فلسفه غيبت

نوع اصطلاح :
عنوان :
فلسفه غيبت
بدون شک غيبت آخرين حجّت الهي، حضرت مهدي‏عليه السلام، پديده‏اي است که به اين صورت هرگز در تاريخ اتفاق نيفتاده و طبيعي است که ذهن جست و جو گر انسان، همواره اين پرسش را مطرح کند که چرا چنين رخدادي به وجود آمده است؟!
در پاسخ به اين پرسش به برخي از حکمت‏ها و علت‏هاي اين رويداد، با استفاده‏ازکلام‏معصومين‏عليه السلام‏اشاره مي‏شود.
در ابتدا گفتني است که پنهان زيستي آخرين ذخيره الهي، به طور قطع از اسرار خداوندي است که پرنده انديشه و فکر را توان پرواز تا آن قله رفيع نيست و اگر در اين راه توفيقي رفيق گردد، به يمن انفاس قدسي‏مقربان‏درگاه حق‏ائمه معصومين‏عليهم السلام است که گاه گوشه‏اي از آن پرده رازها را به کناري زده، در حد ظرفيت مخاطب و فهم او، حقايقي را آشکار ساخته‏اند.
رسول گرامي اسلام‏صلي الله عليه وآله حقيقت سرّ بودن اين‏امر را چنين بيان فرموده‏است:
«يا جابِرُ! اِنَّ هَذا الاَمْرِ اللَّهِ وَسِرٌّ مِنْ سِرِّ اللَّهِ مَطوِيٌ عَنْ عِبادِاللَّهِ، فَاِيّاکَ وَالشَّکَّ؛ فَاِنَّ الشَّکَّ فِي اللَّهِ کُفْرٌ»؛ «اي جابر! همانا اين امر؛ امري است از امر خداوندي و سِرّي است از سِرّ خدا که بر بندگان او پوشيده است. پس بر حذر باش که دچار ترديدنشوي. همانا شک درباره‏خداکفراست». [1] .
امام صادق‏عليه السلام اين حقيقت را چنين تبيين فرموده‏اند: «اين امر، امري از امر خدا و سرّي از سرّ خدا و غيبي از غيب خدا است و زماني که مي‏دانيم خداوند بزرگ مرتبه حکيم است، تصديق مي‏کنيم که همه کارهاي او از روي حکمت است؛ گرچه علت‏آن‏کارها بر ما روشن‏نباشد». [2] .
اينک با استفاده از روايات معصومين عليه السلام برخي از دلايل غيبت امام زمان عليه السلام را بيان مي‏کنيم.

حفظ جان امام زمان:
نخستين فلسفه، حفظ جان حضرت مهدي عليه السلام به وسيله زندگاني مخفيانه است و خداوند با پنهان ساختن آن حضرت، ايشان را از شرّ دشمنان حفظ کرد.
امام صادق‏عليه السلام فرموده است: «اِنَّ لِلْقائِمِ غَيْبَةً قَبْلَ اَنْ يَقُومَ اِنَّهُ يَخافُ (وَاَوْمَأَ اِلي بَطْنِهِ يَعني القَتْل)»؛ «همانا براي قائم قبل از آنکه قيام فرمايد غيبتي است؛ چرا که در هراس است (و حضرت اشاره به‏شکم خودکرد، يعني‏بيم‏کشته شدن دارد)». [3] .
البته اين نه به آن معناست که آن حضرت از شهادت و کشته شدن در راه خدا هراس دارد؛ بلکه آن حضرت چون آخرين ذخيره الهي در زمين است و آن حاکميت فراگير و جهاني که در تمامي اديان وعده داده شده، تنها به دست او تحقق مي‏يابد؛ بنابراين بر خداوند است که به هر وسيله ممکن، او را تا روز موعود حفاظت نمايد و حکمت الهي نيز بر پنهان زيستي او تعلق گرفته است.
و اين پنهان زيستي با ويژگي‏هاي خاصّ خود، در مورد برخي از پيامبران - هنگامي که بر جان خويش بيم داشتند - اتفاق افتاده بود که مي‏توان به مخفي شدن پيامبر اکرم‏صلي الله عليه وآله هنگام هجرت در غار اشاره نمود.

امتحان و آزمايش انسان‏ها:
يکي ديگر از حکمت‏هاي الهي در غيبت حضرت مهدي‏عليه السلام امتحان و آزمايش مردم است. از آنجايي که اين نوع آزمايش به دليل عدم حضور ظاهري امام، بسيار مشکل و طاقت فرسا است، در تکامل انسان‏ها نقش بسيار مهمي دارد و با اين آزمايش سره از ناسره جدا شده، ياران راستين حق مشخص مي‏گردند.
پيشواي هفتم شيعيان امام کاظم‏عليه السلام فرموده است: «إِذَا فُقِدَ الْخَامِسُ مِنْ وُلْدِ السَّابِعِ فَاللَّهَ اللَّهَ فِي أَدْيَانِکُمْ لا يُزِيلُکُمْ عَنْهَا أَحَدٌ يَا بُنَيَّ إِنَّهُ لابُدَّ لِصَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ مِنْ غَيْبَةٍ حَتَّي يَرْجِعَ عَنْ هَذَا الْأَمْرِ مَنْ کَانَ يَقُولُ بِهِ إِنَّمَا هِيَ مِحْنَةٌ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ امْتَحَنَ بِهَا خَلْقَهُ»؛ «هنگامي که پنجمين فرزند از امام هفتم ناپديد شود؛ پس خدا را خدا را [مواظب باشيد] در دينتان! شما را احدي از آن دور نسازد. فرزندم! صاحب اين امر ناگزير از غيبتي خواهد بود، تا کسي که به اين امر قائل است از آن باز گردد. همانا آن آزمايشي از جانب خدا است که خداوند خلق خود را به آن وسيله مي‏آزمايد». [4] .
روشن است کساني در اين امتحان بزرگ سربلند خواهند بود که داراي مرتبه والايي از ايمان و عمل صالح باشند و کساني‏که دراين امور دچار نقصان باشند، بيشتر در معرض لغزش و سقوط هستند.
امام صادق عليه السلام تبلور اين حقيقت را چنين بيان کرده است:
«واين‏گونه‏است‏که غيبت‏قائم‏عليه السلام طولاني خواهد بود تا اينکه حق محض آشکار گردد و ايمان از کدورت‏ها [و پيرايه‏ها] صاف و زلال گردد. و اين [آشکار شدن] با بازگشت افرادي که داراي طينت ناپاکي هستند از پيروان ظاهري اهل بيت‏عليهم السلام؛ يعني، همان‏ها که ترس نفاق بر آنها مي‏رود صورت مي‏گيرد». [5] .

آزادگي از بيعت ديگران :
مضمون برخي از روايات اين است که آن حضرت با غيبت خود ناچار از بيعت با طاغوت‏هاي زمان نمي‏شود.
اميرمؤمنان‏عليه السلام مي‏فرمايد: «اِنَّ القائِمَ مِنَّا اِذا قامَ لَمْ تَکُنْ لِاَحَدٍ فِي عُنُقِهِ بَيعَةُ فَلِذلکَ تُخفي وِلادَتُهُ وَيَغيبُ شَخْصُهُ» [6] ؛ «همانا قائم از ما اهل بيت، هنگامي که قيام مي‏کند، بيعت احدي بر گردن او نيست و به همين علت است که ولادتش مخفي نگه داشته مي‏شود و شخص او غايب است».
همين معنا در کلامي از پيشواي دوم - آن هنگام که به جهت مصالح اسلام و مسلمين تن به مصالحه با معاويه داد و مردم زبان به ملامت حضرتش گشودند - انعکاس يافت:
«آيا ندانستيد که هيچ يک از ما ائمه نيست، مگر اينکه بيعت با ستمگري بر گردن او قرار مي‏گيرد؛ به جز قائم که عيسي بن مريم پشت سرش نماز مي‏گزارد پس به درستي که خداوند - تبارک و تعالي - ولادتش را مخفي و شخصش را پنهان مي‏سازد تا هنگامي که قيام مي‏کند، بيعت هيچ کس برگردنش نباشد». [7] .
حضرت‏مهدي‏عليه السلام درتوقيعي شريف در پاسخ به برخي پرسش‏ها مي‏فرمايد:
«...وَاَمّا عِلَّةُ الغَيْبَةِ فَاِنَّ اللّهَ يَقُولُ «يا اَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تَسْألُوا عَنْ اَشْياءَ اِنْ تُبْدَ لَکُمْ تَسُؤکُم» اِنَّهُ‏ لَمْ ‏يَکُنْ اَحَدٌ مِنْ‏ آبائي عَلَيهِمُ ‏السَّلامُ اِلاَّ وَقَدْ وَقَعَتْ‏ في‏عُنُقِهِ بَيْعَةٌ لِطاغِيَةِ زَمانِهِ وَاِنّي اَخرُجُ حينَ اَخْرُجُ وَ لا بَيْعَةَ لِاَحَدٍ مِنَ‏ الطَّواغيتِ ‏في‏ عُنُقي» [8] ؛ «در خصوص علت غيبت [سؤال کرده بوديد] خداوند در قرآن کريم مي‏فرمايد: «اي اهل ايمان از چيزهايي سؤال نکنيد که اگر براي شما روشن شود، ناراحت مي‏شويد» [9] بدانيد که هرکدام از پدران من بيعت يکي از طاغوت‏هاي زمان خويش را برگردن داشتند؛ ولي من وقتي قيام مي‏کنم، بيعت هيچ يک از گردنکشان و طاغوت‏هاي زمان را بر گردن ندارم».

پی نوشت ها:
[1] شيخ صدوق، کمال الدين و تمام النعمة، ج 1، ص 287.
[2] شيخ صدوق، علل الشرايع، ج 1 ص 245.
[3] الکافي، ص 340؛ کتاب الغيبة، ص 329؛ کمال الدين و تمام النعمة، ج 2، ص 342.
[4] الکافي، ج 1، ص 336؛ علل الشرايع، ج 1، ص 244؛ کتاب الغيبة، ص 166؛ الغيبة، ص 154، ح 11.
[5] کتاب الغيبة، ص 170، کمال الدين و تمام النعمة، ج 2، ص 355.
[6] کمال الدين و تمام النعمة، ج1، ص 303؛ امين الاسلام طبرسي، اعلام الوري، ص 426.
[7] کمال الدين و تمام النعمة، ج 1، ص 315؛ الاحتجاج، ج 2، ص 289.
[8] کتاب الغيبة، ص 290، کمال الدين و تمام النعمة، ج 2، ص 483، ح 4.
[9] مائده، آيه 101.

اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir