شيعيان‌ و جنگ‌ داخلي‌ لبنان‌


بخش هفتم : شيعيان‌ و جنگ‌ داخلي‌ لبنان‌

طايفه‌ شيعه‌ كه‌ به‌ رهبري‌ امام‌ موسي‌ صدر به‌ يك‌ گروه‌ اجتماعي‌ - سياسي‌ تبديل ‌شده‌ بود ، نسبت‌ به‌ وضع‌ موجود در لبنان‌ اعتراض‌ داشت‌ ، ولي‌ با لغو سيستم‌ سياسي‌ و سرنگوني‌ حكومت‌ لبنان‌ يا تبديل‌ آن‌ به‌ كشوري‌ كه‌ بر اساس‌ اصل‌ تكثرگرايي‌ ديني‌ و مذهبي‌ استوار نباشد ، به‌ شدت‌ مخالفت‌ مي‌كرد .

امام‌ موسي‌ صدر معتقد بود كه‌ اصل ‌تكثرگرايي‌ ديني‌ و مذهبي‌ ، نمايندگي‌ مطلوب‌ و ممكن‌ براي‌ همه‌ طوايف‌ را تضمين‌ مي‌كند . از طرف‌ ديگر ، شيعيان‌ هيچ‌ گزينه‌اي‌ به‌ جز حكومت‌ لبنان‌ نداشتند و هيچ‌ كشور عربي‌ يا غير عربي‌ ديگري‌ نمي‌توانست‌ براي‌ آنان‌ جايگزين‌ نظام‌ و دولت‌ لبنان‌ شود .

اگر چه‌ ائتلاف‌ با سوريه‌ ، يك‌ واقعيت‌ استوار و محكم‌ بود ، اما هدف‌ از اين‌ ائتلاف ‌، تحت ‌حاكميت‌ سوريه‌ قرار گرفتن‌ و خروج‌ از حاكميت‌ دولت‌ لبنان‌ نبود . مناطق‌ مختلف‌ شيعه‌ نشين‌ در لبنان‌ از لحاظ‌ جغرافيايي‌ با يكديگر ارتباط‌ نداشتند . به‌ همين‌ علت ‌، اين‌ طايفه ‌برخلاف‌ دروزها و ماروني‌ها نتوانست‌ هيچ‌ بخش‌ قابل‌ توجهي‌ از خاك‌ لبنان‌ را كه‌ پايگاهي‌ براي‌ ايجاد يك‌ منطقه‌ خود مختار باشد ، به‌ تصرف‌ خود درآورد . از سوي‌ ديگر ، هنگام‌ آغاز جنگ‌ داخلي ‌، تغيير و تحولاتي‌ كه‌ امام‌ موسي‌ صدر شروع‌ كرده‌ بود ، هنوز كامل‌ نشده‌ بود .

علاوه‌ بر اين‌ مشكلات‌ ، امام‌ موسي‌ صدر در جناح‌ مخالف‌ وضع‌ موجود در لبنان ‌، هم ‌پيمانان‌ واقعي‌ و طبيعي‌ پيدا نمي‌كرد . فلسطينيان‌ در جنوب‌ مستقر شده‌ بودند و مي‌خواستند اين‌ منطقه‌ را به‌ يك‌ كشور كوچك‌ تبديل‌ كنند . همين‌ امر در منطقه‌ غرب‌ و جنوب‌ بيروت‌ كه‌ بسياري‌ از شيعيان‌ در آنجا سكونت‌ داشتند ، صدق مي‌كرد ، زيرا رهبران ‌و كادرهاي‌ اصلي‌ گروه‌ هاي‌ چپ‌ گراي‌ لبنان‌ اكثراً از اهل‌ سنت‌ بودند . در كنار آنها ، قدرت‌ دروزها و گروهي‌ از مسيحيان‌ به‌ ويژه‌ ارتدوكس‌ها را نمي‌ شد ناديده‌ گرفت ‌. ميان‌ شيعيان‌ و گروه ‌هاي‌ ياد شده‌ دره‌اي‌ از شك‌ ، بيگانگي‌ و گاهي‌ خصومت‌ جدايي‌ انداخته‌ بود .
در مقابل ‌، جناح‌ طرفدار وضع‌ موجود در لبنان‌ (اعم‌ از كابينه‌ و مسئولان‌ رسمي‌) نمي‌توانستند خواسته‌هاي‌ امام‌ موسي‌ صدر را برآورده‌ كنند ؛ زيرا اكثريت‌ آنان‌ را ماروني‌هايي‌ تشكيل‌ مي‌دادند كه‌ از سال‌ هاي‌ پيش‌ به‌ شيعياني‌ كه‌ دست‌ خود را به‌ سمت ‌آنان‌ دراز كرده‌ بودند پاسخ‌ منفي‌ داده ‌، و همواره‌ به‌ دنبال‌ حفظ‌ سلطه‌ مسيحيان‌ بر ساير طوايف‌ لبنان‌ بودند .


بر اين‌ اساس‌ ، امام‌ موسي‌ صدر نتوانست‌ به‌ عنوان‌ يك‌ رهبر «فرا طايفه‌اي‌» عمل‌ و نوعي‌ از وحدت‌ ملي‌ را ايجاد كند ؛ هرچند در اين‌ راه‌ تلاش‌ زيادي‌ كرد و حركت‌ «گفت‌ وگوي‌ بين‌ اديان‌ و تغيير مذاهب‌ در لبنان‌» را به‌ راه‌ انداخت‌ و حتي‌ نام‌ «حركت‌ المحرومين‌» را نيز بر اين‌ اساس‌ انتخاب‌ كرد كه‌ محرومين‌ كليه‌ طوايف‌ را مخاطب‌ قرار دهد و آنها را به‌ همكاري‌ با يكديگر تشويق‌ كند . لذا پس‌ از چند سال‌ تلاش‌ بي‌ وقفه‌ و بررسي‌ تمام‌ واقعيت‌ هاي‌ جامعه‌ تاريخي‌ لبنان ‌، مجبور شد كه‌ صرفاً به‌ صورت‌ يك‌ رهبر شيعه‌ رفتاركند . به‌ همين‌ علت‌ ، با شروع‌ جنگ‌ داخلي‌ ، اساسي‌ ترين‌ وظيفه‌ نزد وي‌ حفاظت‌ از طايفه‌ شيعه‌ و تداوم‌ حضور آنان‌ به‌ عنوان‌ يك‌ قدرت‌ كارساز و مؤثر در شرايط‌ بي‌ثبات‌ جنگ‌ داخلي‌ بود .
امام‌ موسي‌ صدر ، در عين‌ حال‌ سياست‌ محتاطانه‌اي‌ را در پيش‌ گرفت‌ و در انتظار مشخص‌ شدن‌ اوضاع‌ نشست ‌. به‌ همين‌ علت ‌، جنبش‌ امل‌ را از ميدان‌هاي‌ جنگ‌ داخلي‌ دور نگه‌ داشت‌ و گرچه‌ اعضاي‌ اين‌ جنبش‌ ، گاهي‌ گرفتار حوادث‌ مسلحانه‌ مي‌شدند ، اين ‌درگيري‌ها به‌ قصد اشغال‌ منطقه‌ خاصي‌ صورت‌ نمي‌گرفت ‌، بلكه‌ صرفاً براي‌ حمايت‌ و حفاظت‌ از مناطق‌ شيعه ‌نشين‌ بود . در اين‌ زمينه ‌، مهمترين‌ تضمين‌ از يك‌ سو ، هم پيماني‌ با سوريه‌ و از سوي‌ ديگر ، شبه‌ نظاميان‌ جنبش‌ امل‌ بودند . امام‌ موسي‌ صدر به‌ دليل‌ درگيري‌ محدود جنبش‌ امل‌ در جنگ‌هاي‌ داخلي ‌، از لحاظ‌ سياسي‌ نقش‌ ميانجي‌ را ايفا كرد .
با اين‌ حال ‌، خودداري‌ وي‌ از شركت‌ فعال‌ در جنگ‌هاي‌ داخلي‌ ، منجر به‌ رويارويي‌ با جناح‌هاي‌ چپ‌ گراي‌ راديكال‌ شد . براي‌ مثال ‌، هنگام‌ مداخله‌ سوريه‌ در لبنان‌ در نيمه‌ سال‌1976 ، ارتش‌ سوريه‌ با مخالفت‌ شديد سازمان‌ آزادي‌ بخش‌ فلسطين‌ «ساف‌» (به‌ استثناي‌ برخي‌ سازمان‌هاي‌ طرفدار سوريه‌) و نيز گروه‌هاي‌ چپ ‌گراي‌ راديكال‌ لبنان‌ مواجه‌ شد . ولي‌ امام‌ موسي‌ صدر همانند جناح‌هاي‌ ماروني ‌، ورود ارتش‌ سوريه‌ به‌ لبنان‌ را مورد تأييد قرار داد . اين‌ امر ، تنها به‌ عنوان‌ تداوم‌ ائتلاف‌ به‌ سوريه‌ در سال‌ 1973 نبود ، بلكه‌ حمايتي‌ از نظام‌ سياسي‌ لبنان‌ به‌ شمار مي‌رفت‌ كه‌ در نيمه‌ دوم‌ سال‌ 1976 به‌ شدت‌ از سوي‌ گروه‌هاي‌ چپ‌گرا مورد تهديد قرار گرفته‌ بود . اما در مورد اين‌ موضع‌ امام‌ موسي‌ صدر ، جناح‌هاي‌ ماروني‌ همچنان‌ بي‌ توجهي‌ كامل‌ خود را نسبت‌ به‌ مشكلات‌ و كمبودهاي ‌شيعيان‌ ادامه‌ دادند .
در اين‌ ميان ‌، تنها سوريه‌ با در اختيار داشتن‌ مسئوليت‌ كامل‌ تلاش‌ مي‌كرد با كسب‌ توافق‌ كشورهاي‌ عربي ‌، اوضاع‌ داخلي‌ لبنان‌ را سر و سامان‌ دهد . لذا پشتيباني‌ امام‌ موسي‌صدر از سوريه‌ ، دورانديشي‌ و خط‌ مشي‌ معتدل‌ او را نشان‌ مي‌داد .

اين‌ خط‌ مشي‌ ، دستاوردهاي‌ بسيار مهمي‌ را به‌ ارمغان‌ آورد از جمله‌ :


1- سوريه‌ كه‌ به‌ عالي‌ترين‌ داور در خصوص‌ مسائل‌ داخلي‌ لبنان‌ تبديل‌ شده‌ بود ، توجه‌ خاصي‌ نسبت‌ به‌ شيعيان‌ داشت ‌.
2- امام‌ موسي‌ صدر به‌ علت‌ عدم‌ مداخله‌ در جنگ‌هاي‌ داخلي‌ توانست‌ قدرت‌ و توانايي‌ طايفه‌ شيعه‌ را حفظ‌ كند .
بر اين‌ اساس‌ تا زمان‌ حضور امام‌ موسي‌ صدر ، مناطق‌ شيعه ‌نشين‌ لبنان‌ از آتش‌جنگ‌ داخلي‌ آن‌ گونه‌ كه‌ مناطق‌ سني‌ نشين‌ يا دروزنشين‌ زيان‌ ديدند ، متضرر نشد . ضمناً قدرت‌ عظيم‌ و نهفته‌ شيعيان ‌، به‌ ويژه‌ از لحاظ‌ جمعيتي‌ در درگيري‌ بر سر اهداف‌ غير قابل ‌تحقق‌ ، تحليل‌ نرفت ‌. ولي‌ از هم‌ گسيختگي‌ نظام‌ عمومي‌ لبنان‌ در سال‌هاي‌ 1975 و 1976 ، امام‌ موسي‌ صدر و يارانش‌ را در برابر يك‌ مشكل‌ واقعي‌ قرار داد ؛ زيرا نظام‌ سياسي‌ كه‌ امام‌ موسي‌ صدر قصد حمايت‌ از آن‌ را داشت ‌، تقريباً به‌ طور كامل‌ محو شده‌ بود .


اضافه کردن نظر

با عنایت به اینکه نظرات و پیشنهادات شما کاربران گرامی در بهبود خدمات رسانی پایگاه جامع عاشورا نقش کاملا موثری ایفا می کنند لذا صمیمانه از شما خواهشمندیم با عنایت به حدیث شریف نبوی که «مومن آیینه مومن است»، شما نیـز آیینه ما باشیـد و با یادآوری نقاط قوت و ضعف پایگاه جامع عاشورا، ما را از این فیض الهی محروم نفرمایید.

چند نکته:
• نظرات شما پس از بررسی و بازبینی توسط گروه مدیریت برای نمایش در سایت منتشر خواهد شد.
• نظرات تکراری و تبلیغاتی(به جز وبلاگ ها) تائید نمی شوند و امتیازی هم به آنها تعلق نخواهد گرفت.
• در صورتی که نظر شما نیاز به پاسخ دارد، پاسخ خود را در ذیل همان موضوع دنبال فرمایید.

 
 

   به جهت ترویج فرهنگ اسلامی و معرفتی ، استفاده از کلیه ابزارها ، قالبها ، مقالات و محتویات چندرسانه ای (صدا و تصویر) به جز برای موارد تجاری بلامانع است .

    کپی برداری  و حذف کپی رایت از آواتارها، ابزارهای وبلاگی (کد و گرافیک) و قالبهای پایگاه جامع عاشورا شرعا حرام و قابل پیگرد قضایی است.

 Copyright © 2014 / 1393 Ashoora.ir