حسين بن روح ‏رحمه الله

نوع اصطلاح :
عنوان :
حسين بن روح ‏رحمه الله
سومين نايب خاصّ از نواب اربعه حضرت مهدي‏عليه السلام، محدث، فقيه و متکلم شيعي ايراني، حسين بن روح نوبختي است. وي در ميان شيعيان بغداد، از اشتهار خاصي برخوردار بود و يکي از افراد مورد اطمينان و اعتماد محمد بن عثمان عمري به شمار مي‏رفت.
او در خلال سال‏هاي 326 - 305 ه .ق به عنوان نايب امام زمان‏عليه السلام، واسطه بين امام و شيعيان بود. حسين بن روح اگرچه داراي فضيلت‏هاي فراواني بود؛ ولي عمدتاً شهرت و اعتبار او، به مسأله نيابتش باز مي‏گردد.
محمدبن عثمان، او را حلقه اتصال بين خود و وکلاي ديگرش در بغداد قرار داد. وي در دربار عباسي در زمان حيات نايب دوم، نفوذ فوق العاده‏اي داشت و از ناحيه برخي مقامات دولتي کمک‏هاي مالي به ايشان مي‏رسيد. [1] .
نايب دوم، از دو يا سه سال قبل از وفات خود، با ارجاع برخي از شيعيان به حسين بن روح نوبختي - که اموالي از سهم امام و غير آن پيش او مي‏بردند - زمينه را براي نيابت وي از طرف امام زمان‏عليه السلام هموار مي‏نمود و به کساني که در اين موضوع دچار شک و ترديد مي‏شدند، تأکيد مي‏کرد که اين دستور، از طرف امام‏عليه السلام صادر شده است. [2] .
او در انتصاب حسين بن روح به جانشيني خود، تأکيد فراواني مي‏کرد. گاهي به صورت انفرادي و گاهي در ميان عموم شيعيان مخلص و وکلاي خويش، اين مطلب را تذکر مي‏داد. اين تأکيد بدان علّت بود که از طرف ائمّه‏عليهم السلام، نصّي دالّ بر وثاقت، امانت و نيابت حسين بن روح صادر نشده بود. از طرفي در ميان وکلاي بغداد، کساني بودند که در ظاهر ارتباط محمدبن عثمان با آنان بيشتر بود؛ از اين رو عوام و خواص شيعيان، تصور نمي‏کردند حسين بن روح به جانشيني انتخاب گردد. بدين جهت نايب دوم از هر فرصتي براي تبيين نيابت ايشان از طرف امام زمان‏عليه السلام، براي رفع شک و ترديد از آنان استفاده مي‏کرد. [3] .
پس از وفات ابوجعفر عمري و وصيت او در نصب حسين بن روح به عنوان نايب سوم امام غايب، ابوالقاسم حسين بن روح به «دارالنيابة» در بغداد آمد و بزرگان شيعه به گرد او جمع شدند.
حسين بن روح با همکاري وکلاي بغداد و ساير مناطق، کار خويش را در جايگاه نيابت امام زمان‏عليه السلام شروع نمود و توانست با روش و سيره معقولانه و منطقي، در بين دوست و دشمن از مقبوليت بالايي برخوردار باشد.
به جهت انتساب او به خاندان نوبختي و نفوذ آنان در دربار عباسي و نيز در رأس کار بودن برخي از خاندان فرات - که متمايل به شيعه و طرفدار آنان بودند - در اوايل کار با مانعي از طرف حکومت مواجه نبود. از طرفي با تأکيدهاي فراوان محمدبن عثمان، عموم شيعيان و خواص نيز در نيابت ايشان دچار شک و ابهام نگشتند؛ از اين رو در زمان ايشان مدعيان دروغين چنداني وجود نداشت.
روايات حاکي از آن است که موقعيت حسين بن روح به عنوان سفير امام دوازدهم - بر عکس سفير اوّل و دوم - در بين اماميّه آشکار بود. به همين دليل عده‏اي از عوام اماميّه، بر آن شدند تا وکلاي نواحي خود را ناديده گرفته، به طور مستقيم با خود او در تماس باشند؛ ولي رفته رفته با انجام تغييراتي در دستگاه حاکمه و برکنار شدن برخي حاميان او، وضع دگرگون شد؛ به نحوي که وي بخشي از اواخر عمر خود را در زندان به سر برد. [4] .
از جمله حوادث مهم دوران نيابت حسين بن روح، جدا شدن ابوجعفر محمدبن علي شلمغاني (معروف به ابن ابي عزاقر) از آيين شيعي و تکفير او به دست حسين است. [5] .
گفتني است ملاک انتخاب افراد در نيابت، علم و دانش بود؛ اما در راستاي نيابت مسائل ديگري نيز مورد توجه بود. از مهم‏ترين اين امور راز داري و حفظ امر امامت بود که افراد انتخاب شده، داراي اين ويژگي مهم بوده‏اند.
از ابوسهل نوبختي پرسيدند! چگونه شد که ابوالقاسم حسين بن روح براي امر نيابت برگزيده شد و شما نشديد؟! گفت: ايشان (ائمه‏عليهم السلام) آگاه‏ترند دراينکه چه کسي را انتخاب کنند. از آنجايي که من اهل مناظره با مخالفان و مراوده با آنان هستم؛ اگر مکان حضرت را آن گونه که نايب خاصّ مي‏داند بدانم، ممکن است در گفته‏هاي خود فاش کنم. در حالي که حسين بن روح [چنين نيست و] اگر حضرت حجّت، زير لباس او باشد و او را با قيچي تکه تکه کنند، غير ممکن است آن حضرت را آشکار سازد. [6] .
حسين بن روح در سال 326 ه .ق دار فاني را وداع گفت و به دار باقي شتافت. اگرچه در سال وفات او اختلافي نيست؛ ولي در محل دفن ايشان اختلاف و شبهاتي وجود دارد. قبر ايشان در بغداد است؛ ولي مشخص نيست در قسمت غربي آن است يا قسمت شرقي.

پی نوشت ها:
[1] کتاب الغیبة، ص 372، ح 343.
[2] همان، ص 369، ح 337 و ح 335.
[3] همان، ص 369، ح 336.
[4] ر.ک: همان، ص 302، ح 256.
[5] همان، ص 389، ح 355.
[6] همان، ص 391، ح 358.

اصطلاح تصادفی
 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir