق ابن رسول الله صلی الله علیه و آله، فما قال لک و ما قلت له، فما فهمته؟ فقال: قال لی الفرس: قم فارکب الی البیت حتی تفرغ عنی، قلت: ما هذا القلق؟ قال: قد تعبت، فقلت: لی حاجة أرید أن أکتب کتابا الی المدینة فاذا فرغت رکبتک، قال: انی أرید أن أروث و أبول و أکره أن أفعل ذلک بین یدیک، فقلت له: اذهب الی ناحیة البستان فافعل ما أردت ثم عد الی مکانک، ففعل الذی رأیت.
ثم أقبل الغلام بالدواة و القرطاس، و قد غابت الشمس فوضعها بین یدیه فأخذ فی الکتابة حتی أظلم اللیل فیما بینی و بینه، فلم أر الکتاب و ظننت أنه قد أصابه الذی أصابنی.
فقلت للغلام: قم، فهات بشمعة من الدار حتی یبصر مولاک کیف یکتب، فمضی فقال للغلام: لیس لی الی ذلک حاجة.
ثم کتب کتابا طویلا الی أن غاب الشفق ثم قطعه، فقال للغلام: أصلحه، فأخذ الغلام الکتاب و خرج من الفازة لیصلحه ثم عاد الیه و ناوله لیختمه، فختمه من غیر أن ینظر الخاتم مقلوبا أو غیر مقلوب فناولنی الکتاب فأخذت فقمت لأذهب فعرض فی قلبی قبل أن أخرج من الفازة أصلی قبل أن آتی المدینة. قال: یا أحمد! صل المغرب و العشاء الآخرة فی مسجد الرسول صلی الله علیه و آله، ثم اطلب الرجل فی الروضة، فانک توافیه ان شاء الله.
قال: فخرجت مبادرا فأتیت المسجد و قد نودی للعشاء الآخرة، فصلیت المغرب ثم صلیت معهم العتمة، و طلبت الرجل حیث أمرنی فوجدته فأعطیته الکتاب، فأخذه ففضه لیقرأه فلم یتبین قراءة فی ذلک الوقت، فدعا بسراج فأخذته فقرأته علیه فی السراج فی المسجد، فاذا خط مستولیس حرف ملتصقا بحرف، و اذا الخاتم مستولیس بمقلوب، فقال لی الرجل: عد الی غدا حتی أکتب جواب الکتاب، فغدوت فکتب الجواب فمضیت به الیه، فقال: ألیس قد وجدت الرجل حیث قلت لک؟
فقلت: نعم، قال: أحسنت [6] .
روی الطبرسی: عن السید الصالح أبی‏طالب الحسینی القصی رحمه الله، عن والده الحسین بن الحسن، عن أبی‏الحسین طاهر بن محمد الجعفری، عن أحمد بن محمد بن عیاش، عن عبدالله بن أحمد بن یعقوب، عن الحسین بن أحمد المالکی الاسدی، قال: أخبرنی أبوهاشم الجعفری قال: کنت بالمدینة حین مر بها بغا، أیام الواثق فی طلب الأعراب، فقال أبوالحسن علیه‏السلام: اخرجوا بنا حتی ننظر الی تعبئة هذا الترکی، فخرجنا فوقفنا فمرت بنا تعبئته، فمر بنا ترکی فکلمه أبوالحسن علیه‏السلام بالترکیة، فنزل عن فرسه فقبل حافر دابته. قال: فحلفت الترکی و قلت له: ما قال لک الرجل؟ قال: هذا نبی؟ قلت: لیس هذا بنبی، قال: دعانی باسم سمیت به فی صغری فی بلاد الترک، ما علمه أحد الی الساعة [7] .
و قال أیضا: قال أبوعبدالله بن عیاش: و حدثنی علی بن حبشی بن قونی، قال: حدثنا جعفر بن محمد بن مالک قال: حدثنا أبوهاشم الجعفری قال: دخلت علی أبی‏الحسن علیه‏السلام فکلمنی بالهندیة، فلم أحسن أن أرد علیه، و کان بین یدیه رکوة ملأی حصا، فتناول حصاة واحدة و وضعها فی فیه فمصها «ثلاثا»، ثم رمی بها الی، فوضعتها فی فمی فوالله! ما برحت من عنده حتی تکلمت بثلاثة و سبعین لسانا، أولها الهندیة [8] .
قال الصفار: حدثنا محمد بن عیسی، عن علی بن مهزیار قال: أرسلت الی أبی‏الحسن علیه‏السلام غلامی و کان سقلابیا فرجع الغلام الی متعجبا، فقلت له: ما لک یا بنی؟ قال: کیف لا أتعجب ما زال یکلمنی بالسقلابیة کأنه واحدا منا فظننت أنه انما دار بینهم [9] .

پی نوشت ها:
[1] بصائر الدرجات: 333 ح 1، بحارالأنوار 50: 130 ح 10.
[2] الخرائج و الجرائح 2: 675 ح 5، بحارالأنوار 50: 136 ح 18.
[3] الخرائج و الجرائح 2: 675 ح 6، بحارالأنوار 50: 137 ح 19.
[4] بصائر الدرجات: 338 ح 2 الخرائج و الجرائح 2: 760 ح 79، بحارالأنوار 49: 88 ح 7 و 50: 157 ح 46.
[5] بصائر الدرجات: 337 ح 15، بحارالأنوار 50: 131 ح 13، مسند الامام الهادی علیه‏السلام: 107 ح 11.
[6] الخرائج و الجرائح 1: 408 ح 14، بحارالأنوار 50: 153 ح 40.
[7] اعلام الوری 2: 117، المناقب لابن شهرآشوب 4: 408 اختصارا، الثاقب فی المناقب: 538، بحارالأنوار 50: 124 ح 1.
[8] اعلام الوری 2: 117، الخرائج و الجرائح 2: 673 ح 2، المناقب لابن شهرآشوب 4: 408، الثاقب فی المناقب: 533، بحارالأنوار 50: 136 ح 17.
[9] بصائر الدرجات: 333 ح 3، الاختصاص: 289، المناقب لابن شهرآشوب 4: 408، کشف الغمة 2: 389، بحارالأنوار 50: 130 ح 11، و 26: 191 ح 3.

منبع: فرهنگ جامع سخنان امام هادی؛ تهیه و تدوین گروه حدیث پژوهشکده باقر العلوم؛ مترجم علی مؤیدی؛ نشر معروف چاپ اول دی 1384.
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir