خلق انبیاء بر نبوت

نوع اصطلاح :
عنوان :
خلق انبیاء بر نبوت
عیسی شلقان، قلت لأبی‏الحسن علیه‏السلام و هو یومئذ غلام قبل أو ان بلوغه: جعلت فداک ما هذا الذی یسمع من أبیک انه أمرنا بولایة أبی‏الخطاب ثم أمرنا بالبرائة منه؟ قال، فقال أبوالحسن (ع) من تلقاء نفسه، ان الله خلق الأنبیاء علی النبوة فلا یکونون الا أنبیاء، و خلق المؤمنین علی الایمان فلا یکونون الا مؤمنین، و استودع قوما ایمانا فان شاء أتمه لهم و ان شاء سلبهم ایاه. و ان أباالخطاب کان ممن أعاره الله الایمان، فلما کذب علی أبی‏سلبه الله الایمان.
کشی ح 523


ترجمه: عیسی بن أبی‏منصور شلقان گفت: از حضرت موسی بن جعفر (ع) پرسیدم، و او در آن روز غلام نابالغی بود: فدای تو بشوم، چیست که شنیده می‏شود از پدر بزرگوار تو که: او أمر کرده بود بر دوستی ابوالخطاب، و سپس فرموده است به دوری کردن از آن؟ آن حضرت از جانب خود فرمود: خداوند متعال خلق کرده است أنبیاء را روی مقام نبوت، پس در حیات خود از أنبیاء می‏شوند. و خلق کرده است مؤمنین را روی حقیقت ایمان، پس مؤمن می‏شوند. و قومی را ایمان سپرده است، و پس از آن اگر مقتضی و زمینه بوده و بخواهد ایمان آنان را تکمیل می‏کند، و اگر مقتضی نشد از آنان سلب خواهد کرد. و أما أبوالخطاب: از این رقم بوده است، و چون رعایت تقوی نکرده و بر پدرم مطالب دروغی را نسبت داد: خداوند متعال ایمان را از او سلب کرد.


توضیح: در اینجا مطالبی را لازم است متذکر شویم:
1- غلام: این کلمه در أصل، صفت به وزن شجاع است، یعنی کسی که متصف باشد به اشتهاء، و شهوات در او متجلی گردد، و چون پسر در زمان طفولیت تا حد بلوغ به عقل و تمییز، تعلق به مشتهیات دارد: او را غلام گویند. و أما الجدار فکان للغلامین یتیمین. [1] .
2- ولایت: حقیقت معنای ولایت عبارت است از قرار گرفتن در جنب چیزی به قصد ارتباط با او، خواه رابطه در میان آنها نیکو و مستحسن باشد، و یا رابطه سوء.
و أما مفاهیم - قرب و حب و یاری کردن و پیروی: از لوازم و آثار معنی أصلی است.
3- ابوالخطاب: او محمد بن مقلاص أسدی کوفی از أصحاب امام ششم است، و چون نسبتهای دروغین به آن حضرت داده، و از خود آراء باطلی اظهار کرد: در مورد نفرت و لعن آن حضرت قرار گرفت، و در رجال کشی قسمتی از آنها نقل شده است.
4- خلق موجودات و تقدیر آنها: با اراده و قدرت و علم پروردگار متعال، تحقق و وجود خارجی پیدا کرده، و موجودات را در این دو مرحله هیچ گونه اختیار و نظری نباشد: زیرا آنها پیش از خلق و تکوین، وجودی نداشتند تا نظر مخصوص و اختیاری در چگونگی آفرینش خود داشته باشند.
و اختیار پس از موجود شدن در أثر صفت حیات و قدرت پیدا می‏شود، رجوع شود به باب 2.
5- خلق و تکوین و تقدیر: در تمام مراحل صددرصد توأم با حکمت و نظم و صلاح‏بینی و خیراندیشی کامل باید صورت بگیرد، زیرا اگر کوچکترین اختلال و فساد و ضعف و شری در مراتب خلقت وجود داشته باشد: به طور یقین از ضعف و فقر و محجوبیت و محدودیت و عدم توجه و غفلت و احتیاج خالق و ایجادکننده آنها کشف خواهد کرد.
و بودن این صفات در ذات پروردگار قادر و عالم و حی مطلق و نامحدود و أزلی و أبدی و غنی بالذات محال است.
6- اختلاف در مراتب خلقت: از لحاظ کیفیت، و شدت ضعف، و مراتب قوت، و مراحل هدایت و روحانیت، و درجات فطرت و استعداد: بهترین نشانه کمال قدرت و علم و حکمت و تدبیر و احاطت است. و چون در این مورد، نظم و حکمت و تدبیر عمومی در نظر گرفته شود: کمترین اعتراض و اشکال و خرده‏گیری دیده نشده، وهر چیزی به جای خود متناسب و نیکو و پسندیده خواهد بود.
چنانکه اگر مهندس استاد و فاضل و مدبری بخواهد ساختمان جامعی را نقشه‏کشی کند: قهرا اطاقهای مختلف و حیاط و آشپزخانه و انبار و زیرزمین و حمام و توالت و حوض و باغچه و پله و دهلیز و پشت‏بام و غیر اینها که برای زندگی یک خانواده لازم است، در نظر خواهد گرفت.
و نبودن یکی از اینها موجب نقص و اعتراض واقع شده، و دلیل بر غفلت و توجه نداشتن و اشتباه خواهد بود.
7- در نقشه شهری نیز این معنی توسعه پیدا کرده، و به جای در نظر گرفتن زندگی یک خانواده مخصوص، لازم است هزاران خانواده‏های مختلف از لحاظ کمیت و کیفیت و مرتبت، در نظر گرفته شده، و آنچه مورد احتیاج است منظور گردد.
و گذشته از نظر صورت و ظواهر، از جهت مواد اولیه نیز باید به تناسب هر مورد جنسی که لازم است به کار گرفته شود، چون آجر و سنگ و آهن و سیمان و تخته و خاک و چوب و شیشه و گچ و درب و پنجره و درخت و گل و غیر اینها. و در این نقشه‏ها و در به کار بردن مواد أولیه: صحیح نیست که یکی به زبان قال یا حال اظهار گله و اعتراضی نموده، و از موقعیت خود نارضایتی کند، زیرا همه این جریانها و امور و جزئیات و کلیات تحت سرپرستی و تدبیر و صلاح‏بینی صددرصد انجام گرفته، و هر کدام از آنها در موقعیت خود ارزشمند و لازم و مورد احتیاج بوده، و یکی از دیگری برتر نیست، اگرچه به نظر ظاهری و بدون دقت و تحقیق ممکن است چنین تصوری به وجود آمده، و در بعضی از موارد عنوان تحقیری دیده شود.
8- پس در نظام عمومی و کبیر جهان که با تدبیر و تنظیم کامل خداوند قادر مطلق و عالم نامتناهی و غنی بذاته صورت گرفته است: قهرا کوچکترین نقطه‏ضعف و خللی نبوده، و از هر جهت کامل و تمام و روی خیر و صلاح صددرصد می‏باشد. و تنوع جمادات و نباتات و حیوانات و اختلاف در میان أفراد انسان، همه روی همین برنامه بوده، و لازم است در مقام تکوین و خلق رعایت این امور بشود.
9- و أما مستودع بودن ایمان در بعضی از أفراد: این معنی مطابق أصل و قاعده عادلانه است، زیرا منظور ایجاد زمینه صالح و مقتضی مناسب برای پیشرفت و استفاده از موقعیت موجود است، تا هر کسی بتواند در أثر حسن عمل و خلوص نیت و انتخاب و اختیار نیکو، مراحل سعادت و کمال خود را طی کرده، و در هر مقام و مرتبت و حالی که باشد: متناسب أحوال و به اقتضای وضع ذاتی و أخلاقی خود، برنامه مخصوص و راه سعادت را در جهات مادی و معنوی خود بپیماید.
آری موضوع سخن ما در عالم انسان است که با استعداد خاصی آفریده شده، و زمینه صعود به عوالم بالا و بالاتری را دارد، و انسان مثل ملائکه نیست که خلقتش یکنواخت و روی صفا و طهارت بوده، و ترقی و تنزل در حق او نباشد.
10- و معلوم شود که: در تکوین و تقدیر الهی کوچکترین شر و فسادی نیست، و این معنی برای خداوند غنی و واجب مطلق محال است، زیرا موجب ضعف و نقص و غفلت و احتیاج خواهد بود. و أما وجود مراتب خیر و سعادت: چنانکه گفتیم دلیل نظم و صلاح‏بینی است.
و هر کسی باید به اقتضای استعداد و قوت و وسع خود انجام وظیفه داده، و برای سعادت خود پیشرفت کند. لا یکلف الله نفسا الا وسعها 2 / 286. [2] . و ضمنا به این نکته هم لازم است متوجه باشیم که: وجود أنبیاء و أولیاء در میان امتها و مردم، برای هدایت و ارشاد و تنبیه آنان است، و همه از وجود و زندگی آنان استفاده می‏برند، مانند آفتابی که نور و حرارت آن به همه جا و همه أفراد می‏رسد، و همه باید از این نعمت و رحمت بزرگ الهی سپاسگزاری کنند.

پی نوشت ها:
[1] 18 / 80 - اما دیواری که خراب شد مربوط به دو غلام یتیم بود.
[2] تکلیف نمی‏کند خداوند متعال نفسی را مگر در محدوده وسع او.

منبع: احادیث صعب امام هفتم و بررسی و تحقیق و توضیح لازم از آنها؛ علامه مصطفوی؛ مرکز نشر آثار علامه مصطفوی چاپ اول 1385.
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir