نيابت خاص

نوع اصطلاح :
عنوان :
نيابت خاص
نيابت خاصّ، آن است که امام شخص معيّن و مشخصي را نايب خود قرار دهد و به اسم و رسم او را معرفي کند؛ همان طوري که امام حسن عسکري‏عليه السلام اين کار را انجام داد و فرمود: «اَلعَمْرِيُّ وَاِبنُهُ ثِقَتانِ فَما اَدَّيا اِلَيْکَ عَنّي فَعَنّي يُؤَدِّيانِ وَ ما قالا لَکَ فَعَني يَقُولان»؛ [1] «عمري و پسرش (عثمان بن سعيد، نائب اوّل و محمدبن عثمان نائب دوم) مورد اعتماد هستند، هر چه آنان به تو برسانند، از من مي‏رسانند و آنچه به تو بگويند از جانب من مي‏گويند».
و در جاي ديگر فرمود: «وَاشْهَدُوا عَلي اَنَّ عُثمانَ بنِ سَعيدِ العَمْرِيّ وَکيلي وَاَنَّ اِبْنَهُ مُحَمَّداً وَکيلُ اِبْنيَ مَهْدِيِّکُمْ» [2] ؛ «گواه و شاهد باشيد که عثمان‏بن سعيد عمري (نايب‏اول) وکيل‏من‏وفرزندش محمدبن عثمان (نايب دوم) وکيل فرزند من مهدي‏شما است».
حضرت حجةبن الحسن المهدي‏عليه السلام، نايبان بعد از عثمان بن سعيد (نايب اوّل) را به وسيله نايب قبلش معيّن مي‏کرد و به مردم معرفي مي‏نمود. [3] .
نيابت و سفارت حضرت مهدي‏عليه السلام در دوران غيبت صغري، از پست‏ها و مسؤوليت‏هاي بسيار خطير و پر اهميت شناخته شده است. اين مقام والا، تنها برازنده کسي است که کران تا کران وجودش از ويژگي‏ها و ارزش‏هاي آراسته باشد؛ چون: ايمان خلل‏ناپذير، امانت‏داري به مفهوم واقعي آن، تقوا پيشگي و پرهيزکاري، راز داري و پوشيده داشتن اموري که بايد نهان بماند، دخالت ندادن رأي و نظر شخصي خويش در امور مخصوص به آن حضرت، اجراي دستورات و تعليمات رسيده از جانب مقام والاي امامت و ولايت راستين و... .
روشن است که «نيابت خاصّ» آن حضرت، از «نيابت عام» - که مجتهد جامع شرايط از آن برخوردار است - مسؤوليتي بس برتر و خطير است؛ گرچه در دوّمي نيز اجتهاد به مفهوم حقيقي کلمه، همراه ويژگي‏هاي ديگر ضروري است؛ مانند: عدالت در ميدان عمل، مخالفت واقعي با هواي نفس، التزام و تمسّک خالصانه به معيارها و موازين شرعي در ابعاد گوناگون حيات، پروا پيشگي، درست انديشي، ژرف نگري، شناخت عميق و... .
در نيابت خاصّ - بر خلاف نيابت عام - حضرت اشخاص معيّن و مشخصي را نايب خود قرار داده و به اسم و رسم آنان را معرفي کرده است.
اگرچه در نيابت خاصّ ويژگي‏هايي مد نظر بود، ولي آنچه در درجه اهميّت ويژه‏اي بود سرّ نگه‏داري نواب خاصّ بود.
شيخ در کتاب الغيبة نوشته است: عده‏اي از ابوسهل نوبختي پرسيدند: چطور شد که امر «نيابت» به ابوالقاسم حسين بن روح واگذار شد، ولي به تو واگذار نگرديد؟ او پاسخ داد: آنان (ائمه اطهارعليهم السلام) بهتر از هر کس مي‏دانند چه کسي را به اين مقام برگزينند. من آدمي هستم که با دشمنان رفت و آمد دارم و با ايشان مناظره مي‏کنم. اگر آنچه را که ابوالقاسم بن روح درباره امام مي‏داند، مي‏دانستم؛ شايد در بحث‏هايم با دشمنان و جدال با آنان، مي‏کوشيدم تا دلايل بنيادي را بر وجود امام‏عليه السلام ارائه دهم و در نتيجه محل اقامت او را آشکار سازم! اما اگر ابوالقاسم امام را در زير جامه خود پنهان کرده باشد، و بدنش را با قيچي قطعه قطعه کنند تا او را نشان دهد، هرگز چنين نخواهد کرد». [4] .

اهداف نيابت خاصّ:
نمايندگي و نيابت امام زمان‏عليه السلام، دو هدف اساسي داشت:
يک. آماده کردن اذهان عمومي براي «غيبت کبري» و عادت دادن تدريجي مردم به پنهان زيستي امام‏عليه السلام و جلوگيري از غافلگير شدن در موضوع غيبت.
اگر امام مهدي‏عليه السلام به طور ناگهاني غيبت مي‏کرد، چه بسا موجب انکار مطلق وجود آن حضرت و انحراف افکار عمومي مي‏شد. نمايندگان خاصّ امام زمان‏عليه السلام در دوران غيبت صغري، به اين هدف و غرض نايل آمدند و افکار و اذهان عمومي براي «غيبت کبري» آماده ساختند.
دو. رهبري دوستداران و طرفداران امام زمان‏عليه السلام و حفظ مصالح اجتماعي شيعيان.
خلأ و کمبودي که از ناحيه عدم حضور و فقدان امام‏عليه السلام در اجتماع شيعيان پيدا شده بود، پر شد و امام زمان‏عليه السلام توانست به وسيله نايبان خاصّ رهبري خويش را در جامعه اعمال کند و خسارت‏هاي ناشي از عدم حضور مستقيم خود را جبران نموده و مصالح اجتماع آن زمان و دوستداران را - در سخت‏ترين و پيچيده‏ترين شرايط اجتماعي و سياسي - حفظ کند و نگذارد شيعيان منحرف شده و متلاشي گردند. [5] .

پی نوشت ها:
[1] الکافي، ج 1، ص 329، ح 1؛ کتاب الغيبة، ص 243، ص 360.
[2] کتاب الغيبة، ص 355.
[3] ر.ک: پژوهشي پيرامون زندگاني نواب خاصّ امام زمان‏عليه السلام، ص 34.
[4] کتاب الغيبة، ص 391، ح 358.
[5] تاريخ الغيبة الصُغري، ص 426.
اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir