جام‏ های شراب پیروزی

نوع اصطلاح :
عنوان :
جام‏ های شراب پیروزی
پاییز، اندک اندک دامان زرین خود را بر می‏چیند و تک برگ‏های شاخساران را با بادهای سرد زمستانی تنها می‏گذارد. سال دویست و پنجاه و پنج هجری قمری فرا می‏رسد. بحران همچنان بر سامرا حاکم است. درگیری میان فرماندهان ترک، قربانیان بسیاری می‏گیرد. کاخ خلافت از تباهی و غارت رنج می‏برد. از دندان‏های گرگ‏های عباسی، پلیدی می‏چکد. دولتمردان یا به کیش مسیحیت پای می‏فشارند و یا به انگیزه‏ی بهره و طمعی اسلام را پذیرفته‏اند. شورش‏های شرق و شمال ایران، خلیفه را نگران ساخته است. صفار همچنان به سوی کرمان پیشروی می‏کند. [1] حسن بن زید - با آن که نیروهایش از موسی بن بغا شکست خورده‏اند - هنوز سرزمین وسیعی را در اختیار دارد و خطری جدی برای خلافت عباسی به حساب می‏آید. مسافرانی که از بصره می‏آیند، از ظهور مردی سخن می‏رانند، که ادعا می‏کند از خاندان علوی است. او تلاش می‏کند تا کارگران آفریقایی را در بصره علیه عباسیان بشوراند. موقعیت نابسامان آنها، خطر شورش را افزایش داده است. افزون بر این، دربار نیک آگاه است که ترور امام دهم (ع)، جمع شیعیان را پراکنده نکرده است. شباهت رفتاری و ظاهری حسن (ع) به پدرش، چنان است که گویی پدر زنده است و رهبری شیعیان را بر دوش دارد. به دنبال سرنگونی میخاییل سوم (امپراتور روم) و روی کار آمدن باسیل (فرمانده‏ی مقدونی)، پادشاهی خاندان عموریان به پایان رسیده و سلطنت مقدونیان آغاز شده است. درگیری‏های مسلمانان با آنان در مرزها متوقف شده و آرامشی نسبی در جبهه حکمفرما شده است. [2] رنج‏های امام، تنها به سبب محاصره‏ی شدید خانه‏اش نیست؛ بلکه نشانه‏های بسیاری حاکی از آن است که حکومت در پی ترور اوست. عباسیان برای سرکوبی قیام‏های شیعی در جنوب عراق و کوفه، بریحه را برگزیدند. بریحه در روزگار متوکل والی مدینه بود. او نخستین کسی است که در سال دویست و سی و سه، متوکل را بر کشتن امام هادی (ع) تشویق می‏کرد. [3] .
زمستان رفته، بهار از راه می‏رسد. شورش‏ها و چیرگی دولتمردان فاسد و تهیدستی خزانه‏ی دولت، بر بحران دامن می‏زند. تأخیر چند ماهه‏ی حقوق سپاهیان، اندک اندک موجی از نارضایتی میان آنان پدید آورده است. ابن‏اسراییل (نخست وزیر)، ابونوح و ابن‏مخلد، میگسارانی هستند که با سرنوشت دولت اسلامی بازی می‏کنند. زمزمه‏های ناخرسندی لشکریان، اینک به فریادهای اعتراض آمیز تبدیل شده است. صالح بن وصیف (فرمانده‏ی جنگی)، هزاران سپاهی را علیه خلیفه گرد آورده است. امروز پنجشنبه، سوم جمادی الآخر است. نخست وزیر به اتفاق ابن‏روح و ابن‏مخلد به کاخ آمده است. با آن که روز به نیمه رسیده است، اما خلیفه هنوز خواب آلود است. چشمان سه دولتمرد از شب نشینی شب گذشته خونین است. [4] .
اندکی بعد، صالح با سپاهیانش می‏رسد. سپاه، بیرون کاخ گوش به فرمان می‏ماند. فرمانده‏ی ترک به خلیفه درود می‏فرستد و بی‏مقدمه می‏گوید:
-ای امیرمؤمنان! سپاهیان ترک، در انتظار حقوق معوقه‏ی خویشند. خزانه خالی است و ابن‏اسراییل و دوستانش به غارتگری مشغولند. نخست وزیر فریاد می‏کشد:
-ای سرکش! گستاخ پدر! از کجا پول بیاوریم؟!
ابانوح دخالت کرده، معتز را تحریک می‏کند:
- تو علیه خلیفه دسیسه می‏کنی و ترکان را ضد وی بر می‏انگیزانی. خون در رگ‏های فرمانده‏ی ترک به جوش می‏آید. با فرمان وی، سپاهیان به کاخ یورش می‏برند. معتز به دخمه‏ای می‏گریزد. سه دولتمرد دستگیر و به کاخ صالح منتقل می‏شوند. به اتهام خیانت و اختلاس اموال دولت، محاکمه و شکنجه می‏شوند تا دستور ضرب هزاران سکه‏ی دینار را بدهند؛ اما آنان با باور به این نکته که مادر خلیفه، خاموش نخواهد نشست، از این کار امتناع می‏ورزند. صالح، ابن‏یزداد مروزی را به عنوان نخست وزیر منصوب می‏کند. مادر خلیفه به خاطر این کار، تذکر شدید اللحنی به صالح می‏دهد. با ائتلاف صالح و بایکبال، جبهه ترک‏ها نیرومند می‏شود. این بار، حتی سپاهیان مغربی نیز جانب ترک‏ها را گرفته‏اند و صالح بن وصیف، فرمانروای سرزمین‏های اسلامی شده است. امام حسن (ع) دستگیر می‏شود؛ امامی که مردم او را با نام‏های عسکری، خالص، خاموش و پارسا [5] می‏شناسند. ناتوانی دولت از پرداخت حقوق سربازان، اوضاع را به شدت بحرانی کرده است. قبیحه با خود می‏اندیشد که به زودی، ورق، علیه صالح بر خواهد گشت. زیرا سربازان به خاطر وضعیت خوب اقتصادی صالح، از او دل خوشی ندارند. بنابراین، بی درنگ، پیکی نزد موسی بن بغا، در ری، می‏فرستد تا هر چه زودتر باز گردد. در یک برنامه ریزی سیاسی، معتز، امام را آزاد می‏کند؛ اما با فرمانی پنهانی، از سعید حاجب - که مستعین را در راه سامرا به قتل رسانده است - می‏خواهد این بار امام را به کوفه همراهی و در میانه‏ی راه او را بکشد. [6] امام از برخی یاران خود می‏خواهد تا در این توفان حوادث، از خانه خارج نشوند. [7] . سپاهیان خشمگین ترک، با به بند کشیدن نخست وزیر و دو دستیارش، نتوانستند حقوق عقب افتاده‏ی خویش را باز ستانند. پس به سوی کاخ روانه شده، خواستار دیدار معتز می‏شوند. خلیفه نمی‏پذیرد. آنها تحصن و تهدید می‏کنند. صالح بن وصیف و بایکبال وارد کاخ می‏شوند و از معتز می‏خواهند تا پنجاه هزار دینار بدهد، تا آنان غائله را فرو خوابانند. خلیفه، با هدف بی اعتنایی به آنها و به بهانه‏ی بیماری، دو فرمانده را در اتاق خواب به حضور می‏پذیرد. جمعه است؛ بیست و چهارم رجب دویست و پنجاه و پنج هجری قمری. تازیانه آفتاب تابستان بر پیکر زمین فرود می‏آید. کفپوش دربار، با سنگ‏های مرمرین، به دوزخی غیر قابل تحمل تبدیل شده است. برخی شیعیان با شنیدن خبر ترور احتمالی امام، نگران شده‏اند. به وی نامه نوشته‏اند. در پاسخی کوتاه، امام برایشان نوشت: «از آن چه شنیده‏اید، خاطر آسوده دارید.» [8] . دو روز بعد، معتز از مادرش پنجاه هزار دینار طلب می‏کند تا آشوب را فرو نشاند؛ اما مادر به بهانه‏ی این که مالی ندارد، پاسخ منفی می‏دهد و می‏گوید: «صبر کن تا شاید مالیاتی از سرزمینی اسلامی برسد.» اما در حقیقت، او چشم انتظار بازگشت موسی بن بغاست. قبیحه، با تأکید فراوان، برای موسی پیکی گسیل کرده است، که: «جنگ را متوقف کن و هر چه زودتر به سامرا بازگرد.» [9] روز چهارشنبه، بیست و نهم رجب، سربازان از پادگان بزرگ ترک‏ها در منطقه‏ی کرخ پل پیروز، می‏آیند و کاخ خلافت را محاصره می‏کنند. سپس وارد کاخ شده، خلیفه را با پای برهنه و لباس پاره پاره از اتاق خواب بیرون می‏کشند. او را زیر آفتاب، روی سنگ‏های داغ مرمر نگه می‏دارند. در طول روز، خلیفه‏ی خوار شده، یک پایش را بلند می‏کند تا پای دیگر را بر زمین بگذارد. این چشم انداز مضحک، باعث خوشدلی سربازان ترک شده است. سربازانی که لباس او را با چماق‏های دندانه‏دار، پاره پاره می‏کنند. [10] . عصر، خلیفه را به اتاقی می‏کشانند و سیلی‏های شدیدی به وی می‏زنند. خلیفه گریه کنان، فرو می‏ریزد و التماس می‏کند. حاضر است خود را از خلافت خلع کند. ابن ابی‏شوارب، قاضی القضات، را می‏طلبند و در برابر حفظ جان خلیفه و خواهر و مادرش، معتز استعفا را امضا می‏کند. محاصره‏ی کاخ قبیحه شدت می‏یابد. خلیفه را با خواری به سردابی می‏کشانند و زیر شکنجه قرار می‏دهند. آب و غذا را از او باز می‏دارند و سپس در سرداب را با گچ مسدود می‏کنند تا به پایان عمر خویش رسد. همان شب، با محمد بن خلیفه (واثق) بیعت می‏کنند. ترک‏ها، پس از چیرگی، اینک جام پیروزی می‏نوشند.


پی نوشت ها:
[1] تاریخ طبری، ج 7، ص 522.
[2] احداث التاریخ الاسلامی، ترمانینی، ج 2، ص 127.
[3] اثبات الوصیة، ص 233.
[4] تاریخ طبری، ج 7، ص 527.
[5] اخبار الدول، ص 117؛ سفینة البحار، قمی، ج 1، ص 259.
[6] المناقب، ابن‏شهرآشوب، ج 3، ص 531 و 536.
[7] همان جا.
[8] همان، ص 531.
[9] تاریخ طبری، ج 7، ص 526.
[10] همان، ص 534.

منبع: سوار سبزپوش آرزوها (روایتی نو از زندگی و زمانه امامان هادی، عسکری و مهدی)؛ کمال السید؛ مترجم حسین سیدی؛ نسیم اندیشه؛ چاپ دوم 1385.
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir